Arben Velo
 
Udhëtuam me avion rreth dy orë nga Aeroporti Haneda Tokio drejt aeoroportit Wakkanay, ndërtuar buzë detit Okhotsk. Një erë e fortë na shoqëroi gjithë udhëtimin. Ulur në radhën e tretë nga fundi, kërkoja veç qetësi. Në majë të hundës më ishte mbledhur troshitja e avionit nëpër erë. Kësaj gjendjeje iu bashkua edhe e folura e një burri me pak mjekër, veshur me xhup të lehtë ngjyrë qielli, nën të cilin shquhej një këmishë me kuadrate, i ulur bri meje
– Shkoni në Wakkanay? – pyeti ai
 Pohova me kokë.
– Atje, njerëzit nuk sillen mirë me të huajt. E kam nga përvoja ime…
Nuk fola. Me shikimin e ngulur poshtë ku dukej vetëm det, me krahët e kryqëzuar në sediljen përpara meje, po përpiqesha ta fshihja bezdinë me një qeshje në buzë, që çuditërisht po më dilte ironike.
Ishte bash koha e duhur për ta hequr qafe, por…
– Jam me origjinë nga Portugalia, – shtoi ai.
Nën efektin e  turbulencës së fortë po ndieja një lloj trazimi në kraharor, i cili më përkthehej në paqetësi.
“Ç’më çan kokën! Kush të pyeti?”, gati shpërtheva. Por tunda kokën si një shenjë “Më lërë rehat”!
– Aty ka njerëz të egër, por femra të bukura, – vijoi, ndërsa anglishtja e tij, po më përzihej. Më ngjante  me  aromën e tymit që del nga fundbarku i avionit. Ky i fundit vijonte të lëkundej nga turbulencat. Nuk e pyeta për emrin. Po përpiqesha ta mbaja veten e të mos nxirrja çfarë kisha brenda stomakut. Pa e pyetur, ai më përgjigjej se punonte në atë ishull si specialist në ndërtimin e  mullinjve të erës.
Avioni humbi lartësi. Teksa piloti sfidoi sa mundi mullinjtë e erërave, që e rrotullonin atë zog metalik si krahë të tyre, unë përpiqesha të nxirrja nga truri fjalët e atij udhëtari të panjohur.
Zbritëm në tokë. Dita kishte marrë ngjyrën e detit. Portugezi, pas avionit, kërkonte të prekte i pari tokën. E humba nga sytë në dalje të atij aeroporti të vogël ndërtuar buzë detit. Bashkë me grupin e shqiptarëve iu drejtuam autobusit që na priste në parkim. Kur ky i fundit u nis, pashë se në kryqëzime, tabelat e emërtimeve të rrugëve ishin të shkruara në tri gjuhë (rusisht, japonisht dhe anglisht). Ndaluam afër hotelit Dormy Inn Wakkanai. Do të qëndronim dy net e tri ditë, aty në veri të Japonisë, në ishullin Hokaido, pranë detit Okhotsk, përballë ishujve Kurril, këtij zinxhiri të gjelbër në det midis gadishullit Kamchatka dhe zonës Hokkaido.
Një kurorë ere vërdallisej mes ndërtimeve disakatëshe të shtrira nën një kodër. Në horizont dallova hyrjen e një tempulli.
Të ketë vërtet njerëz të egër? Çfarë qyteti ishte ky, i quajtur ndryshe dhe shtëpia e popullsisë Ainu? Kisha lexuar se këta të fundit ishin mjeshtrit e lashtë të arkipelagut. Madje sipas të dhënave dhe burimeve historike (të marra nga Wikipedia), edhe simboli i Japonisë – mali i madh Fujiyama, e ka marrë emrin nga fjala e fisit Ainu. “Fuji” do të thotë “Hyjni  e vatrës”.
Pasi u strehuam në hotel, dola për shëtitje duke marrë rrugën që të çonte drejt portit. Në det qëndronin të ankoruara disa anije. U gjenda nën një “Porta Torii”, (fjalë për fjalë “vendi i zogut”), një portë tradicionale japoneze prej bakri, shtylla me arkitra përsipër, me një ngjyrë të ndritshme, e kuqe në të kaftë përzier, ngritur nën një kodër që shoqëronte atë rrugë ku po ecja, mbushur me prita si hieroglife. Nëse kjo ishte një mënyrë për të parandaluar ortekët e dëborës në stinën e dimrit, a kishin banorët e kësaj qyteze një mënyrë për të ndaluar fjalët, opinionet dhe keqdashjet e ndonjë të huaji, si p.sh., të atij portugezi; për këtë qytet që dhe bukurinë e rrëfen ftohtësisht?
Atë mespranvere, qyteti, pa e ditur se  ç’mendoja unë apo të huajt që e vizitonin,  përtypte e mbllaçiste si një çamçakëz shijen e diellit. Drita në këtë kohë viti shfaqet si një aureolë në orët e para të mesnatës, që të jep përshtypjen se i pret gjuhën errësirës si me shpatë samuraji. Pastaj përmbytet me avujt e lumit  Amur, i cili, nga ana e vet, e mbush detin e kripur me uji të ëmbël. Në tjetër kohë, p.sh., në stinën e dimrit, qytetin e përtyp errësira, një errësirë e veshur me mjegulla. Pikërisht në dimër, ujërat e lumit Amur, të etura për dritë, nën temperaturat që shkojnë në minus 25-30 gradë, e ngrijnë gjithë hapësirën nga buza e detit në kilometra në thellësi të tij, duke formuar  një akullnajë të çuditshme në brigjet e Hokkaido-s.
Ndaj Wakkanay, po ta përkthesh nga japonishtja, do të thotë: “Lumi me ujë të ftohtë.” Nga limani buzë detit shoh qartë ishullin rus Sakhalin. Siç kam lexuar, banorët e quajnë gjithë këtë kep, shtëpia e erërave.
Isha duke mbërritur në shëtitoren përgjatë bregut të detit, kur m’u shfaq një basoreliev. Një grupth me statujëza fëmijësh, të lidhur dorë për dore, vallëzonin në mes lulesh shumëngjyrëshe. Çuditërisht lulet ngjanin aq shumë me duart e  një nëne që është duke e mbrojtur fëmijën nga çdo rrezik. Në japonisht nëna quhet “anae” mbrojtëse, ndërsa folja e prejardhur nga fjala “anae” përkthehet në shqip “përkëdhel”, “mbroj”. Ky basoreliev mes petale lulesh, si duar nëne, është mishërimi i misionit hyjnor të mëmësisë.
Paralelisht me basorelievin, çifte prindërish shëtisnin në shesh. Dalloje se ishin burrat ata që i mbanin fëmijët në krah. Një çift përpiqej t’i mësonte fëmijës diçka. Seç jepnin e merrnin me duar duke e përkedhelur në faqe. Ndoshta e mësonin të imitonte qeshjen e tyre, qeshje e cila u lexohej qartë në fytyrë. Befas fëmija u bë serioz.
Këta të jenë njerëzit e egër?
Unë nuk di japonisht, por sapo prindërit i flisnin me atë gjuhë që dukej sikur këndonin kanarinat, fëmija bëhej serioz. Diçka i thoshin. I flisnin për ne të huajt që dallohemi menjeherë? S’besoj! Në Japoni, ende nuk kam parë sesi qan një fëmijë. Ndoshta dhe mund të mos e shoh kurrë. Një “anae” këtë gjë e ka sfidë me veten. Ajo bën gjithçka vetëm e vetëm që fëmija të mos të ketë asnjë arsye për të qarë.
Në zgjatim të shëtitores buzë detit, qindra kolona të rreshtuara si pikëçuditëse, mbajnë mbi krye gjysma harku betoni si kapele ushtarake japoneze. Brenda kësaj kapeleje, si një zverk i mbuluar, qëndron një tunel panoramik. Hapësira brenda këtij tuneli është shëtitore, edhe pse funksioni kryesor  është mbrojtja nga gërryerja e detit.
Eci nën atë shëtitore dhe dallgët më ngjajnë si ca rrëfenja japoneze. Në Wakkanay ekzistojnë rrëfenja për fisin Ainu. Fjalë për fjalë do të thotë” njeri”. Dikur këto fise jetonin në toka që tani i përkasin Rusisë. Gjithkund mund të ndeshësh peshkatarë rusë. Ainutë kanë mbetur vetëm në Japoni, në zonën Hokkaido. Statistikat zyrtare flasin për rreth 25 mijë syresh. Ca varka të vjetra peshkimi, mbetur mes gurëve dhe rërës në breg të detit, s’di pse më kujtojnë copëza legjendash të treguara nga shoqëruesit tanë japonezë për këtë fis. Ka qënë dhe mbetet fisi me më shumë kulturë në peshkim e gjueti. (Këtë do ta vëreja ditë më vonë dhe në stendat e një muzeu në Hokkaido, një nga pavijonet e të cilit i dedikohej traditave, veshjeve, zakoneve të Aiunuve). Nuk di pse përfytyroja shpata, harqe, shigjeta të blinduara me maja dhe thumba helmatitës, luftëtarë të këtij fisi, artin e tyre të luftimit. Në thellësi të imagjinatës, një luftëtar fisnor me dy shpatat e tij (të ashtuquajturat kamat) një në këmbën e djathtë dhe një në këmbën e majtë (“cheiki makiri’ dhe “sa makiri”), më fanepset sikur kryen një ritual harakiri, mes detit mbushur me ujëra të ëmbla të lumit Amur, përballë molit të vetëm të qytetit, afër kufirit siberian.
I ngritur si një manastir, në një lartësi prej 42.7 metrash, qëndron “fari Wakkanay”, më i larti në ishull dhe i dyti nga lartësia në Japoni, pas farit Hinomisaki. Sipas një shitësi ushqimor, në atë far është xhiruar filmi i regjisorit të njohur japonez Shochik; ”Kohët e gëzimit dhe të pikëllimit”, në vitin 1957. As nuk e njoh këtë regjisor dhe as nuk e kam parë këtë film. Por nga mënyra sesi e përcolli me gjeste shitësi në minimarket, ndjesinë për filmin, ai duhet të ketë lënë mbresa te japonezët
Wakkanay është kryeqyteti i nënprefekturës Soya. Ka një popullsi rreth 80 mijë banorë. Kam rreth dy orë që shëtis dhe sa keq që  nuk shkoj dot deri në stacionin qendror të trenit. Në këtë stacion është ndërtuar shtëpia e parë e të moshuarve në Japoni. Një mënyrë e re qasjeje për të ndihmuar moshën e tretë. Tani kjo përvojë është përqafuar  edhe nga shumë qytete të tjera në këtë vend.
Kent Saitoh, është i apasionuar pas natyrës ashtu si gjithë japonezët. Është dhe një këngëtar shumë i mirë. Ai më fton të vizitojmë një restorant me prodhime deti. Në restorant, si në shumë të tjerë, tradita dhe zakonet e kërkojnë të hiqen këpucët. Me mjaft mirësjellje, këtë na e thotë edhe e  zonja e lokalit, një grua që nuk e tregon moshën si gjithë gratë japoneze. Kent-i, e përkthen nga japonishtja në anglisht. Nga anglishtja e shqipëron Genci, një shqiptar që jeton prej vitesh në Japoni. Ulemi këmbkryq, një zakon që e kemi pasur edhe ne shqiptarët brez pas brezi kur përthyenim gjunjët  mbi shiltet që zbukuronin odat e miqve. Kent-i shpjegon përdorimin e shkopinjve të veçantë “hassi” për t’u ushqyer. Qeshim me seriozitetin e tij, por jo me zë të lartë. Në dy tavolina të zakonshme, afër nesh janë ulur disa rusë. Siç e thashë më lart, në Wakkanay flitet edhe rusisht. 
– Para se të filloni të hani, – thotë Genci, – duhet të thoni “itadakimasu”! (unë marr me mirënjohje) dhe kur të mbarojmë, “gochiso-sama” (nuk godas), që do të thotë “faleminderit për ushqimin.” Luftojmë të përdorim shkopinjtë. Por humbasim çdo betejë. Kent-i na mbush gotat me verë. T’u shërbesh të tjerëve, përfshirë dhe në këtë rast, është shënjë respekti në Japoni. Po shijoj ushqimin e mrekullueshëm të kuzhinës japoneze, sidomos “urup”-in, salmonin e famshëm të zonës. Historia e Japonisë, më shumë sesa shija e ushqimit, më ka krijuar një ndjesi të çuditshme. Që nga dita kur më lajmëruan se do të udhëtoja për trajnim nga Jica në këtë shtet, nisa të shfletoja e lexoja se cfarë e dallon këtë vend në histori e bukuri? Në restorant qëndron i varur flamuri japonez. Cili është miti që përfaqson ky flamur? Çfarë mesazhi fshihet pas kësaj kanavaceje të bardhë me një rreth të kuq në mes?
Vendasit e nderojnë me emërtimin Hinomaru (flamuri diellor). Ky simbol kombëtar është një kanavacë e bardhë, me një rreth të madh të kuq në mes, që përfaqëson lindjen e diellit. Sipas legjendës, tradita e këtij flamuri nis në shekullin e 13-të, nga koha e pushtimit mongol në Japoni. Flamuri iu propozua perandorit japonez, i konsideruar si pasardhës i perëndeshës së diellit, nga murgjit budistë.
“Wakkanay ka njerëz të egër” më kumbon ende në vesh ajo anglishte e të panjohurit portugez, që përpëlitet brenda meje njësoj si salmoni kur kapet nga peshkatarët japonezë në det, i cili, me kast çdo dimër e pranverë, luan lojën e fëmijërisë sime shqiptare “ngriva-shkriva” .
 Sa do të doja ta kisha tani përpara meje. Çfarë do t’i thosha? Atë e di unë.
– Kent, cili është himni juaj kombëtar? – e pyes ndërsa nxitoj të mos më kapë e lërë pa gjumë aureola e dritës, e cila lind pas mesnate në qytetin më verior të Japonisë.
– Është “Kimi ga yo” (Mbretërimi i Perandorit), i miratuar më 13 gusht, 1999”, – përgjigjet Kent-i.
– Ka tekst të thjeshtë. Është teksti më  i vjetër i himnit kombëtar në botë. Por muzika (ai e njeh shumë mirë muzikën sepse po përpiqet të nxjerrë albumin e parë të këngëve të krijuara prej tij), muzika, – vijon – është shumë më e re. 

Sazare ishi no
Iwao to narite
Koke no musu made

Është shumë poetik dhe tingëllon bukur sidomos nëse e këndon Kent Saitoh-u.
 
“Derisa edhe gurët kristalorë të kthehen në thërrmija,
të mbuluara nga myshku”.

Dhe ky tekst u shkon shumë njerëzve të ngrohtë, punëtorë e mikpritës në bregun e Wakkanay-s, me shkëmbinjtë buzë detit të mbulur nga myshku.