Author

Admin

Admin has 1109 articles published.

AUGUST MACKE-Ekspresionisti i butë, piktori i parajsës moderne dhe ribashkuesi i njeriut me natyrën

in Pikturë by

AUGUST MACKE-Piktor i Ekspresionizmit Gjerman dhe Anëtar i Grupit të Kalorësve Blu

Anëtar i lëvizjes së artit të Ekspresionizmit Gjerman, piktori dhe dizenjuesi jetëshkurtër, August Macke ishte një nga themeluesit e Kalorësve Blu (Der Blaue Reiter), një grup avantgard i piktorëve ekspresionistë me bazë në Mynih. I influencuar nga artistët modernë në Francë si edhe në Gjermani, Macke zhvilloi një stil të ekspresionizmit që mund të njihet me lehtësi, të shenjuar nga ngjyra të thella, të ndezura dhe nga mjeshtëria me vetëbesim. Gjatë një karriere që ka zgjatur më pak se nëntë vite, ai ia doli që të prodhonte një gamë të gjerë veprash, sipas mënyrave dhe gjinive të ndryshme. Kompozimet e tij të ndryshme, të qeta, thuajse lirike, përfshijnë shembuj të shumtë pikturash peizazhi dhe arti të portreteve, si edhe të pikturës së zhanrit (pikturimi i skenave nga jeta e përditshme). Në përgjithësi, imazheria harmonioze e Macke-s prodhon një ndjesi të fortë qetësie e rendi në artin e tij dhe veprat e tij, të çliruara nga zemërimi, janë karakterizuar si “ekspresionizmi i butë”. Ai u kthye në një kontribues të rëndësishëm të artit modern në Gjermani dhe në një nga piktorët më novatorë të fillimshekullit të 20-të. Ai u vra në Frontin Perëndimor në shtator të vitit 1914, në javët e para të Luftës së Parë Botërore.

TRAJNIMI

I lindur në Meschede, Westphalia (rajon i Gjermanisë veriperëndimore), Macke e kaloi pjesën më të madhe të fëmijërisë së tij në Këln. Ai ishte shumë pak i interesuar për librat e shkollës dhe prefereonte ta kalonte kohën duke vizatuar dhe skicuar. Kur shte 16 vjeç, ai u takua me një vajzë të re, Elisabeth-ën, me të cilën në fakt u martua. Nga viti 1904 deri në vitin 1906 studioi në Akademinë e Artit në Dusseldorf, por atij iu dukën metodat e mësimdhënies ekstremisht të vjetra. Fatmirësisht ai zbuloi një shkollë arti shumë më progresive në qytet, klasat e mbrëmjes të së cilës ishin shumë më stimuluese dhe ku ai u angazhua në eksperimentimin e një numri të ndryshëm teknikash pikturimi dhe gravurash. Ai kontribuoi gjithashtu në dizenjimin e kostumeve dhe të skenave për teatrin e qytetit. Nga viti 1906 ai udhëtoi edhe në Itali, Hollandë e Belgjikë, udhëtime të cilat u paguan nga xhaxhai i Elisabeth-ës, Bernhard Koehler-i, koleksionist i shquar arti. Në vitin 1908, këto udhëtime kulminuan me vizitën e parë të Macke-s në Paris, ku Koehler-i e prezantoi atë me artin më hipermodern të qytetit, duke përfshirë Fauvizmin me ngjyra të gjalla, Kubizmin pak më të vrazhdë dhe veprat e Paul Cezanne-t (1839-1906) dhe Robert Delaunay-t. Ai vizitoi disa galeri dhe studio, ku u takua me artistë të shumtë live. Gjatë asaj kohe ai kaloi gjashë muaj në Berlin, duke studiuar me piktorin e famshëm Lovis Corinth (1858-1925). Në vitin 1909 ai u martua me të dashurën e tij, Elisabeth-ën.

KALORËSIT BLU (DER BLAUE REITER)

Në vitin 1910, Macke u takua me piktorin gjerman Franz Marc (1880-1916) dhe që të dy u bënë miq të ngushtë. Në fakt, marrëdhënia e tij me Marc-un rezultoi me shumë përfitim për artin e tij. Në të njëjtin vit ai u bashkua me Neue Kunstlervereinigung-un (Federatën e Artistëve të Rinj) në Mynih dhe në vitin 1911 ishte anëtar i grupit që u shkëput dhe që formoi Kalorësit Blu. I udhëhequr nga emigranti rus Wassily Kandinsky (1866-1944), anëtarët e tjerë ishin Franz Marc, Paul Klee (1879-1940) dhe “Matisse rus” – Alexei von Jawlensky (1864-1941). Shumë piktorë të tjerë modernë morën pjesë në ekspozitat e Kalorësve Blu, duke përfshirë fauvistin Andre Derain (1880-1954) dhe Maurice de Vlaminck-un (1876-1958), kubistin Picasso dhe Braque-n (1882-1963), artistët rusë Natalia Goncharova (1881-1962) dhe Mikhail Larionov (1881-1964), si edhe Gabriele Munter-in (1887-1914), por ishin këta pesë anëtarët kyçë që mishëruan shpirtin e këtij grupi. Nëpërmjet Koehler-it, Macke siguroi fonde për një nga kontributorët më të rëndësishëm të artit modern – publikimin e Almanakut të Kalorësve Blu në vitin 1911 – për të cilën Macke gjithashtu shkroi një artikull. Për më tepër, ai ndihmoi në financimin e ekspozitës më të madhe evropiane të arti avantgard të inskenuar në Gjermani në atë kohë – Sallonin e Parë të Vjeshtës Gjermane (1913) – tek Galeria Sturm në Berlin, në pronësi të tregtarit/koleksionistit Herwarth Walden (1879-1941).

STILI I MACKES SË PIKTURËS EKSPRESIONISTE

Megjithëse kontribues i rëndësishëm i lëvizjes ekspresioniste, Macke nuk ishte më të vërtetë i interesuar për idetë teorike, as të Kandinsky-t apo të Marc-ut: në veçanti, letrat e tij tregojnë se ai kishte pak kohë për artin abstrakt të Kandinsky-t. Në vend të kësaj, ai zhvilloi një stil personal të pikturimit, duke huazuar nga Kubizmi, stili i tij ishte njëherësh figurativ dhe invensivisht shumëngjyrësh. Ai i konsideronte reflektimet mbi problemet metafizike si një humbje kohe. Koha e pakët që ai kishte u përdor për të kënaqur kuriozitetin e pangopur të tij ndaj jetës. Për pasojë, tematikat e tij kryesore ishin të thjeshta, skenat e jetës së përditshme: as rritja e shpejtësisë së jetës urbane të shekullit të 20-të dhe as qetësia e këndvështirmeve rustike, nuk përbënin asnjë magjepsje për të. Ai pikturoi njerëz modernë, të veshur mirë, në mjedise të qeta, të harmonishme dhe të bëra nga njeriu: në parqe, në rrugë kryesore, në kopshte zoologjikë, në brigje lumenjsh apo në dritare dyaqanesh, si edhe skena nga baleti dhe cirku. Në kontrast me pikturat e tjera ekspresioniste, pikturat e Macke-s nuk përmbajnë as nxitim, shpejtësi dhe as tension: në vend të këtyre, në mënyrë tipike ato paraqesin bashkëbisedime të qeta apo njerëz të ulur duke lexuar apo duke parë kafshët ose duke ecur shtruar apo thjesht duke parë nga dritaret e dyqaneve. Nuk është çudi që ai ishte i tërhequr veçanërisht nga kopshtet zoologjikë në Këln, ku ai pikturoi fëmijë duke luajtur apo vizitorë duke shëtitur midis papagajve, flamingove, strucëve dhe drerëve. Këto piktura duket se paraqesin një lloj parajse moderne brenda qytetit, ku njerëzit ribashkohen me nayrën. Përdorimi i ngjyrës nga ana e Macke-s është më tipik me pikturën e Kalorësve Blu: që varion nga intensivisht e gjallë (por kurrë çjerrëse) deri tek qetësisht atmosferike. Nëpërmjet përdorimit të ngjyrës nga ana e tij, ai ia doli që të nxirrte në pah një cilësi joshëse, ekzotike, madje edhe në mjediset më të zakonshme që ai zgjidhte. Kështu, ai i rrethon figurat e tij me gjethnajë shumëngjyrëshe të ndezur, qiej vjollcë ose turkezë dhe me ngastra me të verdhë intense, duke dhënë një dritë të fortë dielli. Gratë e tij vishen me kapele të zbukuruara me pendë ekstravagente, duke e bërë jetën urbane dhe periferike të duket e zbukuruar dhe ekzotike.

ZHVILLIMET ARTISTIKE (1912-13)

Në vitin 1912, Macke shkoi në Paris dhe u takua me Robert Delaunay-n (1885-1941), “Orfizimin” e të cilit ai e admironte aq shumë. Ai e stimuloi atë që të prodhonte një sërë pikturash abstrakte në stilin orfist, me një ndërthurje formash dhe ngjyrash, të tilla si: Kompozimet e Ngjyrosura (Homazh për Johann Sebastian Bach, Muzeu Wilhelm-Hack, Ludwigshafen), Forma e Ngjyrosur I (1913, Muzeu Shtetëror i Artit dhe i Kulturës, Munster) dhe Forma e Ngjyrosur II (1913, Muzeu Wilhelm-Hack, Ludwigshafen). Influenca e Delaunay-t u shtri gjithashtu tek kompozimet figurative të Macke-s, ku ngjyrat “orfike” të francezit janë ndonjëherë të dukshme, por pigmentet e ngjyrave të Macke-s mbeten tipikisht më të forta dhe më të pasura. Në vitin 1913, Macke mori pjesë në dy ekspozita të rëndësishme të arteve të bukura: ekspozita e Ekspresionistëve të Rhenish-it në Bon dhe Salloni i Parë i Vjeshtës Gjërmane në Berlin. Në të njëjtin vit lindi djali i tij i dytë, dhe familja u zhvendos në një shtëpi piktoreske liqeni në Zvicër.

TUNIZIA (1914)

Në pranverë të vitit 1914, ai shkoi më larg në kërkim të subjekteve më ekzotikë shumëngjyrësh. Së bashku me Paul Klee-n dhe një mik zviceran, piktorin Louis Moilliet-in, ai udhëtoi në Tunizi. Që të tre u frymëzuan shumë nga drita e fortë dhe rrethinat shumëngjyrëshe të Afrikës së Veriut dhe e kaluan çdo ditë në diell të nxehtë, duke skicuar malet, palmat, devetë dhe fshatrat e zbardhur që ata panë. Macke ishte veçanërisht i interesuar për vendasit: ai vizatoi dhe pikturoi tregtarët arabë duke shitur mallrat e tyre në rrugë, jetën e ngarkuar të portit dhe njerëzit duke u qetësuar nëpër kafene. Në më pak se dy javë ai realizoi me qindra skica dhe më vonë ai i ktheu ato në disa nga pikturat e tij në vaj më të mira. Por pikturat e gjalla në akuarel që ai bëri në këtë udhëtim renditen ndoshta tek arritjet e tij më të mëdha artistike.

Disa muaj më vonë filloi Lufta e Parë Botërore. Macke u rekrutua në ushtri në fillim të gushtit, ku u vra vetëm disa javë më pas, në moshën 27 vjeçare. Ai u vajtua nga të gjithë ata që e njihnin, veçanërisht nga miku i tij i ngushtë Franz Marc, i cili do të pësonte të njëjtin fat dy vite më pas.

PIKTURAT

Gjatë karrierës së tij tragjikisht të shkurtër, August Macke zhvilloi një stil pikturimi – në të vërtetë, një përzierje e Impresionizmit, Fauvizmit, Kubizmit dhe Orfizmit – ngjyrat harmonioze dhe imazheria e qete e të cilit formuan një kundërekuilibër ndaj artit më këndor dhe ndaj impaktit “çjerrës” të Grpit Ura (Die Brucke) në Dresden dhe Berlin – shikoni, veçanërisht veprat nga Ernst Ludwig Kirchner (1880-1938) dhe Karl Schmidt-Rottluff (1884-1976). Pikturat e Macke-s mund të gjenden në disa nga muzetë më të mirë të artit në Evropë, si edhe në galeritë provinciale nëpër Gjermani.

Peizazhet e tij më të mirë përfshijnë Fushën e gjallë të Perimeve (1911, Muzeu Shtetëror i Artit, Bon), Pamja e gjelbëruar e Kopshtit (1911, Westdeutsche Landesbank, Dusseldorf), Kisha Urbane e Shën Merit në Borë (1911, Kunsthalle, Hamburg), Shtëpia e Kuqe vibruese në Park (1914, Muzeu Shtetëror i Artit, Bon) dhe Kafja ekzotike Turke I (1914, Bon). Midis pikturave të portreteve të tij më madhështore janë Gruaja e artistit me kapele (1909, Muzeu Shtetëror i Artit dhe Kulturës, Munster), Autoportret me Kapele (1909, Bon), Nudo me Varëse me Korale (1910, Muzeu Sprengel, Hannover) dhe Portret i Franz Marc-ut (1910, Galeria Kombëtare, Berlin). Pikturat e tij të zhanrit, më të mirat, përfshijnë: Kopshti i Restorantit (1912, Muzeu i Artit, Basel), Kopshti Zoologjik I (1912, Galeria Shtetërore Lenbachhaus, Mynih), Dyqani i Kapeleve (1914, Muzeu Folkwang, Essen), Katedralja e Freiburg-ut, Zvicër (1914, Koleksioni i Artit Nordrhein-Westfalen, Dusseldorf), Një burrë duke lëxuar në park (1914, Muzeu Ludwig, Këln).

Përveç pikturave të tij në vaj dhe akuareleve, Macke prodhoi një sërë gdhendjesh në dru dhe artikuj poçarie, si edhe gravura e dizenjo tapetesh, qëndisjesh, sixhadesh, etj.

Përzgjodhi dhe përktheu: Enkeleda Suti

Ngjyrat e ujit-Marsela Neni

in Letërsi/Tharm by

Ngjyrat e ujit-Marsela Neni

 

Të ujtë jemi.
Prej uji na gatoi shtjella
Dy nga tri pjesë të kaltra të vetes.

Të ujit jemi.
Në këtë botë të lëngët, në mijëra ngjyresa
e kemi jetën, të bardhë e të kuqe gjak.

Të oqeantë jemi.
Ishullorë të t’njëjtit arkipelag
brigjet e errëta ia ngërthejmë si ujq njëri-tjetrit.

Të ujshëm jemi.
Marrim formën që na japim
zërin e vrarë që në djep e ildisim pajë.

Prej shiut jemi.
Prej shiu të vyshkur lotësh
të thamet baltra të shpirtit mëngjesit t’i lajmë.

Të Jonit jemi.
Një kokërrz kripe prej tij na ra për hise
me qenë mbjellë në një tokë të ashpër burrash.

Vesojmë në Mes të dheut
Rremat përplasim në të katra anët, e bregun
që na shpie te vetja, prej frikës e shmangim.

Të ujtë jemi.
Në të vështirin udhëtim në thellësi të unit
uja në fund të shpirtit do t’i valëvisë ngjyrat.

Ujem*, mos ki frikë! Koha do të na përhirojë.

_______

* Uji jem ( uji im)

Pse shkruaj?/Genci Gora

in Letërsi/Pse shkruaj? by

Pse shkruani? Revista defekt-teknik ua drejtoi këtë pyetje disa shkrimtarëve dhe poetëve shqiptarë, brenda dhe jashtë vendit.

Përgjigjia e radhës erdhi nga Genci Gora.

Vijon më poshtë.

Pse Shkruaj?-Genci Gora

Pse shkruaj? Shkruaj për ta kërkuar sinqeritetin në skutat më të thella. Jam një udhëtar në shkretëtirë në kërkim të pusit të fjalëve të thjeshta që mund të mbërrijnë tek çdo lexues i etur për dituri.
Shkruaj që, me trillet e artit tim, të ngazellehen lexuesit.
Shkruaj kur shoh dy njerëz që zihen. Shkruaj kur një prind i bërtet fëmijës se vet. Shkruaj që të gjej rrugën si të marrin fund britmat.
Shkruaj sepse jam një Don Kishot i pandreqshëm. Unë jam i vetëdijshëm se bota ka hyrë në epokën e virtualitetit kompjuterik dhe nuk ka kthim pas. Unë kam ngecur në epokën kur libri ishte miku më i mirë i njeriut. Dhe e dua të ngecem këtu.
Shkruaj sepse dua të kuptoj proceset psikologjike që ndodhin tek unë. Shkruaj për të njohur veten. Shkruaj për ta pranuar veten për të gjitha gabimet që kam bërë.
Shkruaj sepse dua ta ndryshoj realitetin ku jetoj. Bej të njohur ndjeshmerinë dhe argumentet e mia duke ia flijuar një bote të re që e ëndërroj të lindë.
Shkruaj për të mos iu dorëzuar pafuqisë sime për të ndryshuar gjërat në botë.
Shkruaj që të afrohem me veten time.
Shkruaj sepse ndihem i vetmuar. Dhe i botoj shkrimet e mia me shpresën se ka të tjerë atje jashtë në botë që vuajnë njësoj si mua, të cilët mund të kenë nevojë për mendimet e mia që të ndihen më mirë.
Shkruaj kur vuaj fizikisht dhe shpirtërisht. Shkruaj për të gjetur një rrugëdalje.
Shkruaj për t’u dhënë zgjidhje pyetjeve filozofike që më mundojnë.
Shkruaj sepse më pelqen të jem i famshëm për mendimet e mia. Shkruaj sepse më pëlqen të thuhet për mua: “Ja, një njeri i mençur që ka shkruar mendime të vyera.”
Shkruaj për kënaqësinë që më jep procesi i krijimit qysh kur e ngjiz në mendje, kur e shkruaj në celular, pastaj kur e hedh në letër, kur e korrigjoj, kur e gatuaj poezinë, tregimin, duke i shtuar ose hequr fjalë e fjali. Shkruaj sepse më pëlqen melodia si tingëllon shpirti im kur e rilexoj disa herë.
Shkruaj sepse në mendje më ushton kushtrimi i Niçes: “Krijues kërkon krijuesi, që bashkë të shembin vlerat e vjetra dhe të krijojnë vlera të reja”.
Shkruaj që të vendos edhe unë një gur në ndërtesën e njerëzimit. Dua të ndihem i dobishëm.
Tek unë, përgjigjia e pyetjes “Përse shkruaj?” nuk mund të qëndrojë e ndarë nga pyetja “Si shkruaj?”
Falënderoj Universin, që nëpërmjet rrugëve të tij të mistershme, më dha mundësinë të jetoj në epokën e celularit. Ky mjet komunikimi ka qenë pêr mua lapsi dhe fleta, i cili më ka dhënë mundësinë të shkruaj kudo dhe kurdo, në çdo orë të ditës dhe në çdo orë të natës, duke ecur në rrugë, duke punuar, në tavolinë mes miqsh në lokal, në krevat para gjumit duke shqyrtuar ngjarjet e ditës apo në mëngjes pas zgjimit duke studiuar projeksionet e imagjinatës, në procesione mortore dhe në ceremoni martesore. Kam shkruar kudo ku kam përjetuar një ndjenjë të fortë apo një varg mendimesh.
Kam qenë dembel ose tepër i shqetësuar për t’u kujdesur që frymëzimin, përshtypjet dhe shumëllojshmërinë e temave, t’i organizoja në një formë të mirëfilltë letrare. I kam lënë të më prekin në shpirt dhe nuk i kam ndjekur pas.
E sot më duket vetja bosh. Kam gjashtë muaj që nuk shkruaj dot asnjë varg e asnjë fjali. Më duket sikur nuk do të jem dot kurrë në gjendje të shkruaj. Ndaj dhe kur lexova pyetjen “Përse shkruaj?” i thashë vetes: “Ja ku e ke një sfidë. Ulu e shkruaj diçka për të qenë.”
E sot më duket vetja bosh. Më duket sikur i kam dhënë të gjitha ç’mund të jepja nga vetja. Kam dhëne gjithçka, e megjithatë gjithçka është shumë pak. Kam dhënë gjithçka e megjithatë librat e mi nuk mbërrijne dot as tek një lexues i vetëm. Kam dhënë gjithçka, e megjithatë jam i vetëdijshem se librat e mi vuajnë nga varfëria letrare, kjo ndoshta dhe për faktin se nuk kam patur si synim formën dhe stilin letrar, por thjesht t’i bëja ca dritë vetes (duke shpresuar t’u bëja pakëz dritë edhe lexuesve të mundshëm).

Imazhe me shi-Nuhi Sadiku

in Letërsi/Tharm by

Imazhe me shi-Nuhi Sadiku

Natyra kompozon simfoni të panumërt
Nga puthja e nxehtë e shiut
Me aromën e bukës së pjekur në furrë.

Këtu pranë një çift i ri
Zënë vend në skaj të trotuarit
Të lagur mendojnë për të ardhmen e tyre.

Një burrë në mesomoshë
Me shkop magjik kryen ritualin e tij
Godet copat e tij të kujtimit.

Kush ka një ombrellë
Për të më mbrojtur nga fati im?

02.06.2017

Pse shkruaj/Manjola Nasi

in Letërsi/Pse shkruaj? by

Pse shkruani? Revista defekt-teknik ua drejtoi këtë pyetje disa shkrimtarëve dhe poetëve shqiptarë, brenda dhe jashtë vendit.

Përgjigjia e radhës erdhi nga poetja Manjola Nasi.

Vijon më poshtë.

Pse Shkruaj?-Manjola Nasi

PSE SHKRUAJ?
Në orën e etikës, këtu e shumë vite,
mësuesja na bënte të njëjtën pyetje çdo vjeshtë:
po të kishte rënë zjarr në një muze,
çfarë do t’shpëtoje, një pikturë të Rembrandit,
apo një grua plakë, që sidoqoftë, s’i mbeteshin
shumë vite?
Kështu fillon një poezi e poetes Linda Pastan, të cilën unë e diskutoj me studentët çdo fillim semestri. Çdo vit, shumica zgjedhin të bëhen shpëtimtarë të gruas. Të paktën në fillim të analizës. Një ndër gjërat më të vështira në çdo lëndë është mësimi i parë, ai që duhet të sjellë përkufizime bazë, të cilat nganjëherë të shtyjnë të ecësh buzës së abstraksioneve çmeritëse si në pyetjet e fëmijëve: “Çfarë është poezia?”, “Çfarë është arti?”, “Pse është blu qielli?” “Po çfarë është qielli?”, “Çfarë është bluja?”. Pyetjet që synon të arrijë analiza që i bëjmë poezisë së mësipërme (sepse jo çdo analizë synon përgjigje) janë: “Pse kemi nevojë për art?”, “A ka vërtet kufij mes njeriut dhe veprës së tij?”, “A kemi kuptim ne si qenie pa ato që bëjmë, produktet e mendjes dhe duarve tona?”.
*
Nuk di ta them me saktësi kur më tërhoqi fillimisht letërsia. Leximet e hershme në familje janë në kujtimet e mia që nga fillimi, të çrregullta, pa ndonjë ritual si të familjeve në televizor, po prapë aty, bashkë me përrallat e treguara nga kush kishte “ngé”, siç thuhej, dhe nga kush ishte “në terezi”. Ndoshta kjo qetësi që duhej të gjendej për të treguar ose lexuar, më bëri t’i dua ato çaste dhe prej andej vetë letërsinë. Sot ajo është e pranishme në çdo ditë të jetës sime në një mënyrë a një tjetër, mes të shkruarit, punës, kohës së lirë dhe miqësive. Veçse që në vend që të jetë një oaz luksoz si ai i fëmijërisë, është një mënyrë të menduari që nuk përjashton asgjë dhe prej andej një komunikim që s’u bindet ligjeve të kohës dhe hapësirës.
Jam e bindur që shumë njerëz ndihen kështu për gjëra të tjera: politika, moda, futbolli, gatimi, biznesi, shkenca e qindra gjëra të tjera vendosen në qendër të jetës së tyre dhe me anë të tyre ata kuptojnë botën dhe vendosin njëfarë rregulli në realitetin që i rrethon. Pavarësisht se këto mund të duken shumë ndryshe nga letërsia, në thelb nuk janë dhe aq. Ndryshon “gjuha” me të cilën i “lexojmë” dhe i shprehim, po me pak shqyrtim, të gjitha përkthehen te njëra-tjetra.
Në të njëjtën mënyrë, në vend që të jetë eskapizëm, për njerëzit që shkruajnë dhe për mua mes tyre, shkrimi është përballje me të vërtetat e thella shqetësuese a ngushëlluese të botës. Rrallëkush arrin të shkruajë pa i bërë njëfarë sistemimi realitetit, pa i dhënë një përgjigje të re, krejtësisht vetjake. Çdo vepër arti – dhe s’e kam fjalën vetëm për ato të mëdhatë që i ndryshojnë faqen gjithçkaje – është një lëvizje e vogël e projektorit të skenës, i cili hedh dritë në një tjetër skutë të pandriçuar më parë, ose të pandriçuar nga ai kënd.
*
Një nga qesënditë e shpeshta që i drejtojmë vetes ne si popull ka të bëjë me faktin se ndër ne janë të shumtë ata që shkruajnë dhe botojnë letërsi. “Pse e bëjmë ne këtë? Ç’kuptim ka? Pse, të gjithë shkrimtarë qenkemi ne?” Këto pyetje përqendrohen te konstatimi se në gjithë këtë mori veprash të botuara këto tridhjetë e ca vjet, siç është edhe e natyrshme, një pjesë e mirë nuk kanë nivel të kënaqshëm. Veçse duhet thënë që ky këndvështrim ngarkon mbi shkruesit e veprave barra që nuk u takojnë atyre. Rafinimi institucional dhe jashtëinstitucional i shijes, filtrat redaktoriale të shtëpive botuese, kritika letrare nuk zëvendësohen dot dhe as nuk është e drejtë të pritet të zëvendësohen me autocensurën e një njeriu që dëshiron të shkruajë. Përse shkruajmë, përse shkruajnë këta njerëz? Secili për arsyen e vet, mendoj. Disa shkruajnë se u pëlqen të krijojnë diçka të bukur, disa se u pëlqen të kuptojnë, disa se kanë nevojë për t’u kapur pas diçkaje, disa sepse kanë diçka për të thënë, disa sepse nuk dinë të mos shkruajnë, disa ndoshta ngaqë u pëlqen të botojnë. Ose të gjitha bashkë dhe shumë arsye të tjera. Vëmendja negative që marrin ata që shkruajnë mund të ketë të bëjë edhe me faktin se ka diçka jomodeste, thuajse arrogante, te një zë që vendos të prishë qetësinë duke folur, si arroganca e cilitdo zog që i teket të thyejë qetësinë e magjishme të pyllit me cicërimën e vet.
Ama kështu ka qenë dhe të shpresojmë se kështu do të jetë gjithmonë. Mjafton të shikosh historinë e gjithë njerëzimit për të vërejtur këmbënguljen tonë të pandërprerë për art, që nga pikturat e shpellave të paleolitit, te banania e famshme e kapur me shirit ngjitës në murin e një muzeu; nga dantellat në perdet e vjetra, te kuturisjet psikedelike të Bitëllsave: çdo epokë me zërin dhe mjetet e veta, secili artbërës sipas mundësisë dhe shijes së vet.
Se a nuk është e mrekullueshme që të duash të thuash diçka dhe thjesht ta thuash? A nuk është thënë prapë e prapë “jeto për të rrëfyer”? Ajo që rrëfen është e vërteta jote. Ajo që rrëfej është e vërteta ime. Nganjëherë kjo e vërtetë është zëdridhur, si kënga e një udhëtari që kalon përmes pyllit dhe nis të këndojë për t’i hequr vetes frikën.
*
“Në art, nuk ka liri” shkruan T.S. Elioti; nuk mund t’i lihen gjërat rastësisë, mitit naiv të frymëzimit, po vënies në punë të gjithë aftësive, pikëpamjeve estetike dhe dijeve të shkrimtarit. Rregullsia dhe eksperimentimi duhet të jenë zgjedhje mjeshtërie. “Shkrimtari profesionist është një amator që s’hoqi dorë”, thotë Riçard Baku. Kur e quajmë të kuptueshme që një violinist të ushtrohet në violinë për orë të tëra çdo ditë, një futbollist të stërvitet s’di sa orë çdo javë, madje edhe që një zanatçi çfarëdo të marrë mësime për zanatin e tij së paku disa muaj, përse presim që shkrimi të bjerë i përkryer nga qielli? Nga ideja e parë te një vepër e përfunduar qëndron koha e shkrimeve, vlerësimet dhe dyzimet, hedhjet në kosh, rishkrimet dhe redaktimet. Shumë nga këto ndodhin brenda mendjes, pa u vënë mbi tastierë ose letër. Për shumë nga këto as nuk jemi të ndërgjegjshëm që po ndodhin.
Për të krijuar kushtet e shkrimit dhe për të stërvitur shijen, ushtrimi i parë dhe më i pazëvendësueshmi është leximi. Leximi është burim i shkëlqyer fjalori, këndvështrimesh, katalog stilesh, strukturash, historish, konstruktesh personazhesh e figurash. Për mua, përvojë edhe më magjike se leximi është rileximi. Kur rilexon, gjërat e zhurmshme dhe lëbyrëse që të tërheqin vëmendjen fillimisht, bëhen më pak të dukshme dhe ke mundësinë të përqendrohesh te sekretet e detajet në bërthamën e veprës. Fjalët, për shembull, e kanë më të lehtë të fitojnë kuptim si të pavarura e të vetëmjaftueshme nëpër rilexime. Është luks të shikosh në thellësi a të zbërthyer pjesë – pjesë mekanizmin e ngritur nga një shkrimtar a një përkthyes e të mësosh prej tij.
Nga ana tjetër, në shumë vende të botës ekzistojnë shkolla apo lëndë të posaçme që u mësojnë studentëve elemente të shkrimit si mjeshtëri dhe profesion. Megjithëse jeta si shkrimtar i diplomuar mund të mos jetë aq joshëse në Shqipëri sa në shumë nga vendet e mëdha me treg të madh leximi, botimi, shtypi e kinematografie, një njeri që di të shkruajë mirë mund ta gjejë rrugën e vet në shumë fusha. Të pakta janë shprehitë që maten me zotërimin e fjalës për nga dobia që mund të sjellin. Të shpresojmë se diçka e tillë do të ofrohet së shpejti edhe në vendin tonë, përtej fazës embrionale të përpjekjeve të deritanishme, për t’iu bërë mbështjetje atyre që duan të shkruajnë.
*
“I gjithë arti është fare i panevojshëm,” shprehet Oskar Uajlldi, në përpjekje për të theksuar funksionin estetik. Të tjerë theksojnë të tjera funksione, të mrekullueshme dhe të frikshme: edukues, shërues, katartik, manipulues, etj.
A është arti në thelb përpjekje për të sjellë në botë bukuri, a janë të gjitha të tjerat efekte anësore? A jemi të ndryshëm nga gjërat që bëjmë me fuqinë e mendjes dhe të duarve? A janë ato zgjedhje, apo diçka që na vjen së brendshmi dhe që mundemi vetëm ta modifikojmë disi?
Linda Pastani e mbyll poezinë “Etika” me vargjet:
Tani e di që gruaja
dhe piktura dhe stina janë gati një
dhe asnjërën s’e shpëtojnë dot fëmijët.

SHUMË BURRA KALUAN PREJ SHTRATIT TË PENELOPËS-Dashamir Malo

in Letërsi/Tharm by

SHUMË BURRA KALUAN PREJ SHTRATIT TË PENELOPËS-Dashamir Malo

 

S’është e vërtete
se Penelopa i qëndroi dhjetë vjet besnike
Odisesë (besnikëri legjendash),
Apo që ajo e plekste çdo ditë pëlhurën
që netëve e shpleksnin, nuk është e vërtëtë.
Atëherë kur ajo me përgjërim iu lut Poseidonit
të hiqte qafe Dedalin ambicioz,
plot pesëdhjetë mëtonjës (1)
(ambiciozë më të thekshëm për fronin se Deadali), i dërgoi Poseidoni.
Atëherë e bukura Penelopë jetonte
pranverën e saj të tridhjetë e dytë.
Dhe kur të gjithë mëtonjësit
veç hanin e pinin
dhe kur mbretëria qe në zgrip, Penelopa u tha:
Njërin, vetëm njërin prej jush do të marr,
burrin që do të jetë më i denji
për mbretërinë e Itakës.
Dhe me vete mendonte,
burrat provohen si të tillë në bixhoz,
luftë dhe dashuri.

Në dy të parat s’ishte aq e denjë.
Dhe thirri skllaven Myrto,
besniken, të bukurën Myrto.
Pesëdhjetë ditë me radhë Myrtoja
flertoi me secilin mëtonjës
dhe mbrëmjeve i ftonte në shtratin e saj,
atje ku mes territ Penelopa
zinte vendin e Myrtosë.
Pesëdhjetë net rresht Penelopa
bëri dashuri me secilin mëtonjës
pa u njohur nga ata.

Shumë burra kaluan prej shtratit të Penelopës,
pesëdhjetë mëtonjës
në pesëdhjetë netë rresht bënë dashuri.
Vite e shekuj më vonë
dhjetëra e qindra poetë
u mburrën se bënë dhe bëjnë dashuri
me të,
disa duke i shpleksur pëlhurën netëve,
disa duke u hequr si Odiseu
apo të tjerë duke e “mikluar” me vargje lirike.

Unë një natë vjeshte
kur në mbretërinë (pa mbret)
mbretëronin orgjitë e Penelopës me mëtonjësit,
në majë të gishtave
u ngjita në katin e dytë
shkova përbri dhomës së Myrtosë
dhe në shtratin e Penelopës
gjithë natën
bëra dashuri me skllaven Myrto (2)
e dyta për nga bukuria në mbretërinë e Itakës
(në mos po më e bukura dhe më zemërdëlira).

________

(1)- pretendues për fronin e mbretit të Itakës
(2)-Sipas librit “Ditari i Penelopës” të shkrimtarit gerk Kostas Varnalis, Penelopa bëri dashuri me të pesëdhjetë
pretedentët për mbret duke u hequr sikur ishte skllavja Myrto, me qëllim që të zbulonte se cili burrë ishte më i denjë në dashuri.

GJENIU SALVADOR DALI

in Pikturë by

SALVADOR DALI

Dali nuk rresht kurrë së na magjepsuri!
Dali ishte mjeshtër në gjithçka!

Edhe sot, shumë vite pas vdekjes së tij, Salvador Dali nuk ka rreshtur kurrë së na magjepsuri dhe emri i tij ende rrezaton po aq fort sa kur ai ishte në kulmin e tij. Salvador Dali, një figurë udhëheqëse e Surrealizmit, së bashku me të ngjashmit e Magritte-s, i cili i impresiononte njerëzit me ekscentricitetin, pamjen dhe sjelljen e tij të pazakontë. Ai kujtohet më së shumti për veprat e tij të artit dhe me të drejtë, por ka disa gjëra që ju duhet të dini rreth këtij gjeniu!

1) Ai ishte i zoti në gjithçka

Një artist i vërtetë i Rilindjes, Dali ishte i interesar për kinemanë. Ky kuriozitet çoi në bërjen e disa filmave të tillë si “Një Qen Anadaluzian” dhe “Epoka e Artë”. Ai ka dizenjuar gjithashtu një set për filmin “I magjepsuri” nga Alfred Hitchcock-u. Për më tepër, ai u zhyt në arkitekturë, dukshëm në Muzeun-Teatër spektakolar “Dal”i, në Spanjë, ku është varrosur tani. Ai ka marrë gjithashtu pjesë në botën e modës, duke krijuar një kapele në formën e një këpuce, një rrip rozë me buzë si togëz dhe një fustan të bardhë me një karavidhe të printuar. Dhe kjo nuk është e gjitha! Ai ka bashkëpunuar gjithashtu me fotografët më ikonikë të kohës së tij, të tillë si Man Ray dhe Phillippe Halsman-i.

2) Ai ka punuar me Walt Disney

Dali e admironte shumë Walt Disney-n, të cilin ai e quante “Surrealisti i madh amerikan”. Në vitin 1946, ky admirim reciprok çoi tek krijimi i filmit me kukulla, të titulluar “Destino”, i cili më në fund u përfundua dhe nxor në qarkullim në vitin 2003. Filmi paraqiste notat nga kompozitori meksikan Armando Dominguez dhe zgjat në total 6 minuta.

3) Ai ka bashkëpunuar me botën tregtare

Salvador Dali ka dizenjuar logon e lëpirësve Chupa Chups, në vitin 1969 dhe që ende përdoret edhe sot. Ai këshilloi themeluesin, i cili ishte gjithashtu një mik i tij, që ta përfshinte logon tek vetë lëpirëset për të rritur vetëdijen e brand-it tek konsumatorët. Ai ka bashkëpunuar gjithashtu me Gap-in në një fushatë që kishte sloganin ‘Salvador Dali vesh kaki’, si edhe krijimin e katër kapakëve për Vogue.

Megjithatë, këto nuk janë mirëpritur gjithmonë. Eksentriciteti i Dalisë dhe mendjs e tij tregtare shpesh irritonin anëtarët e botës së artit të kohës. Kështu, André Breton-i, babai i Lëvizjes Surrealiste, i vuri atij nofkën “Avida Dollars”, një anagram i emrit të artistit. Dali njihej për dashurinë e tij për paratë, një dashuri që ai nuk e kishte fare problem që ta shfaqte.

4) Atë sigurisht nuk e donin të gjithë

Salvador Dali, pavarësisht se është një artist i vlerësuar shumë sot, nuk ishte “filxhani me çaj“ (i preferuar) i kujtdo, madje edhe brenda levizjes Surrealiste. Shumë nga surrealistët fillestarë simpatizonin Komunizmin dhe, rrjedhimisht, ishin kundër mbështetjes së Dali-së ndaj Hitlerizmit dhe kërkonin që ta përjashtonin për shkak të besimeve të tij fashiste.

Shkrimtari anglez, George Orwell, nuk ishte një mbështetës i Dali-së pasi kishte lexuar autobiografinë e Dali-së në të cilën Dali rrëfen evente nga rinia e tij. Megjithatë, Orwell-i ende e kreditonte atë si një artist shumë të aftë.

5) Ai ishte mik i ngushtë me Amanda Lear-in

Amanda Lear-i, modele dhe këngëtare franceze, merrte leksione pikture nga Dali gjatë rinisë së saj dhe ka qenë një nga muzat e tij më të mëdha. Ajo ishte protozheja e çiftit Dali-Gala dhe ajo kaloi verat me ta në shtëpinë e tyre në Port Lligat. Miqësia e tyre e ngushtë zgjati më shumë se pesëmbëdhjetë vite.

6) Ai zhvilloi një stil të ri të quajtur “Misticizmi Nuklear”

Pas luftës, Dali zhvilloi një stil të ri për veprat e tij që kërkonin të përfaqësonin shkencën dhe imazherinë katolike. Ky stil i ri lindi nga shpresa e Dali-së që zbulimet e reja shkencore do të shfaqnin të panjohurat që rrethojnë fenë. Pjesët që ai krijoi gjatë kësaj kohe, duke qenë në të njëjtën kohë si nga një botë tjetër dhe surreale, fokusoheshin më pak mbi objektet personale dhe më shumë mbi tematikat universale dhe shkencore.

7) Ai pati një martesë pabesueshmërisht dinamike/intense

Ai u takua me partneren e jetës së tij Gala, e cila ishte e dashura dhe më pas gruaja e Dali-së, kur ajo ishte ende e martuar me Paul Eluard-in, poet i famshëm surrealist francez. Ishte me Paul-in kur ajo vizitoi Dali-në në shtëpinë e tij në Figueras (Spanjë). Çifti u dashurua menjëherë dhe u martua tre vite më vonë. Çifti Dali-Gala shpejt u kthye në një nga çiftet më legjendare të botës së artit. Gala vepronte si gjysma tjetër e Dali-së në çdo kuptim të fjalës, kaq shumë, saqë ai i nënshkruante pikturat me të dy emrat e tyre duke qenë se ai thoshte se ajo ishte frymëzimi i tij i vazhdueshëm. Pas vdekjes së Gala-s në vitin 1982, Dali i theu ligjet spanjolle që i ndalonte njerëzit nga lëvizja e kufomave pa lejen e nevojshme dhe e dërgoi trupin e saj në shtëpinë e tyre në Port Lligat.

8) Ai besonte se ishte personifikimi i vëllait të tij

Pasi kishte vdekur vetëm 9 muaj përpara lindjes së Dali-së, ai besonte se ishte personifikimi i vërtetë i vëllait të tij të vdekur. Kjo është e kuptueshme, duke qenë se në moshën 5 vjeçare prindërit e Dali-së e çuan atë tek varri i vëllait dhe i thanë pikërisht këtë! Konfimimi i mëtjeshëm erdhi nga fakti që ata kishin të njëjtin emër. Më vonë, në karrierën e Dali-së ai do të pikturonte vëllain e tij të vdekur tek “Portret i Vëllait tim të Vdekur” (1963).

9) Ai ishte frymëzuar nga Sigmund Freud-i

Në vitet 1920, Dali lexoi “Interpretimin e Ëndrrave” të Sigmund Freud-it. Ky ndriçim veproi si një frymëzim gjatë karrierës së Dali-së. Në fakt, Dali kishte atë që mund të përshkruhet si një fiksim me Freud-in. Ai përshkruan në autobiografinë e tij ëndrra bashkëbisedimesh imagjinare ndërmjet të dy burrave. Kur më në fund ai u takua me Freud-in në vitin 1938, ai e mori me vete pikturën e tij “Metamorfozat e Narcizit”. Influenca e Freud-it do të thoshte se, ndryshe nga të ngjashmit si Magritte, veprat e të cilëve ishin të gjalla, veprat e Dali-së kishin një ton më të errët, ndoshta për shkak të joshjes së personazhit të tij.

10) Metodat e tij për aksesimin e surreales ishin shpesh jo tradicionale

Për të arritur në peizazhe dhe imazhe surrealiste, Dali besonte se kishte akses në pavetëdijen e tij. Për ta bërë këtë, ai e detyronte veten që të hynte në një gjëndje deliri. Një mënyrë për ta arritur këtë ishte të fiksonte vështrimin e tij për të parë imazhe të ndryshme në dhe rreth tij. Kjo u quajt “metoda paranojake-kritike”. Një teknikë tjetër ishte që ta mbante veten në një gjendje të vazhdueshme zgjuar ose në gjumë. Ai do të ulej me një tas dhe një lugë dhe kurdoherë kur do ta zinte gjumi zhurma e rënies së lugës në tas do ta zgjonte.

Salvador Dali, anëtar kyç i Lëvizjes magjepsëse Surrealiste, ishte më të vërtetë i veçantë në llojin e tij. Duke evoluar vazhdimisht dhe duke u frymëzuar nga zbulimet e reja gjatë jetës së tij, ai i shtyu papushim kufijtë e artit. Krijimet e tij ëndërrimtare, shpesh të paqëndrueshme, i kanë rezistuar testit të kohës, duke vazhduar që të frymëzojnë artistët edhe sot dh janë po aq magjepsëse sa atëherë kur i krijoi. Veprat e tij janë aq ikonike saqë ruhen në muze dhe galeri nëpër të gjithë botën dhe janë të disponueshme për t’i vizituar.

Marrë nga: REVISTA ARTSPER

Përzgjodhi dhe përktheu: Enkeleda Suti

Kujtesë e kulluar-Dahlia Ravikovitch

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Kujtesë e kulluar-Dahlia Ravikovitch

 

Vetëm kur fytyra fillon të shuhet

diçka të kujtohet në tërësinë e saj.

Kur fytyra shuhet

dritat hutohen

dhe ngjyrat dalin prej pamjes.

Yjet bien nga sipër, të elektrizuar.

Bari i tokës gumëzhin.

(Dhimbja e rritjes

është më e madhe se ajo e venitjes.)

Gjithë ç’na verbon sytë

i rikthehet hijes

dhe fytyra vetë.

Diçka lëviz thellë.

Sa ditë

sa vite, sa erëra e bubullima

pritëm ne të gufojë

nga thellësitë e tokës

kujtesa e kulluar

e trëndafilit

të kuq zjarr.

Përktheu: Ledia Kushova

Shi hëne-Frederik Rreshpja

in Letërsi/Tharm by

Shi hëne-Frederik Rreshpja

 

Si arlekin që del për shëtitje
Në kopshtin e harruar të fëminisë
Hëna e pikëlluar nëpër re
Shkel mbi degët e shirave.
 
Liqeni i vetmuar në breg të natës
Shqetësohet në krahët e erës
Dhe thellë sirena e dallgës së kaltër
Loton mbi fytyrën e fjetur të legjendës.
 
Yjet në asfalt si perëndim i thyer
Dhe plepat si murgjër të zinj
Fshehur pas drurëve diku përgjon
Vrasësi i vjetër, trishtimi.
 
Eh, mundet që thika e trishtimit
Diku përdhe ka për të më lënë
Fshehur nën një perëndim të thyer,
Fshehur nën shira hëne.

Ndoshta babai i artit abstrakt ka qenë në fakt… një nënë?

in Feminizëm/Pikturë by

NJË HISTORI E SHKURTËR E ARTIT ABSTRAKT

Për të kuptuar evolucionin e një lëvizjeje arti, diversitetin e stileve të artistëve dhe të influencave të tjera, ju duhet të hidhni një vështrim prapa. Këtu, fokusi është mbi artin abstrakt.

Fillimet Evropiano Lindore

Arti abstrakt lindi në fillim të shekullit të 20-të. Në këtë kohë peizazhi artistik ishte kryesisht i përbërë nga fauvizmi, kubizmi dhe ekspresionizmi figurativ. Ky lloj arti karakterizohet nga liria e tij e ngjyrës, e formave dhe sigurisht, e subjektit të tij. Kaq shumë saqë pak e nga pak aspekti piktoresk u braktis plotësisht thjesht për formën. Guximi dhe eksperimentimi me ngjyrën e karakterizon këtë periudhë teksa artistët filluan që të çlironin veten nga kufizimet akademike.

Fillimet e artit abstrakt janë të vështira për t’u pikasur. Në fakt, ne mund të shikojmë artistë të ndryshëm me stil të variueshëm, që shfaqen njehërësh, ku secili sjell prekjen e tij/saj personale ndaj përkufizimit të asaj se çfarë e përbën “abstrakten”. Por nësë do të duhet të japim një datë për fillimin e artit abstrakt, mund të bihet dakord në mënyrë (thuajse) unanime: viti 1910.

Kjo datë përkon me akuarelin e parë abstrakt nga Vassily Kandinsky. Piktori rus – i lidhur me lëvizjen avantgardë të Evropës Lindore – ishte piktori i parë i cili përdori kompozime joformale. Kështu, u përkufizua arti abstrakt, si art që nuk përfaqëson realitetin. Ky art përqëndrohet tek ngjyrat dhe format që janë të çliruara nga subjektet e zakonshme apo nga objektet dhe bota e jashtme.

Racionaliteti dhe shprehja

Arti abstrakt mund të ndahet në dy ide. Në njërën anë është kërkimi për racionalen dhe për një rend të pavarur nga realiteti i jashtëm. Në anën tjetër është zhvillimi i funksionit simbolik të ngjyrës, i ritmit të formave dhe të pavarësisë së tyre nga një subjekt. Artistët si Kandinsky, Kupka dhe Delaunay gjetën në gamën e tyre të ndryshme të ngjyrave një gamë të gjerë emocionesh. E kuqe e ndezur apo blu e thellë, kur janë në telajo ato prodhojnë njëfarë efekti tek shikuesi, duke komunikuar një gjendje mendore specifike.

Llojet e ndryshme të artit abstrakt

Arti abstrakt ishte një lëvizje e pasur, e cila shpejt u nda në nënkategori me kode të sakta. Kandinsky ishte përfaqësuesi i Abstragimit Lirik. Në thelbin e interesave të tij ishte fuqia e emocioneve dhe impakti i zemërimit tek qëniet njerëzore. Malevitch-i përfaqësonte Suprematizmin, një lëvizje që kërkonte ndjeshmërinë e pastër piktoreske dhe ku format dhe ngjyrat flisnin për veten. Veprat e Malevitch-it ishin më gjeometrike dhe më pak shumëngjyrëshe sesa ato të Kandinsky-it, të cilat mund të krahasohen me një vorbull formash dhe ngjyrash, por megjithatë të organizuara me kujdes. Sa për Piet Mondrian-in, me katrorët e tij me ngjyrat parësore dhe linjat e zeza, ai shtroi rrugën për Artin Abstrakt Gjeometrik. Gjithashtu i rëndësishëm është zhvillimi i Orfizmit. Ai u udhëhoq nga Delaunays-i, e cila përdorte ngjyra të mprehta dhe forma të rrumbullakosura për të mbuluar të gjithë telajon. Këto tendenca të ndryshme ishin thuajse konkurrente dhe zgjatën deri në vitet 1930.

Prezantimi i ekspresionizmit abstrakt

Në vitet 1940 dhe 1950 u formua një lëvizje e re e artit abstrakt, e nxitur nga amerikanët: ajo u quajt Ekspresionizëm Abstrakt. Pas Luftës së Dytë Botërore, ky stil i ri – fjalë për fjalë – e pushtoi peizazhin artistik. Figura të tilla si Jackson Pollock-u dhe Willem de Kooning-u lanë gjurmët e tyre dhe janë thuajse më të kërkuarit sot në treg. Edhe me Ekspresionizmin Abstrakt përdoren terma të ndryshëm, në varësi të artistit.

Pollock-u, për shembull, përfaqëson pikturën në veprim (në aksion). Ky stil karakterizohet nga lëvizje vigoroze të piktorit. Piktori godet/fshikullon bojën përmbi telajo, duke krijuar spërkatjet (“pikëzimet”), të cilat gradualisht formojnë veprën. Këtu, në qendër të procesit artistik është akti fizik i piktorit dhe jo subjekti i pikturës. Piktura me fushat me ngjyra (fusha të mëdha ngjyrash të gjalla, vibrante) janë realizuar nga artistë të tillë si Rothko, Clyfford Still, të cilët promovonin fuqizimin e ngjyrave pa subjekt.

Nga vitet 1960 e më tej, u shfaqën dy tendenca kryesore: Arti Optik (apo Arti Op) dhe Minimalizmi. Hungarezi Victor Vasarely ishte babai i Artit Op, një art që është i interesuar tek efektet optike. Artistët në këtë lëvizje (Julio Le Parc, François Morellet, Yaacov Agam) luajnë me efektet e ngjyrës, të formës dhe të dritës. Ata krijojnë iluzione pamore për spektatorin. Gjatë së njëjtës periudhë u shfaq arti minimal, i realizuar nga artistë të tillë si Sol LeWitt, Robert Morris-i dhe Dan Flavin-i. Motoja e tyre ishte ekonomizimi i burimeve. Arti reduktohet në një strukturë të thjeshtë, e cila shpesh është gjeometrike, por gjithmonë abstrakte.

Ndoshta babai i artit abstrakt ka qenë në fakt…një nënë?

Nëse Kandinsky, Malevitch-i dhe Mondrian-i konsiderohen themeluesit e artit abstrakt, historia mbetet e rrethuar nga hije, ndonjëherë duke u bërë më e qartë me kalimin e kohës. Kështu, një piktore, që do të kishte qenë pionerja e vërtetë e artit abstrakt, është kthyer kohët e fundit në frontin e parë. Në vitin 1906, Hilma af Klint, piktore suedeze, krijoi një seri pikturash abstrakte 4 vite përpara pikturave në akuarel të Kandinsky-it. A ka pasur ajo influencë tek këta tre burra? A do të kishte qenë një paragjykim kundër saj statusi i saj si grua apo do ta parandalonte nga marrja e vlerësimeve? Apo mos duhet fajësuar largësia gjeografike e Suedisë? Cilado qoftë përgjigjia ndaj kësaj pyetjeje, rizbulimi i veprës së saj, padyshim që duhet mirëpritur.

Marrë nga: REVISTA ARTSPER

Përzgjodhi dhe përktheu: Enkeleda Suti

1 2 3 111
Go to Top