E njihja John F. Kennedy, Junior-in, jo aq mirë dhe jo për shumë kohë, por mjaftueshëm sa për të përjetuar forcën gravitacionale që ai ushtronte, si një hënë e madhe e fuqishme.

Jeffrey Eugenides

Gjithçka nisi me pyetjen më të thjeshtë: Si do të ishte po të ishe ai? Ai, John F. Kennedy, Junior, princi ynë amerikan (ose për aq sa mund t’i afroheshim një të tilli.) Si do të ishte të ishe aq pashëm? Aq i fortë? Jo vetëm i privilegjuar që në lindje, por – ndryshe nga princat e vërtetë atje në Angli, të cilët kishin mjekra të rralla dhe bëheshin tullacë herët – me staturën fizike që i përshtatej? Si do të ishte të kishe nënë Jackie O.? Të kalosh verën në ishullin privat grek të njerkut tënd? Të jesh jashtëzakonisht i suksesshëm seksualisht pa patur nevojë as të përpiqesh? Në botën siç e njihja unë atëherë (dmth. në kolegj), kishte dy kushte themelore: të ishe John F. Kennedy, Junior dhe të ishe të gjithë të tjerët
E gjitha kjo është një mënyrë për të thënë: Po, unë e njihja atë djalë. Jo aq mirë dhe jo aq gjatë, por mjaftueshëm sa për të përjetuar forcën gravitacionale që ai ushtronte, si një hënë e madhe e fuqishme, duke shkaktuar batica entuziazmi dhe dëshire që vërshonin nëpër kampus sa herë që ai kalonte përmes gjelbërimit.
Para se ai të mbërrinte, imazhi që kisha për John-in ishte ai që kishin të gjithë. Pamjet filmike nga funerali i babait të tij, në vitin 1963, ku Jackie Kennedy, me vellon e saj të zezë, përkulet për t’i pëshpëritur në vesh trevjeçarit John, pas të cilës ai hedh hapin si burrë për të nderuar arkivolin e të atit.
Unë isha tepër i ri për ta mbajtur mend vrasjen e Kennedy-t. Po aq dhe John-i, i cili ishte një vit pas meje në shkollë. E kështu, kjo ishte një tjetër pyetje. Si do të ishte të ishe ikonë? Historike? I gdhendur në kujtesën e kombit, por jo në tënden? Kështu që ti e shihje atë djaloshin e mjerë pa baba që përshëndeste, si nga larg, duke harruar se ai ishe ti.
Këto pyetje vërtiteshin nëpër kokat tona. Dhe pastaj, një ditë të ngrohtë shtatori të vitit 1979, ai u shfaq me ngjyra të gjalla, për t’u përgjigjur. Po ecja me shoqen time kur e pamë. Pa këmishë, në dritën e pasdites së vonë, J.F.K., Junior., po luante Frisbee, i veshur vetëm me pantallona të shkurtra sportive të zeza, atlete dhe çorape të bardha.
Ishte Ivy League. Askush nuk stërvitej. (Të paktën askush nga ata që njihja.) Dhe kështu, unë nuk isha i përgatitur për muskulaturën, atë virilitet anakronik që shfaqej përpara syve. Fiziku i John-it ishte aq ideal saqë mund të kishte qenë duke hedhur ndonjë disk në vend të një Frisbee-je dhe të ishte skalitur në gur. Kërkoje të gjeje ndonjë të metë tek ai dhe nuk e gjeje dot.
Duhej të kishte diçka që nuk shkonte diku, por do të duhej një lupë për ta diktuar. Pjesa më e madhe e fisit të tij kishte trashëguar pamjen me quka, prej lepuri, të Kennedy-ve. John-i, me fat në çdo gjë, kishte marrë përzierjen e përmirësuar të gjakut të errët francez mesdhetar, atë të Bouvier-ëve. Përmenda që ishte viti 1979. Biseksualiteti po kalonte një nga rritjet e tij periodike. Unë vetë kisha rënë në njëfarë konfuzioni për atë pjesë. Por tani kisha një të dashur. Nuk ishte kjo ajo që po më ndodhte. Dëshira që ndjeva nuk ishte për ta poseduar. Nuk ishte as për t’i ngjarë. Ishte për t’iu afruar. Për të më lejuar që t’i afrohesha.
Mund ta kisha kaluar pjesën tjetër të viteve duke e vëzhguar John-in nga larg. Por ja që ai ishte aktor. Edhe unë. Në atë që doli të ishte viti ynë i fundit i përbashkët, u zgjodhëm për të luajtur në një shfaqje të “Short Eyes” të Miguel Piñero-s. Pjesa zhvillohet në një qendër paraburgimi. John-i luante një të burgosur irlandez me emrin Longshoe. Unë luaja Kapitenin Allard, një gardian burgu i cili e nënshtron atë nëpërmjet një marrjeje të gjatë në pyetje.
Pata mundësinë ta shihja nga afër, çdo ditë në prova. Pata mundësinë të aktroja me të, ne të dy vetëm në skenë. Ai mund të kishte qenë lehtësisht një yll filmi. Ai kishte pamjen, talentin dhe praninë skenike. Kur e pyeta për këtë njëherë, ai tha: “Jo. Mamaja ime nuk do që unë të bëhem aktor.” Ajo mendon se nuk ka mjaftueshëm përfitime sociale.” Çfarë donte të bëhej atëherë në vend të kësaj? President? (Isha shumë i frikësuar për ta pyetur për këtë.) Ai kishte shumë avantazhe politike. Karizëm, edukatë të mirë, një mungesë surprizuese të ndjenjës së privilegjit dhe aftësinë për të bashkëvepruar me këdo që takonte.
Ai ishte i interesuar për njerëzit e tjerë. Sa herë që botoja diçka në revistën letrare të kolegjit tonë, John-i më pyeste për të. Ai jo domosdoshmërisht e lexonte, por e bënte të qartë se e respektonte atë përpjekje. Si ia dilte të dukej aq normal, ishte një mister.
Ose ndoshta jo. Ndoshta fakti i thjeshtë se kishte lindur i shquar, pa të meta të dukshme, pa patur asgjë për të provuar ose për t’u turpëruar, e kishte çliruar John-in nga pakënaqësitë që ne të tjerët ndiejmë dhe nga dinakëria e ambicia që këto pakënaqësi ushqejnë.
Kureshtja e tij shtrihej deri në gjithësi. Një natë, në një festë në shtëpi, John-i dhe unë përfunduam në oborrin e pasmë, duke pirë birrë. Papritur ai u ngrit në këmbë dhe vështroi qiellin e natës. “Hej,” tha ai, “ti ndjek shumë lëndë fetare, apo jo? Mund të të pyes për diçka? A mendon se ka Zot?”
I thashë se mendoja që kjo ishte shumë e mundshme.
“Familja ime është katolike,” tha John-i. (Edhe kjo ishte prekëse. Fakti që ai nuk supozoi se unë e dija këtë.) “Thjesht më duket se duhet të ketë një Zot. Si të thuash, si ia dolëm ne të jemi këtu? Besoj se e kupton se çfarë dua të them.”
Në shfaqjen “Short Eyes“, ka një monolog të gjatë ku personazhi Ice përshkruan fantazitë e tij masturbuese për aktoren Jane Fonda. Në kulmin e tij, ai thërret vazhdimisht: “Janey baby! Oh, Janey baby!” Ky monolog ishte disi një çast mbresëlënës që e ndalte frymën e publikut në çdo shfaqje. Natën kur Jacqueline Kennedy Onassis erdhi për të parë shfaqjen tonë, aktori që luante rolin e Ice-it pati një ide. Ishim të mbledhur së bashku në dhomën e zhveshjes, duke u bërë gati për të dalë në skenë, kur ai tha: “Hej, John, sonte ka ardhur nëna jote, apo jo? Po mendoja. E di atë monologun tim, ku them ‘Janey! Janey!’ ndërsa flas për masturbimin? Ndoshta mund ta zëvendësoj ‘Janey’-n me një emër tjetër sonte.”
U desh një çast që ta kuptonim. Pastaj John-i filloi të tundte kokën. “Jo, jo, jo, jo, jo,” tha ai, për argëtimin e përgjithshëm të të gjithëve.
Nuk mund të qëndroje pranë tij pa menduar se çfarë ishte ai. Edhe nëse ia dilje për një çast, shpejt do kujtoheshe. Mbaj mend që isha në një festë të zhurmshme, me muzikë të lartë dhe trupa të djersitur të ngjeshur së bashku në pistën e kërcimit.
Në një çast, fillova të ndieja, nga gjallëria e aktivitetit nëpër dhomë, se John-i ishte i pranishëm. (Dhe kjo ishte një tjetër gjë, mënyra sesi njerëzit thoshin, “John” – “Sapo pashë John-in”, “A është John-i këtu?”, “Po flisja me John-in dhe…” – pa specifikuar kurrë se cilin “John” kishin parasysh dhe pa e patur të nevojshme që ta specifikonin.) Teksa ktheva kokën, pashë siluetën e John-it përballë murit në fund të dhomës.
Edhe ai po kërcente, megjithëse nuk e kishte të lehtë. Askush nuk e linte të qetë. Njerëzit vazhdonin t’i afroheshin, sidomos vajzat, dhe ai e ulte kokën që ato të mund t’i bërtisnin në vesh. (I njëjti vesh në të cilin Jackie Kennedy kishte pëshpëritur, gjithë ato vite më parë.) Teksa e shihja, kuptova se kënga që po luante nuk ishte gjë tjetër veçse “Sympathy for the Devil” nga Rolling Stones. Oh-oh. Ja ku po vinte. Teksti i famshëm. Asgjë nuk mund ta ndalte tani. E vështrova John-in teksa, nga altoparlantët e sistemit muzikor, zëri i Mick Jagger-it, në rolin e Lucifer-it, këndonte: “I shouted out / ‘Who killed the Kennedys’ / When after all / it was you and me.” A e dëgjoi John-i? A e dëgjoi dhe e shpërfilli? Apo ai kishte pushuar së vëni re gjëra të tilla sepse ato ishin kudo? Teksti erdhi dhe iku, John-i nuk shfaqi asnjë reagim dhe të gjithë vazhduam të kërcenim.
Takimi im më intim me John-in ndodhi disa muaj pas shfaqjeve “Short Eyes”. Ishte mesnatë. Po shkoja për në banjë pas një raporti seksual, në një apartament jashtë kampusit që nuk ishte imi. Ndërsa po ecja ngadalë përgjatë korridorit, vetëm me të mbathura bokser, u hap një derë dhe John-i doli jashtë. Edhe ai ishte me bokser. Ai apartament nuk ishte as i tij. U përballëm me njëri-tjetrin në errësirë. Dhe pastaj, pasi e kapi situatën, John-i qeshi dhe tha: “Ti qen!” Unë? Qen? Dhe i etiketuar kështu jo nga kushdo, por nga një Kennedy. Madhështor, si Henri V, ai më kishte përfshirë në bandën e tij të vëllezërve. Një copëz e vogël e John-John-it në mesnatë.
Ai frymëzonte besnikëri. Duhet të kthehesh pas te një term feudal si ai për ta përshkruar efektin që ai kishte te njerëzit, e veçanërisht te burrat. Në mëngjesin e diplomimit, unë po qëndroja me John-in dhe një grup djemsh teksa prisnim, me kapelet dhe me uniformat tona, për sinjalin, që të fillonim marshimin. Dikush kaloi një cigare marijuanë. Në atë çast, nga çdo drejtim, u shfaqën fotografë. Ata e kishin lënë John-in të qetë gjatë kohës së tij në Brown, pjesërisht. Por ata nuk kishin ndërmend të hiqnin dorë nga shkrepja e një fotografie të tij në ditën e diplomimit. Ndërsa ata turreshin drejt tij me aparate të ngritura, John-i bëri diçka që nuk e kisha parë kurrë më parë. U duk i zënë ngushtë. Uli kokën e tij të madhe e të pashme, i pambrojtur ndaj afrimit të paparacëve. Papritur, sikur të ishte instinkt, të gjithë ne u grumbulluam rreth tij. Duke u kthyer kurrizin fotografëve, ne hapëm uniformat tona dhe anuam kapelet katrore për ta mbrojtur princin tonë nga fushëpamja e tyre. Kurrë nuk kisha ndier diçka të tillë. Ndjesinë e detyrës. Ndjesinë e besnikërisë. Unë mund të kisha qenë duke u gjunjëzuar para John-it, duke thirrur: “Zotëria im!”
Funksionoi. Ata nuk arritën të bënin asnjë fotografi të John-it derisa cigarja u zhduk.
Dhe kjo ishte thuajse gjithçka. U diplomuam dhe, pas kësaj, unë u ndesha me John-in vetëm pak herë. Ndërsa vitet kalonin, e ndiqja atë përmes medias. Fotografi të John-it me të dashura të ndryshme (Christina Haag, Daryl Hannah), ose duke ngarë biçikletën nëpër rrugët e Manhatanit, apo në kopertinën e New York Post-it kur ai nuk e kaloi provimin e avokatisë, nën titullin “The Hunk Flunks” (I pashmi dështon).
I ndoqa me interes të veçantë lajmet, në vitin 1998, që John-i kishte marrë licensën e pilotit privat. Babai im kishte qenë pilot. Katër vite më parë, ai e kishte përplasur avionin e tij me një motor në pyjet jashtë Aeroportit Ndërkombëtar të Daytona Beach-it dhe nuk kishte mbijetuar. Kjo – si dhe fakti që, kur kisha aplikuar për një policë sigurimi jete, pyetja e parë që kishte bërë agjenti ishte: “A keni ndonjë licensë piloti privat?” – më kishin bërë tepër të vetëdijshëm për rreziqet e pilotimit të avionit tënd personal
Çuditërisht, John-i e kishte marrë certifikimin në të njëjtin vend ku e kishte marrë edhe babai im, në FlightSafety Academy, në Vero Beach, Florida. Lajmi më shqetësoi. Por mendoj se e kuptoja. Ndoshta, një arsye pse John-i lëvizte me biçikletë ishte liria dhe anonimiteti që ajo ofronte. E njëjta gjë vlente edhe për pilotimin e avionit të tij.
Të gjithë e dinë se çfarë ndodhi. Të premten, më 16 korrik, 1999, rreth orës 20:30, John-i u nis me avionin e tij Piper Saratoga nga Aeroporti i Kontesë Essex, në Fairfield, New Jersey. Me të ishte gruaja e tij prej tre vitesh, Carolyn Bessette-Kennedy, dhe motra e saj, Lauren. Plani ishte ta linte Lauren-in në Martha’s Vineyard përpara se të vazhdonte rrugën për në Cape Cod, për të marrë pjesë në dasmën e kushëririt të tij atë fundjavë.
Ata nuk mbërritën kurrë.
Unë isha shpërngulur në Berlin atë qershor, ndaj dhe lajmin për vdekjen e John-it e dëgjova atje. Që nga rrëzimi i avionit të babait tim, çdo njoftim në lajme për një aksident me avion të vogël më sillte gjithçka ndërmend. Ishte edhe më e fortë kjo ndjesi me John-in.
Teksa isha ulur në kuzhinë, duke dëgjuar radion BBC, u mbërtheva nga ndjesitë e shokut, hidhërimit, hutimit dhe pendimit, të cilat mezi ishin zbehur në pesë vitet e mëparshme. Ashtu siç kisha provuar dikur të bashkoja copëzat e misterit të aksidentit të babait tim, duke lexuar transkriptet e komunikimeve të tij me kontrollin e trafikut ajror dhe duke u përpjekur të kuptoja se çfarë kishte ndodhur dhe çfarë kishte shkuar keq, tani po shqyrtoja detajet e rrëzimit të avionit të John-it.
Kishte pothuajse shumë gabime për t’i numëruar. Ai kishte qenë me nxitim për t’u ngritur në fluturim dhe nuk e kishte kërkuar raportin e motit. Ai ishte ende jo në gjendjen maksimale nga një aksident me parashutë që kishte pësuar gjashtë javë më parë. Kur një instruktor fluturimi i ofroi të fluturonte me të, John-i refuzoi. Vetë avioni ishte një problem në vetvete. Ai kishte fluturuar vetëm tridhjetë e gjashtë orë me të, vetëm dhjetë prej tyre gjatë natës dhe tri i vetëm. Së fundi, John-i nuk ishte i certifikuar për të fluturuar sipas rregullave të instrumenteve. Atë natë kishte mjegull. Nëse do t’i ishte përmbajtur vijës bregdetare pasi kaloi Rhode Island, ndoshta do të kishte mundur të orientohej nga dritat përgjatë bregut. Por, pa dyshim për të kursyer kohë, ai ishte drejtuar direkt për në ishull, mbi rreth pesëdhjetë kilometra det të hapur.
Ti pret raportin e N.T.S.B.-së, duke menduar se ai do të jetë përfundimtar, dhe raporti kthehet e thotë: “Gabim i pilotit”. Gjë që shpjegon gjithçka dhe asgjë. Nëse e njeh pilotin, nëse ai është babai yt apo miku yt, nuk mund të kënaqesh me një përfundim kaq të thjeshtë. Në imagjinatën tënde, ti vazhdon të ngjitesh lart me të, duke fluturuar në sediljen e parë të pasagjerit dhe duke u përpjekur të shohësh se çfarë ndodhi saktësisht.
Pyetja me të cilën e fillova – “Si ishte të ishe ai?” – ishte një pyetje të cilës nuk do të mund t’i përgjigjesha kurrë plotësisht. Por tani dija disa gjëra. Pavarësisht hapjes dhe ndjeshmërisë së tij befasuese, ose ndoshta për shkak të saj, ai duhej ta mbante veten nën kontroll.
Bota kërkonte një portret të thjeshtëzuar; John-i e ofroi atë dhe, pas njëfarë kohe, të dyja këto u shkrinë me njëra-tjetrën. Miqtë e tij më të ngushtë ishin sportistë, djem të mëdhenj e atletë, jo aq kureshtarë sa ai, dhe sipas mendimit tim, jo të denjë për të. Unë isha ai që isha i denjë për të, ose të paktën kështu besoja fshehurazi. Kjo ishte arsyeja pse ai kishte ardhur tek unë për të folur për ekzistencën e Zotit. Kjo ishte arsyeja pse ai pyeste (megjithëse nuk i lexonte) gjërat që unë shkruaja për revistën letrare të kolegjit. Në praninë e John-it, unë gjithmonë shpresoja që ai të më jepte ndonjë shenjë dalluese që do të më ngrinte mbi pozitën time. Një herë, ai më dha numrin e postës së rojeve në Hyannisport. Ai më tha të telefonoja nëse kisha dëshirë të shkoja për vizitë atë verë. Nga Miçigani, unë e telefonova atë numër herë pas here, duke lënë emrin tim çdo herë, por nuk mora kurrë përgjigje. Vetëm më vonë e kuptova që John-it i duhej të bënte gjëra të tilla, ta jepte numrin e tij, për t’u dukur normal dhe për të mos zhgënjyer shumë njerëz që donin të ishin miqtë e tij.
Duke e parë tani, duke u përpjekur të kuptoj personin mbi të cilin ne projektuam kaq shumë nga dëshirat dhe pritshmëritë tona – dhe i cili vazhdon të trillohet, si në serialin e fundit televiziv, të cilin unë nuk e kam parë – duket qartë se e vetmja mënyrë që John-i mund t’i shpëtonte presionit të vëmendjes së gjithkujt ishte të largohej prej saj. Po të ishe J.F.K., Junior, çfarë do të të bënte të ndiheshe i lirë? Ndoshta vetëm rreziku; parashutizmi, pilotimi i një avioni, çaste kur e çoje veten në pragun e sigurisë. Ose të çonte përtej këtij pragu.
Është e pamundur të dish se çfarë po mendonte John-i në çastet e tij të fundit, ndërsa dritat e vijës bregdetare u zhdukën pas tij dhe para tij u shtri errësira e oqeanit dhe mjegulla, ku vija e horizontit ishte e padallueshme nga qielli.
Zhurma e motorëve, ankthi në rritje i gruas dhe i kunatës së tij, të cilat ndoshta kanë bërtitur ndërsa avioni binte me hundë, vetëm mund ta kenë shtuar ankthin e tij. Çfarë po mendonte John-i përpara se sipërfaqja e ujit të shfaqej para xhamit të tij, duke u afruar me një shpejtësi të tmerrshme? Asnjëri prej nesh nuk ishte atje atë natë për ta mbrojtur princin tonë të dikurshëm. Dhe kush mund ta thoshte nëse fati i tij ishte i pashmangshëm apo i krijuar nga ai vetë? Një rrezik më shumë në atë që ishte dukur si një nga jetët më fatlume.

Përktheu: Arlinda Guma

Marrë nga The New Yorker

Franco “Bifo” Berardi shqyrton pasojat politike dhe filozofike të gjenocidit të Izraelit

Franco “Bifo” Berardi

Nëse njerëzimi mund t’i mbijetojë sulmit të kombinuar të ndryshimeve klimatike, demencës agresive galopante dhe teknologjive shkatërruese të inteligjencës artificiale, kjo është aktualisht e pasigurt.
Sidoqoftë, e sigurt është se qytetërimi – “humanizimi” progresiv i njeriut, mbizotërimi i gjuhës ndaj egërsisë natyrore të instinktit – po shpërbëhet.
Shenjat e kësaj shpërbërjeje i kemi pikasur prej kohësh; e kemi parë prej kohësh që liberalizimi i pakontrolluar ka shtruar rrugën për mbizotërimin e forcës në marrëdhëniet midis kafshëve njerëzore.
Tani kolapsi është në vijim e sipër, pas agresionit mizor të shpërthyer nga Hamasi më 7 tetor 2023 – një agresion që duhet përkufizuar si masakër, e ngjashme me ato që populli hebre ka vuajtur gjatë shekujve në shumë vende evropiane dhe e ngjashme me ato që palestinezët e Bregut Perëndimor kanë vuajtur prej vitesh në duart e bandave të armatosura të kolonëve izraelitë.
Pas Gazës, është koha të pranojmë se kjo përpjekje për ta humanizuar historinë ka dështuar dhe se nuk do të ketë një provë të dytë. Në vitin e mizorisë së pandërprerë që pasoi, dështimi i projektit të quajtur “qytetërim” u bë i dukshëm dhe egërsia rifitoi epërsinë: rikthimi i bishës në historinë njerëzore, rikthimi i dhunës vrasëse si një refleks primordial i vetëmbrojtjes dhe i mbijetesës.
Emri Gazë shfaqet për herë të parë në dokumentet ushtarake të Faraonit Thutmose III në shekullin e pesëmbëdhjetë para erës sonë. Në gjuhët semite, emri i qytetit do të thotë “i egër”. Gjatë gjithë historisë, burrat shpesh i kanë dhënë vetes tituj pompozë, kanë shfaqur qëndrime agresive dhe kanë kërcënuar me katastrofa; në mënyrë të ngjashme, banorët e Gazês e quajtën veten “të egër”.
Palumturia e botës varet deri në njëfarë mase nga ky vetidentifikim me madhështinë dhe egërsinë, me një fuqi që nuk e kemi, por që na pëlqen ta shfaqim me mburrje dhe që herë pas here jemi të detyruar ta shfaqim me shpresën për të trembur të tjerët, të cilët, në realitet, janë më të egër se ne.
Ai rrip toke, rëre, me pamje nga Mesdheu lindor, përmendet shumë herë në Bibël, si dhe në dokumentet e lashta egjiptiane dhe në mbishkrimet e Ramsesit II, Thutmose III dhe Setit I.
Kur izraelitët mbërritën në Tokën e Premtuar, Gaza ishte një qytet filistin dhe ndër banorët e saj ishin Anakimët, një popullsi që banonte në rajonet malore të Kanaanit dhe në disa zona bregdetare. Pikërisht në Gazë, Samsoni, i verbuar dhe në zinxhirë, bëri që të shembej tempulli kushtuar adhurimit të Dagonit, ku mund të mblidheshin mbi tre mijë njerëz. Ai vdiq edhe vetë, duke marrë me vete në ferr mijëra filistinë.
Pas 7 tetorit 2023, izraelitët reaguan me mizori dhe egërsi. Nëse mizoria është një dëshirë perverse e njerëzve, egërsia është një refleks shtazor i gdhendur në instinktin e vetëmbrojtjes. Fillimi i zhdukjes së të ashtuquajturit qytetërim shënohet nga ky rikthim i egërsisë si rregullatori i vetëm i shkëmbimeve midis njerëzve.
Të paktën në shekujt e fundit, qytetërimi ka qenë në thelb përpjekja për t’i nënshtruar egërsinë politikës dhe instinktin vullnetit, të cilët së bashku mund të përmblidhen si nënshtrim i kaosit ndaj gjuhës. Pas Gazës, është koha të pranojmë se kjo përpjekje për të humanizuar historinë ka dështuar dhe se nuk do të ketë një provë të dytë.
Është koha të pranojmë se eksperimenti i quajtur “qytetërim” ka dështuar. Ajo që ka mbetur nga qytetërimi është fuqia shkatërruese e teknologjisë – veçanërisht, teknologjisë ushtarake. Kur egërsia triumfon, teknologjia shndërrohet në një funksion të luftës.
Kemi mbetur tashmë vetëm me aftësinë tonë për të vrarë në një mënyrë shumë më të sofistikuar dhe sistematike se çdo kafshë tjetër e egër. “Të mendosh Gazën” do të thotë para së gjithash të njohësh dështimin e pariparueshëm të universalizmit të arsyes dhe demokracisë – domethënë, shpërbërjen e vetë bërthamës së qytetërimit. Por kjo do të thotë gjithashtu të kërkosh rrugëdalje nga e ardhmja që na pret, dhe që i pret ata që kanë lindur në këtë shekull që premton të jetë i fundit. Atyre që u ngjizën në dritën e errët të këtij shekulli final, ne u kemi borxh këtë akt të fundit të mendimit, në mënyrë që ata të mund ta braktisin historinë, përmes shtigjeve që ne ende nuk mund t’i imagjinojmë.
“Të mendosh Gazën” nënkupton pranimin e faktit se fjalët kanë kuptimin e kundërt të asaj që supozohet të nënkuptojnë sipas historisë, psikologjisë dhe semiotikës. Në epokën e egërsisë, gjuha shërben vetëm për të gënjyer, për të mashtruar, për të nënshtruar dhe për të shfrytëzuar.
Në ligjërimin aktual, në mediat e tejshpejtuara, nuk ka kohë për analizë kritike, nuk ka kohë për dallim etik. Nuk ka kohë për të dëgjuar dhe për të kuptuar.
Kohëshmëria tekno-mediatike është tkurrur në një ekstrem të tillë, saqë kuptimi dhe shtjellimi kritik janë të pamundur. Kjo nënkupton se historia njerëzore ka mbaruar, sepse njerëzorja (përtej çdo privilegji) është sfera ku fjalët kanë kuptim dhe mund të interpretohen, në mënyrë që gjuha të mund të ndërmjetësojë marrëdhëniet midis trupave. Që kur gjuha u bë një tjetër fushëbetejë ku më i fuqishmi imponon interpretimin e tij, që kur shtigjet e kritikës dhe të mendimit të pavarur u prenë në emër të shpejtësisë, ne kemi hyrë në mbretërinë e egërsisë. Në mbretërinë e egërsisë, çdo formë e gjuhës shndërrohet në një mjet për asgjësim.
Ligji ishte synuar si një kornizë universale për rregullimin e marrëdhënieve midis aktorëve të lojës shoqërore, të cilët konsideroheshin si subjekte të gjuhës. Në shekujt e fundit, ligji është vetëvendosur si një diskurs universal, si një alternativë ndaj egërsisë së përkatësisë tribale (fisinore).
Poizicioni modern i universalitetit të arsyes u bë i mundur nga tradita intelektuale hebreje: nga kontributet e atyre që u lejuan të mendonin në një hapësirë nomade, në një vend që nuk ishte një vend i përkatësisë.
Edhe ideja internacionaliste, e mbështetur nga punëtorët komunistë, u bë e mendueshme falë kontributit të kulturës hebreje, e cila ishte e lirë nga përkatësia etnike apo territoriale.
Kjo është arsyeja pse tragjedia e Gazës duket e përhershme dhe e pariparueshme: sepse një shtet dhe një ushtri që pretendojnë se janë shprehja e asaj kulture, si trashëgimtarë të asaj historie, kanë tradhtuar kontributin intelektual hebre në qytetërimin modern.
“Të mendosh Gazën” do të thotë të njohësh tradhtinë ndaj kulturës hebreje nga udhëheqja sioniste dhe nga shumica dërrmuese e popullit izraelit.
Dështimi i arsyes universale dhe tradhtia ndaj kulturës moderne hebreje janë dy anë të së njëjtës monedhe. Që nga fillimi i tij, shteti i Izraelit ka tradhtuar dhe mohuar traditën intelektuale hebreje; por sot, pas Gazës, ky mohim përbuzës i vetë iluzionit të universalitetit të arsyes njerëzore është bërë programi politik dhe logjika e përbashkët e Izraelit.
Veprimi ushtarak i Forcave Mbrojtëse të Izraelit dhe bashkëpunimi i popullit izraelit me gjenocidin e shpërthyer nga qeveria e Netanyahut, shënojnë në mënyrë të pariparueshme një regres drejt partikularizmit dhe fshirjen e çdo shprese për një të ardhme “njerëzore”. Shprehja “Kurrë më” ishte e përkohshme, sepse nuk ishin hedhur themelet e një shoqërie të aftë për ta dëbuar egërsinë nga sfera e qytetërimit njerëzor.
Ky është mësimi që na dha Izraeli: në sferën e historisë, viktimat nuk dinë dhe nuk mund të kërkojnë paqe apo dëmshpërblim, por mund të kërkojnë vetëm hakmarrje. Kjo do të thotë se viktimat e sotme nuk do të jenë kurrë asgjë tjetër veçse viktima, përveçse nëse arrijnë të shndërrohen vetë në shfarosëse.
Pas gjenocidit izraelit, ligji, universalizmi dhe demokracia shfaqen si iluzione që grabitqarët i kanë përdorur për të ruajtur pushtetin e tyre mbi prenë. Por tani këto iluzione janë tretur, dhe ajo që zbulohet është fytyra e egër e kolonializmit, pjesë e të cilit Izraeli është shfaqja më e fundit.
Lufta kundër nazizmit dhe fitorja kundër Gjermanisë së Hitlerit u dukën si një rishpallje e parimeve të universalizmit modern. Egërsia e nazistëve u mposht nga egërsia simetrike e fuqive antifashiste, por përtej egërsisë së Luftës së Dytë Botërore, një kohë paqeje, ligji dhe demokracie dukej gati të lindte dhe të zgjaste përgjithmonë. Ky ishte kuptimi i Nie wieder: “Kurrë më”. Ato fjalë ishin në themel të edukimit kulturor dhe politik të brezit që u rrit pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore – të brezit tim.
Sot duke parë pas, ndiej se ky besim ishte një iluzion. Shprehja “Kurrë më” ishte e përkohshme, sepse nuk ishin hedhur themelet e një shoqërie të aftë për ta dëbuar egërsinë nga sfera e qytetërimit njerëzor.
Ato themele janë vëllazëria dhe barazia shoqërore. Ishte vetëm fuqia e organizuar e klasës punëtore që e bëri të mundur një gjendje të tillë, por burimi i egërsisë (shfrytëzimi, shndërrimi i kohës së jetës në vlerë shkëmbimi) nuk u eliminua kurrë. Gjenocidi që Izraeli ka kryer si hakmarrje ndaj Hamasit e bën të qartë se Nie wieder ishte një gënjeshtër. Trashëgimtarët e viktimave të gjenocidit nazist po përgatiteshin të bëheshin mjaftueshëm të fortë për të kryer gjenocidin e tyre.

Përktheu: Arlinda Guma

Marrë nga Literary Hub