Author

Admin

Admin has 933 articles published.

MOLLËT-Yves Bonnefoy

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

MOLLËT-Yves Bonnefoy

 
E ç’duhet të mendosh
Për këto mollë të verdha?
Dje habitnin, duke pritur, ashtu të zhveshura,
Pas rënies së gjetheve.

Sot po magjepsin,
Kaq shumë supet
U janë theksuar lehtas
Nga një tegel dëbore.
 

Përktheu: Alket Çani

Për mësimet e marra nga një miqësi e gjatë me Louise Glück-un/Dana Levin

in A(rt)ktivizëm/Letërsi by

Dana Levin

Miku im, Mark-u, më dërgoi një mesazh në 6:18 A.M., dje: “Louise Glück fitoi Çmimin Nobel!” Gjithë mëngjesin, e pashë veten duke bërë diçka që nuk e kisha bërë dhe aq shumë që kur pandemia goditi këtë vit të tmerrshëm të zgjedhjeve: hidhesha përpjetë nga gëzimi.
Një vlerësim i tillë për një jetë në art! Dhe ajo jetë kishte ndryshuar edhe timen: minutën, njëzet e dy vite më parë, kur Louise më hoqi dorëshkrimin e librit tim të parë nga grumbulli i dorëshkrimeve konkurruese për Çmimin APR / Honickman.
Një vit pas kësaj, më 1999, e takova për herë të parë gjatë një seance leximi në Santa Fe. E preka në shpatull dhe iu prezantova. Ajo më mbështolli në përqafimin më të ngrohtë të mundshëm – dukej e pamundur që një përqafim i tillë të vinte nga një person aq i imët. Duke më kapur nga krahët, ajo u përkul dhe më mbështolli brenda saj: “Ti nuk je aspak ajo që prisja – kush do të mendonte se një personalitet me kaq diell mund të shkruante poezi aq shkatërruese!”
Ishte një kompliment i një niveli të lartë, që më shqetësoi për ditë të tëra. A kishte ndonjë ndarje midis vetes sime në botë dhe vetes sime në letërsi? Louise më dukej se ishte saktësisht vetvetja, kudo: në jetë dhe në art. Detyrë e ngatërruar, e vështirë! Aq pak njerëz e arrijnë me të vërtetë këtë.
Louise kishte një kapacitet misterioz për ta ndryshuar qasjen e saj estetike dhe ende të krijonte poezi që ishin pagabueshmërisht të sajat. E pyeta për këtë njëherë dhe ajo tha se do t’i jepte vetes ca detyra, kur të fillonte të shkruante përsëri pas një heshtjeje të gjatë. Me Vita Nova-n, ajo mendonte: Unë kurrë nuk përdor përsëritje apo pyetje; në këtë mënyrë çdo poezi do të duhet ta përfshijë secilën prej tyre. Ajo mund t’i mos i zbatojë të gjitha në çdo poezi ndërsa libri zhvillohet, por detyra të tilla – me natyrë të thjeshtë dhe formale – e shtynë atë të tingëllonte, në një mënyrë të re, pikërisht si ajo.
Pas kësaj, unë kërkova rrëfimet në secilin libër ndërsa debutonte: humori dhe fjalimi i regjistruar i Meadowlands-it; përdorimi i fragmenteve dhe i sekuencave të gjata në Averno; poezitë prozaike, të paqarta dhe shqetësuese në Faithful and Virtuous Night.
Në Averno pashë ndikimin e punës së saj me poetët e rinj, në cilësinë e saj si anëtare jurie e Çmimit të Poetit më të Ri në Serinë “Yale”, siç njihej atëherë. Unë kam qenë një ekran për të gjatë atyre viteve. Mësova se ajo donte atë që ishte e gjallë dhe e egër, edhe sikur të dukej e papjekur mirë. Ajo i linte mënjanë: aq shpesh dorëshkrime që i ndiente të plogëta. “Ma dërgoni nëse ndihet e gjallë,” udhëzonte ajo, “edhe nëse mendoni se ka nevojë për punë.” Dhe vërtet, çdo vit ajo do të punonte për libra të tillë me fituesin e vitit dhe një apo dy finalistë, duke e fluturuar secilin poet në Kembrixh me shpenzimet e saj, duke kaluar një fundjavë intensive me librin dhe autorin, nën syrin e saj të saktë. Dhe gjithmonë, vërejtja e qartë për finalistët: një punë e tillë nuk ishte asnjë garanci për të fituar vitin e ardhshëm – ja të shohim se çfarë po bën me librin.
Duke bërë këtë punë me të, njëherë e pyeta se çfarë e shtyu ta merrte dorëshkrimin tim shumë vite më parë. “Nuk më pëlqente libri yt”, tha ajo, pa hezitim. Fillova të qeshja – çiltërsia e saj e famshme shpesh e kishte këtë efekt tek unë, edhe kur ishte në kurrizin tim. “Pse e zgjodhe atëherë? ” Iu përgjigja unë, mosbesuese. Sytë e saj u zgjeruan: “Sepse nuk mund të ndaloja së menduari për të.”
Ajo tha se vendosi se, nëse nuk mundej të ndalonte së menduari për një libër, edhe nëse kjo i shqetësonte ndjenjën e saj të estetikës, do të thoshte që libri do të fitonte. Dhe shpesh, rezervimet e saj fillestare do të shndërroheshin në admirim.
Një qasje e tillë përfshin zemërgjerësi të mendjes dhe aftësi të madhe vetë-reflektuese; kërkon durim dhe gatishmëri për t’u ulur me mospëlqimin: këto janë veprime të mëdha të përkushtimit ndaj artit. Unë imagjinoj tani që ky është i njëjti sy që ajo sjell në punën e saj, syri i nevojshëm për të shkruar libra që janë krejtësisht të rinj dhe plotësisht alla Glück.
Ajo e modelon vigjilencën përkundrejt vetëkënaqësisë. Ajo më ka mësuar të kuptoj se kur një firmë stili shërben thjesht si patericë; për të vlerësuar rastet kur e njohura pengon potencialisht të jashtëzakonshmen…
Ajo më ka këshilluar: – Mos u rehato!

Përktheu: Arlinda Guma

Marrë nga: The Paris Review

Tetë mijë skamnorë tubohen jashtë qytetit-Bertolt Brecht

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Më shumë se 8000 minatorë të papunë, me gratë dhe fëmijët e tyre, janë grumbulluar në qiell të hapur në rrugën Salgotarjan, jashtë Budapestit.

Dy ditët e para të organizimit të tyre ata kanë ndenjur pa ushqim. Janë të veshur me rrecka. Duken si skelete. Nëse nuk arrijnë të gjejnë ushqim dhe punë ata kanë kërcënuar se do të hyjnë në Budapest, edhe nëse kjo do të shkaktonte gjakderdhje; sepse s’kanë më asgjë për të humbur.

Forca ushtarake janë grumbulluar në regjionin e Budapestit, të cilave u janë dhënë urdhra të prerë që të përdorin armët e zjarrit nëse ndodh edhe më e vogla prishje e qetësisë.

 

Tetë mijë skamnorë tubohen jashtë qytetit-Bertolt Brecht

 

Ecëm deri te qyteti i madh

Me barkun e zbrazët dolëm në rrugë

Një mijë prej nesh s’patën gjë për të ngrënë

Një mijë prej nesh donin bukë.

Gjenerali na shihte nga dritarja

Na tha se aty s’mund të rrimë

Shkoni n’shpi paqësisht si djema të mirë

Dhe kërkesat na i bëni me shkrim.

Ne u ndalëm në mes të asfaltit:

“Do na japin një copë bukë këtu, s’do na lënë të mbarojmë”

Por askush nuk na vuri re

Ndërsa ne shihnim oxhaqet e tyre tek tymojnë.

E atëherë erdhi te ne gjenerali.

Menduam: Më në fund na prunë ushqim

Gjenerali u ul pas një mitrolozi

Vetëm plumba e çelik qe ai gatim.

Gjenerali tha: Jeni tubuar më shumë se ç’lejohet

Dhe ia nisi menjëherë të na numëronte.

Ne i thamë, të gjithë këta që sheh

S’patën asgjë për të ngrënë sonte.

Ne s’po ndërtojmë lagje barakash

Ne s’po i lajmë rrobat aty ku s’lejohet

I thamë: Ne s’mund të rrimë shumë gjatë pa bukë.

Gjenerali na tha: Kjo vetëkuptohet.

I thamë: Por s’mund të vdesim të gjithë

E pse jo? – gjenerali na tha

Po nxehet pak situata aty jashtë, thanë njerëzit e qytetit

Breshëria e parë kur ra.

 

Përktheu: Arbër Zaimi

PËRGJUESIT-Yves Bonnefoy

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

PËRGJUESIT-Yves Bonnefoy

 

I

Ishte një korridor në fund të kopshtit,
Ëndërroja sikur kaloja në atë korridor,
Vinte vdekja me lulet e saj plot aromë,
Ëndërroja sikur ia merrja atë buqetë të zezë.

Ishte një etazher në dhomën time,
Në mbrëmje hyja,
Dhe shihja dy gra të reshkëta
Që klithnin mbi drurin e lyer me të zezë.

Ishte një shkallare, dhe ëndërroja
Sikur në mes të natës ulërinte një qen
Në atë hapësirë pa asnjë qen, dhe vështroja
Një qen të bardhë e të tmerrshëm që dilte nga errësira.

II

Prisja, kisha frikë dhe e përgjoja,
Ndoshta më në fund hapej një derë
(Nganjëherë në sallë kështu bënte dritë
Në mes të ditës një llambë e ndezur,
S’desha tjetër gjë veç atij bregu).

Të qe vallë vdekja, ajo i ngjante
Një limani të gjerë e të zbrazët, dhe e dija
Që në sytë e saj gjakues e shkuara
Dhe e ardhmja do rrënoheshin përherë
Si rëra dhe deti mbi breg,

Dhe që tek ajo megjithatë ndërtoja
Vendin e trishtë të një kënge që e mbaja
Si hijen dhe baltën me të cilat formoja
Imazhe mungese kur vinte
Uji që fshinte pikëllimin e brigjeve.

 

Përktheu: Alket Çani

Një letër për Borges-in nga Susan Sontag, 10 vjet pas vdekjes së tij

in A(rt)ktivizëm/Letërsi by

Susan Sontag

13 Qershor, 1996, New York

I dashur Borges,

Meqenëse letërsia jote mbante gjithmonë shenjën e përjetësisë, s’ngjan edhe aq e çuditshme të të drejtohem me një letër. (Borges, janë 10 vjet!) Nëse një bashkëkohës ka qenë ndonjëherë i paracaktuar për pavdekësinë letrare, ai ishe ti. Ti ishe aq shumë produkt i kohës tënde, i kulturës tënde, dhe megjithatë ti dije si ta kapërceje kohën tënde, kulturën tënde, në mënyra që duken kaq magjike. Kjo kishte të bënte me të qenët i hapur dhe me bujarinë e vëmendjes tënde. Ishe më pak egoisti, më transparenti nga shkrimtarët, si dhe më mjeshtri. Kjo kishte të bënte me pastërtinë natyrore të shpirtit. Megjithëse jetove mes nesh për një kohë deri diku të gjatë, ti i përsose praktikat e shpejtësisë dhe të shkëputjes, gjë që të bëri një udhëtar të zotë mendor edhe në epoka të tjera. Kishin një sens të kohës që ishte ndryshe nga ajo e njerëzve të tjerë. Idetë e zakonshme të së kaluarës, së tashmes dhe së ardhmes, dukeshin banale nën vështrimin tënd depërtues. Të pëlqente të thoshe se çdo çast i kohës përmban të kaluarën dhe të ardhmen, duke cituar (siç më kujtohet) poetin Browning, i cili shkroi pak a shumë kështu: “E tashmja është çasti në të cilin e ardhmja shkërmoqet në të kaluarën”. Kjo, sigurisht, ishte pjesë e modestisë tënde; shijes tënde për të gjetur idetë e tua në idetë e shkrimtarëve të tjerë.
Modestia ishte pjesë e sigurisë së pranisë tënde. Ishe zbulues i gëzimeve të reja. Një pesimizëm aq i thellë, dhe i paqtë si i yti s’kishte nevojë të ishte zemërak. Përkundrazi, duhej të ishte krijues – dhe ti ishe, para së gjithash, krijues. Kthejlltësia dhe kapërcimi i vetvetes për mua janë shembullore. Tregove se s’është e nevojshme të jesh i palumtur, edhe pse mund të jesh mendjemprehtë dhe pa më të voglin gënjim (iluzion) se sa e tmerrshme është gjithçka. Diku keni thënë që për një shkrimtar – shtuat me delikatesë: – të gjithë njerëzit duhet të mendojnë se çdo gjë që u ndodh është një pasuri. (Po flisnit për verbërinë tuaj.)
Ti ke qenë pasuri e madhe për shkrimtarët e tjerë. Në vitin 1982, pra, katër vjet para se të vdisje – unë thashë në një intervistë: “S’ka asnjë shkrimtar që jeton sot që të ketë më shumë rëndësi për shkrimtarët e tjerë sesa Borgesi. Shumë do të thoshin se ai është shkrimtari më i madh i gjallë. . . Shumë pak shkrimtarë të sotëm s’kanë mësuar prej tij apo s’e kanë imituar”. Kjo është ende e vërtetë. Ne akoma ende po mësojmë nga ti. Ne ende po të imitojmë. U dhe njerëzve mënyra të reja të të imagjinuarit, ndërsa shpallje vazhdimisht borxhet tona ndaj së kaluarës, para së gjithash, ndaj letërsisë. Ti the se i detyrohemi letërsisë pothuajse për gjithçka që jemi dhe çfarë kemi qenë. Nëse librat zhduken, historia do të zhduket dhe qeniet njerëzore po kështu do të zhduken. Jam e sigurt që ke të drejtë. Librat s’janë vetëm shuma arbitrare e ëndrrave tona dhe e kujtesës sonë. Ata gjithashtu na japin modelin e tejkalimit të vetvetes. Disa njerëz mendojnë se leximi është vetëm një lloj arratisjeje: një arratisje nga bota e “përditshme” në një botë imagjinare; në botën e librave. Librat janë shumë më tepër. Ata janë një mënyrë për të qenë plotësisht njerëzorë.
Më vjen keq që duhet të të them se librat tani shihen si një specie e rrezikuar. Me libra, kam parasysh edhe kushtet e leximit që bëjnë të mundur letërsinë dhe efektet e saj shpirtërore. Së shpejti, na është thënë, do të kemi në “ekranet e librave” çdo “tekst” sipas kërkesës, dhe do të jemi në gjendje të ndryshojmë pamjen e tij, të bëjmë pyetje, “të ndërveprojmë” me të. Kur librat bëhen “tekste” me të cilat “bashkëveprojmë” sipas kritereve të dobisë, fjala e shkruar do të bëhet thjesht një aspekt tjetër i realitetit tonë televiziv, të drejtuar nga reklamat. Kjo është e ardhmja e lavdishme që po krijohet dhe na premtohet, si diçka më “demokratike”. Sigurisht, kjo s’do të thotë asgjë më pak se vdekja e të brendshmes dhe e librit.

Këtë herë, nuk do të ketë nevojë për një zjarr të madh. Barbarët s’kanë pse të djegin librat. Tigri është në bibliotekë. I dashur Borges, të lutem kuptomë që s’është aspak kënaqësi të ankohem. Por kujt mund t’i drejtoheshin më mirë ankesa të tilla për fatin e librave – të vetë leximit – sesa ty? (Borges, janë 10 vjet!) Gjithçka dua të them është që na merr malli për ty. Kemi mall. Ti vazhdon të bësh dallim. Epoka në të cilën po hyjmë tani, ky shekulli 21, do ta sprovojë shpirtin në mënyra të reja. Por, mund të jesh i sigurt, disa prej nesh s’do ta braktisin Bibliotekën e Madhe. Dhe ti do të vazhdosh të jesh mbrojtësi dhe heroi ynë.

Përktheu: Granit Zela

GUR-Yves Bonnefoy

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

GUR-Yves Bonnefoy

 

Një ngut i mistershëm na thërriste.
Hymë brenda, hapëm kanatet,
Njohëm tryezën, vatrën,
Shtratin; ylli madhohej në dritare,
Dëgjonim zërin që do që ta duam
Në kulmin e verës
Siç luajnë delfinët në ujin pa breg.

Le të flemë, pa u njohur. Gji më gji,
Frymë më frymë, dorë më dorë pa ëndrra.

 

Përktheu Alket Çani

GJENIALITETI I LUCIAN FREUD-it

in Pikturë by

LUCIAN FREUD

Mjeshtri i pakapshëm, ka qenë një legjendë e gjallë.

Lucian Freud-i ka qenë një nga piktorët më të njohur dhe më influencues të shekullit të 20-të. Stili i tij ekspresionist i portretizimeve dallohet menjëherë, me kalimin e kohës ai u kthye në një legjendë të gjallë teksa vazhdoi që të pikturonte dhe të organizonte ekspozita novatore deri në fund të jetës së tij të gjatë. Pavarësisht kësaj fame, ai mbeti një figurë shumë private, mbështjellë nga një mister i konsiderueshëm.

I lindur në një dinasti intelektualësh, të cilët formësuan një epokë të tërë, të tillë si: Sigmund, Anna, Clement, Emma, dhe Matthew Freud-i, mund të supozojmë se Lucian Freud-i ishte gjithmonë i destinuar për të arritur një lloj madhështie. Megjithatë, i gjithë talenti i trashëguar në botë nuk do t’ju çojë askund nëse nuk dini sesi ta përdorni, dhe Freud-i ia përkushtoi me gjithë zemër të gjithë jetën artit të tij.

Freud-i lindi në Berlin, në vitin 1922, dhe jetoi atje deri kur familja e tij u largua nga Gjermania për t’i shpëtuar nazistëve në vitin 1933. Pas kësaj, familja u vendos në një zonë të këndshme, të pasur, në veri të Londrës, të njohur si Vilat Zvicerane.

Pasi u përjashtua nga shkolla, Freud-i ndoqi Shkollën Qëndrore të Artit në Londër dhe Shkollën Lindore Anglikane të Pikturës dhe Vizatimit të Cedric Morris-it në Anglinë juglindore. Më pas, Freud-i punoi si shitës tregtar për një kohë të shkurtër dhe pas rikthimit nga ushtria, në vitin 1942, ai u regjistrua tek Kolegji Goldsmith, ku filloi me zell ndjekjen e karrierës së tij.

Në vijim të botimit të porosisë së tij të parë, ilustrimet e një libri me poema: “Kulla prej Xhami” e Nicholas Moore-t, ekspozita e parë e Freud-it: “Dhoma e piktorit” u zhvillua në vitin 1944, në Galerinë “Alex Reid & Lefevre”.

Stili i hershëm i Freud-it shpesh referohej si ekspresionist dhe surreal, duke qenë se figurat e tij të zymta dhe soditëse shfaqen vizualisht të pjerrëta dhe të ekzagjeruara. Me evolimin e teknikës së tij të pikturimit, stili i tij u transformua në nudo mishtore dhe në autoportrete me të cilët ai asociohet më shumë në ditët e sotshme.

Për Freud-in ky ndryshim ishte instiktiv. Megjithatë, stili i tij progresiv ishte ende i aksesueshëm, ndonëse subjektet e tij ishin sfiduese, kombinimi që ai bënte kapte imagjinatën e publikut artdashës.

“Unë nuk mendoj kurrë rreth teknikës, në asgjë, sepse mendoj se kjo të pengon,” ka thënë ai në një intervistë për Dokumentarin Omnibus, në vitin 1984. “Unë mendoj se nëse gjërat duken si të gabuara apo të shëmtuara, në një mënyrë, e cila, në fakt, e bllokon informacionin apo ndjesinë që ju po përpiqeni që të arrini, atëherë me shumë gjasa jeni në rrugë të gabuar, por për këtë duhet t’i besoni bojës.”

Freud-i ka qenë shumë privat dhe nuk fliste thuajse kurrë me shtypin. Intervista ekstremisht e rrallë e Omnibus-it u realizua nga Jake Auerbach, djali i Frank-ut, si pjesë e një dokumentari për retrospektivën e tij në Galerinë “Hayward” atë vit.

Freud-i, së bashku me bashkëkohësit e tij në “Shkollën e Londrës”, si Francis Bacon dhe Frank Auerbach, e vinin punën përpara çdo gjëje tjetër në jetë. Në ditët e tyre të hershme, ky grup miqsh fitonte aq pak pará nga arti i tyre, saqë ata debatonin furishëm se kush paguante më shumë për darkë kur dilnin së bashku. Për më tepër, ata ishin besimplotë mbi të ardhmen e tyre dhe për artin e tyre dhe nuk dyshonin kurrë që një ditë ata do të ishin të suksesshëm.

Me evolimin e teknikës së Freud-it, po kështu ndodhi edhe me zgjedhjen e subjekteve të tij. Modelja e tij më e famshme, me shumë mundësi ishte Sue Tilley, që ai e pikturoi për veprën gjysmë të përfunduar të vitit 1955, e cila ka pozuar nudo për të në një sërë rastesh. Ai ka pikturuar gjithashtu një numër të përzgjedhur njerëzish të famshëm, duke përfshirë një portret nudo të Kate Moss-it shtatëzënë, në vitin 2002, i cili më vonë u shit për 3 milionë paund (afërsisht 5 milionë dollarë).

Në mënyrë të diskutueshme për disa, ai gjithashtu ka pikturuar nudo edhe vetë fëmijët e tij. Freud-i ka pasur shumë marrëdhënie në jetën e tij, dhe ka thashetheme, sipas të cilëve, ai ka qenë babai i 40 fëmijëve, megjithëse numri zyrtar është 14.

Pavarësisht kultivimit të familje të madhe, Freud-u vazhdoi që të fokusohej më shumë tek studio sesa tek jeta e tij familjare. Vitin përpara vdekjes së tij, në 2011, ai kaloi një ekspozitë të madhe, të fokusuar tek studio e tij në Qëndrën Pompidou, në Paris “Lucian Freud: L’Atelier,” e cila mori vlerësime të furishme.

Ne mund të hamendësojmë se Freud-i ka qenë një burrë i çmendur, egërsisht privat, që vazhdoi që të pikturonte deri sa vdiq. Ai dhe bashkëkohësit e tij, Auerbach dhe Bacon ndryshuan fytyrën e pikturës britanike përgjithmonë.

Përzgjodhi dhe përktheu: Enkeleda Suti 

Udhëkryqe-Louise Glück

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Udhëkryqe-Louise Glück

 

Trupi im, tani që bashkë nuk do udhëtojmë më shumë,
nis të ndiej një dhembshuri të re për ty, fort të ashpër dhe të pazakontë,
ngjashëm me dashurinë që kujtoj prej rinisë –

dashuri shpesh aq mendjelehtë në qëllimet e saj
por kurrë e tillë në zgjedhjet e saj, përjetimet e saj.
Sa shumë kërkesa paraprake, shumë që s’mund të premtoheshin –

Shpirti im ka qenë kaq i drojtur, kaq i dhunshëm;
Falja vrazhdësinë.
Si të ish ai shpirt, dora ime lëviz mbi ty me merak,

duke mos dashur të fyejë,
por e zellshme, më në fund, të arrijë shprehinë si thelb:

nuk është toka që do më mungojë,
je ti që do më mungosh.

 

𝘕𝘨𝘢 𝘱ë𝘳𝘮𝘣𝘭𝘦𝘥𝘩𝘫𝘢 “𝘈 𝘝𝘪𝘭𝘭𝘢𝘨𝘦 𝘓𝘪𝘧𝘦” (2009).

 

Përktheu: Edon Qesari

Kanë thënë për poeten Wislawa Szymborska

in Letërsi by

Poeti Adam Zagajewski:

“Në vitet ’70, unë kam marrë pjesë në mbrëmjet e saj. Bisedat tona nuk ishin kurrë “letrare”. Ne diskutonim pak për poezinë. Megjithëse Wisława mund të deklaronte papritur: Nuk e di për ju, por unë jam lodhur me Dostojevskin. Apo: Kritikët e poezisë nuk lexojnë kurrë libra të shkencës popullore apo botanike, si mund të arrijnë ta kuptojnë ata poezinë bashkëkohore? Unë mendoj se një nga armiqtë e saj më të mëdhenj – përveç atyre më të rëndësishmëve, që ishin ideologjia totalitare dhe krimet politike – ishte mërzia. Mërzia dhe banaliteti. Ajo nuk kishte asgjë prej bohemeje; nuk i lyente flokët të gjelbërt, por ajo nuk mund ta duronte dot banalitetin. Ajo nuk shkruante poezi banale dhe në jetë, gjithnjë vlerësonte zgjuarsinë, inteligjencën; ajo dëshironte që njerëzit që takoheshin në shtëpinë e saj mbrëmjeve, të flisnin për gjëra të rëndësishme”.

Gazetaret Anna Bikont dhe Joanna Szczęsna:

“Menjëherë pasi mori Çmimin Nobel, në vitin 1996, ajo iu kthye zakoneve të saj të vjetra. Me ritëm më të ngadaltë, i cili i lejonte shumë hapësirë ​​për heshtje dhe për të qenë vetëm. Për të takuar miq rreth vodkës dhe për të luajtur llotarinë e modës së vjetër, me të cilën mund të fitoje të gjitha llojet e dhuratave simpatike, jopraktike. Për udhëtime të shkurtra në Jug (Lubomierz në verë dhe Zakopane në dimër). Për lojëra që konsistonin në kompozimin e poezive absurde, të pakuptimta. Për bërjen e kolazheve dhe dërgimin e tyre miqve, në vend të kartolinave. Për shkrimin e pak poezive në vit, jo më shumë.”

Intelektuali, eseisti dhe historiani Adam Michnik:

“Ajo zotëronte një intuitë të jashtëzakonshme, të fshehur, e cila e lejoi, pa ndonjë pathos të rremë, të pajtohej me epokën e saj të keqe. Mbi të gjitha – si vajzë e re – ajo humbi rrugën, së bashku me bashkëkohësit e saj, dhe së bashku me bashkëkohësit e saj, ajo u përpoq të gjente rrugën e saj të kthimit. Ajo shkroi poezi të bukura erotike dhe poezi të pikëlluara për makthet e shekullit të 20-të. Ajo shkroi për Holokaustin dhe antisemitizmin, për krimet staliniste dhe terrorizmin modern, për një djalkë të ëmbël, të ri, që u bë Adolf Hitler.”

Profesoresha Teresa Walas, për PAP (Agjencia Polake e Lajmeve):

“[Për Szymborska-n], humori ishte një mënyrë për të krijuar një distancë, ndaj vetes dhe botës, që nuk do të thoshte mungesë serioziteti. Ajo nuk ishte komediene. Ishte mënyra e saj për t’u shkëputur nga serioziteti që gjithmonë ka aspekte më shqetësuese – d.m.th. “Buzë të mbledhura dhe shikime fanatike”. – një lloj mbrojtjeje ekzistencialiste. Ajo e manifestoi veten me shaka. Ajo vlerësonte dhe rrethohej me njerëz që ishin të mprehtë dhe që e kishin humorin të koduar në gjenet e tyre.”

Profesoreshë Gražyna Borkowska:

Szymborska e sheh botën si një bashkëveprim të aksidenteve magjepsëse. Ajo i shtrin rregullat e kësaj loje përtej elementit njerëzor. Ajo supozon se i njëjti parim – i mishërimeve të shpejta, aksidentale – vlen si për bimët, kafshët apo retë. Ato shfaqen pastaj zhduken. Sidoqoftë, kundër logjikës së natyrës, njeriu dëshiron të përcaktojë dhe ta përjetësojë identitetin e tij. Situata e tij është paradoksale – i bërë nga të njëjtët elemente, si pemët dhe toka, ai dëshiron të jetë vetja, njëjës dhe unik.”

Shkrimtarja Julia Hartwig:

“Duke lexuar poezinë e Wisława Szymborka-s, nuk mund të mos vërejmë se sa gjëra supozojmë të jenë të dukshme, ndërsa në fakt ato nuk janë aspak të dukshme. [Szymborska] nuk jep mësime në relativizëm, por përkundrazi në finesë, e cila vjen nga shikimi i një gjëje nga të gjitha këndet, pavarësisht nëse ka të bëjë me një peizazh, një re, shpirtin tonë apo Platonin. ”

Poetja, shkrimtarja dhe kritikja Małgorzata Baranowska:

“Gjithçka fillon me pyetjen: kush jam unë? Pasiguria e ekzistencës së dikujt, pasiguria e vendit të tij në përjetësi, aksidenti – e gjithë kjo na bën të vëmë në dyshim identitetin tonë. Poetja e trajton biografinë e saj sikur ekzistenca e saj të ishte e kushtëzuar. Ndjenja se vetë jeta e saj është aksidentale nuk i ndahet kurrë.

Shkrimtari dhe ndihmësi prej shumë kohësh i Szymborska-s, Michał Rusinek:

“‘Dorëshkrimet e saj janë vërtet fletë të lira; që nga koha e Polonisë komuniste, ajo kurrë nuk hodhi gjë, por përdori anët e pasme të fletëve. Ajo gjithashtu kishte një fletore të vogël, në të cilën, që nga vitet ’60 ose ndoshta ’70, ajo shkroi fjali, metafora dhe ide. Gjithmonë ishte e vetmja fletore, e mbushur me shkrim dore të vockël. Ajo mbante shënime me shkarravina të palexueshme; vetëm ajo e dinte se çfarë kishte në to. Ajo la shënime për poezitë e reja [që do të dilnin pas vdekjes], por as edhe një kriptolog nuk mundte t’i deshifronte”.

Kritiku dhe miku letrar Jan Pieszczachowicz:

“Ajo jetoi dhe shkroi me të tërë veten e saj. Ajo nuk u kujdes që të shkruante shumë poezi. E gjithë vepra e saj përbëhet nga 350 poezi, që nuk është shumë, për punën e një jete, dhe ishte rezultat i asaj që i mori një kohë shumë të gjatë për secilën poezi. Një herë, ajo më tregoi një sirtar dhe në të kishte dhjetëra fletë letre të bëra shuk. Unë e pyeta: “Çfarë është kjo?” Dhe ajo më tha: ‘Kjo është një poezi e re që ne nuk e dimë akoma nëse do të bëhet poezi.” Kishte dhjetëra versione të së njëjtës punë.

Shkrimtari dhe gazetari Jerzy Pilch:

“Është e vështirë të përmendësh traditën së cilës ajo i përkiste. Ajo që, për shumicën prej nesh, është e vetë-shpjegueshme – lëvizja e një karrigeje apo ngrënia e supës me lugë – për të nuk ishte kështu. Është i pabesueshëm fakti që ajo shkroi për këto në një mënyrë që ishte magjepsëse dhe befasuese. Ky ishte sekreti i saj krijues.”

Përktheu: Arlinda Guma

Poezi nga Tasos Livadhitis

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Poezi nga Tasos Livadhitis

Prandaj të them…mos fli! është me rrezik…mos u zgjo! Do pendohesh…
U dhashë pas idealeve më të mëdha, pastaj
i mohova
dhe u ridhashë akoma më i papërmbajtur
ka të thotë kush kur bota është me kaq dritë
dhe sytë e tu kaq të mëdhenj.
Në çastin më të vogël me ty, jetova tërë jetën.
Do të takohemi sërish një ditë. Dhe atëherë të gjitha mbrëmjet
dhe të gjitha këngët do të jenë tonat
sytë tanë do jetojnë përtej vdekjes
tonë
që të qajnë
do të të dëgjoj si i verbri që qan, duke dëgjuar
që larg
zhurmën e një feste të madhe.
”Nesër” thua, dhe brenda kësaj vonese të vogël
përgjon tërësisht e pamatshmja ”kurrë”
të kërkoj si i verbri që kërkon të gjejë
çelësin e portës së një shtëpie ku ka rënë zjarr
si një i çmendur i cili, i mbyllur në qeli,
vizatoi në mur një portë dhe iku
ndoshta kur të kthehemi të mos e njohim më fare
njëri-tjetrin.
Kështu më në fund të mundemi të njihemi
historitë më të bukura do të rrëfejnë për ne
kur nuk do të jetë asnjë që t’i dëgjojë.
Dhe kur nuk vdesim njëri për tjetrin
jemi pothuaj të vdekur
heshtja e bën botën më të madhe, trishtimi
më të drejtë.
E tërë jeta ime nuk ishte veç’ kujtimi
i një ëndrre
brenda një tjetër ëndrre
dhe fëmijëria: një koment qiellor në enigmën
e ekzistencës
kur një fëmijë sheh me ekstazë mbrëmjen
ndodh sepse grumbullon trishtimet për të ardhmen.
Kur thua: urrej, e para vrasje në botë
ndodh tek ti
Prandaj të them…mos fli! është me rrezik…
mos u zgjo! Do pendohesh…

Përktheu: Valbona Bozgo Musai

1 2 3 94
Go to Top