Author

Admin

Admin has 854 articles published.

Në pazarin e luftës… Petraq Risto

in Letërsi/Tharm by

Në pazarin e luftës… Petraq Risto

 

1.
Në pazarin e luftës shiten gra, të shumtat – me perçe, të paktat – zbuluar
Kalojnë ushtarët në paradë të gjejnë të bukurat…
Nesër do jetë lufta finale e mbase nuk kthehen nga lufta…

2.
Në pazarin e pasluftës shiten robër
shtëpiaket për të ndihmuar…

 

Nëntor, 2017

Është pothuajse sikur të kesh nevojë për leje për të shkruar/Një intervistë e shkrimtares amerikane Toni Morrison

in A(rt)ktivizëm/Feminizëm/Letërsi by

Kur lexoja biografitë dhe autobiografitë e grave shkrimtare, madje edhe rrëfimet e tyre për mënyrën sesi filluan të shkruajnë, pothuajse secila prej tyre kishte nga një anekdotë të vogël që tregonte për çastin kur dikush i dha leje për ta bërë këtë… nëna, burri, mësuesi… dikush tha, OK, shko përpara… mund ta bësh.

Përktheu: Arlinda Guma

Si është rutina juaj e të shkruarit?

MORRISON: Unë kam një rutinë ideale shkrimi, por nuk e kam përjetuar kurrë, që do të thotë, le të themi nëntë ditë të pandërprera, ku nuk do të më duhej të dilja nga shtëpia apo të bëja telefonata. Dhe të kem hapësirën… një hapësirë ​​ku të kem tavolina të mëdha. Unë përfundoj gjithmonë me kaq hapësirë ​​(ajo tregon një vend të vogël katror në tavolinën e saj) kudo që jam, dhe nuk mund të dal dot jashtë saj. Më kujtohet ajo tavolina e vogël ku shkruante Emily Dickinson-i dhe qesh me vete kur e mendoj. E ëmbla Emily. Por kjo është e gjithçka që ka çdokush prej nesh; vetëm këtë hapësirë ​​të vogël dhe nuk ka dhe aq rëndësi se me çfarë e mbush apo sesa shpesh e pastron… jetën, dokumentet, letrat, kërkesat, ftesat, faturat, thjesht vazhdon të kthehesh tek ajo. Unë nuk shkruaj rregullisht. Nuk kam mundur kurrë ta bëj këtë… kryesisht sepse gjithmonë kam pasur një punë me orar nëntë me pesë. Më duhej të shkruaja midis atyre orëve, me nxitim ose të shkruaja shumë gjatë fundjavave apo ta gdhija.

A e lexoni ndonjëherë atë që keni shkruar me zë të lartë, ndërsa ende jeni duke punuar me ?

MORRISON: Jo derisa të publikohet. Unë nuk i besoj performancës. Mund të marr një përgjigje që mund të më bëjë të mendoj se është e suksesshme kur në të vërtetë mund të mos jetë aspak. Vështirësia për mua në të shkruar… një ndër vështirësitë… është të shkruaj në një gjuhë që mund të funksionojë në heshtje, në një faqe, për një lexues që nuk dëgjon asgjë. Për këtë duhet të punohet me shumë kujdes, më tepër me atë që është midis fjalëve. Me atë që nuk thuhet. Cila është masa, cili është ritmi, etj. Pra, është pikërisht ajo që ju nuk e shkruani, që shpesh konturon atë që ti bën, është fuqia e saj.

Sa herë do të thoshit se duhet ta shkruani një paragraf për ta arritur këtë standard?

MORRISON: Hëm, ata që kanë nevojë për ripunim i bëj për aq kohë sa mundem. Dua të them se i kam rishikuar gjashtë herë, shtatë herë, trembëdhjetë herë. Por ka një vijë midis rishikimit dhe brejtjes, kur e punon dhe e ripunon atë deri në vdekje. Është e rëndësishme të dish se kur e bren fare; dhe nuk funksionon, ajo duhet të hiqet.

Sa mendoni se të qenit redaktore për njëzet vjet ndikoi tek ju si shkrimtare?

MORRISON: Nuk jam e sigurt nëse ndikoi. Por më pakësoi frikën ndaj industrisë së botimeve. Kam kuptuar marrëdhënien kundërshtuese që ndonjëherë ekziston midis shkrimtarëve dhe botuesve, por mësova sesa i rëndësishëm, sesa kritik, është roli i redaktorit, gjë të cilën nuk mendoj se do ta kisha ditur më parë.

Ju u keni thënë studentëve se ata duhet ta mendojnë procesin e rishikimit si një nga kënaqësitë kryesore të shkrimit. A merrni më shumë kënaqësi kur shkruani draftin e parë apo në rishikimin e fundit të veprës?

MORRISON: Janë dy gjëra të ndryshme. Jam entuziazmuar më shumë prej të menduarit apo prej çastit kur më ka ardhur si ide fillimisht… Përpara se të filloj ta shkruaj.

A donit të bëheshit shkrimtare kur ishit fëmijë?

MORRISON: Jo. Doja të isha lexuese. Mendova se gjithçka që duhej të shkruhej ishte shkruar ose do të shkruhej. E shkrova librin e parë vetëm sepse mendova se nuk ishte aty dhe doja ta lexoja kur e mbarova. Jam një lexuese mjaft e mirë. Më pëlqen. Është ajo që bëj në të vërtetë. Pra, nëse mund ta lexoj, ky është komplimenti më i lartë për të cilin mund të mendoj. Njerëzit thonë, unë shkruaj për veten time dhe kjo tingëllon aq e tmerrshme dhe aq narciste, por në një kuptim, nëse di ta lexosh veprën tënde… domethënë ta lexosh me distancën e nevojshme kritike… pikërisht kjo të bën shkrimtar dhe redaktor më të mirë. Kur jap leksione për shkrimin krijues, unë gjithmonë flas për mënyrën sesi duhet të mësosh ta lexosh punën tënde: Nuk e kam fjalën këtu që ta shijosh sepse e ke shkruar ti. Dua të them, largohu prej saj dhe lexoje sikur të jetë hera e parë që e has. Madje edhe kritikoje pikërisht ashtu, në atë largësi. Mos u përfshi e gjitha në fjalitë e tua drithëruese dhe në gjithçka…

A e keni në mendje audiencën tuaj kur uleni të shkruani?

MORRISON: Vetëm veten. Nëse mbërrij deri në një pikë ku nuk jam e sigurt, unë kam personazhet që më sigurojnë. Deri në atë kohë ata janë mjaftueshëm miqësorë për të më bërë të ditur nëse interpretimi i jetës së tyre është autentik apo jo. Sikur të mundja t’i rrëfeja aq gjëra sa ka për të thënë… Në fund të fundit, kjo është puna ime. Unë duhet të marr përgjegjësinë e plotë për ta bërë si duhet, ashtu si dhe për herët kur e bëj gabim. Ta bësh gabim nuk është gjë e keqe, por ta bësh gabim dhe të mendosh se e ke bërë siç duhet, kjo po që është… Mbaj mend që kalova një verë të tërë duke shkruar diçka, e cila më kishte bërë shumë përshtypje, por nuk mund t’i kthehesha deri në dimër. Dhe iu ktheva, e sigurt se ato pesëdhjetë faqe ishin me të vërtetë të një cilësie të lartë, por kur i rilexova kuptova se ishin të tmerrshme. Ishin të konceptuara keq, vërtet. Kuptova që duhej t’i hidhja, por thjesht nuk mund ta kuptoja faktin pse mendoja se ishin aq mirë në atë kohë kur i shkrova. Dhe kjo është e frikshme, sepse pastaj mendon se ti nuk di gjë prej gjëje për këtë punë.

Pse ishin aq të këqija?

MORRISON: Ishin pompoze. Pompoze dhe aspak ndjellëse.

Kam lexuar se filluat të shkruani pas divorcit si një mënyrë për të mposhtur vetminë. A ishte e vërtetë, dhe a shkruani për arsye të ndryshme tani?

MORRISON: Diçka e tille. Tingëllon më e thjeshtë sesa ishte. Nuk e di nëse unë shkruaja për atë shkak apo për ndonjë arsye tjetër… ose për ndonjë që nuk e di as vetë. Di vetëm që nuk më pëlqen këtu nëse nuk kam diçka për të shkruar.

Këtu, do të thotë ku?

MORRISON: Këtu do të thotë në botë. Të jem në dijeni të dhunës së tmerrshme, injorancës së qëllimshme, dhimbjes së njerëzve të tjerë. Unë jam gjithmonë e vetëdijshme për këtë, edhe pse bëhem më pak e vetëdijshme në rrethana të caktuara… miq të mirë në darkë, libra, e të tjera. Mësimdhënia bën një ndryshim të madh, por kjo nuk është e mjaftueshme. Mësimdhënia mund të më bëjë mua një njeri të vetëkënaqur e të pavetëdijshëm, në vend që të më bëjë pjesë të zgjidhjes. Pra, ajo që më bën të ndihem se i përkas kësaj bote nuk është mësuesja, as nëna, as e dashura, por ajo që çfarë kam në mendje kur jam duke shkruar. Në këtë mënyrë unë i përkas të këtushmes dhe pastaj të gjitha gjërat që janë të ndryshme dhe të papajtueshme mund të jenë të dobishme. Unë mund të bëj gjërat tradicionale që shkrimtarët thonë gjithmonë se bëjnë; të mbaj rregull brenda kaosit. Edhe nëse po riprodhon rrëmujën, ti je sovran në atë pikë. Të përpiqesh të luftosh gjatë procesit të shkrimit të veprës është jashtëzakonisht e rëndësishme… më e rëndësishme për mua edhe se vetë botimi i saj.

Nëse nuk do ta bënit këtë. Atëherë kaosi do të…

MORRISON: Atëherë unë do të isha pjesë e kaosit.

A nuk do të ishte një përgjigje kjo: Ose të ligjërosh kaosin ose të jesh në politikë?

MORRISON: Nëse do të kisha një dhunti për të. Gjithë çfarë mund të bëj është të lexoj libra… e të shkruaj libra… e të redaktoj libra… e te kritikoj libra… Unë nuk mendoj se mund të shfaqesha rregullisht si politikane. Do të humbja interesin. Unë nuk e kam aftësinë për këtë; dhuntinë. Ka njerëz që mund t’i organizojnë njerëzit e tjerë dhe unë nuk e bëj dot këtë. Thjesht do mërzitesha.

Kur u bë e qartë për ju se dhuntia juaj ishte që të bëheshit shkrimtare?

MORRISON: Ishte shumë vonë. Unë gjithmonë mendoja se isha e aftë, njerëzit e thoshin këtë, por kriteret e tyre mund të mos ishin të miat. Kështu që, unë nuk interesohesha për ato që thuheshin. Kjo nuk do të thoshte asgjë për mua. Pikërisht në kohën kur unë po shkruaja “Këngën e Solomonit”, librin e tretë, fillova të mendoja se kjo ishte pjesa qendrore e jetës sime. Për të mos përmendur këtu faktin që gratë e tjera nuk e kanë thënë gjatë gjithë këtij rrugëtimi, por që një grua të thotë: Unë jam shkrimtare, është e vështirë.

Pse?

MORRISON: Hëm, nuk është më aq e vështirë, por sigurisht që ishte për mua dhe për gratë e gjeneratës, klasës apo racës sime. Unë nuk e di se sa nga këto të gjitha mbështillen në këtë temë, por çështja është që ti po e largon veten nga roli gjinor. Ti nuk po thua: Unë jam nënë, jam grua. Ose, nëse je në tregun e punës: Unë jam mësuese, unë jam redaktore. Por kur kalon te shkrimtarja, çfarë do të thotë kjo? A është punë kjo? A është kjo mënyra sesi ti jeton? Është një ndërhyrje në një terren me të cilin nuk je e njohur… ku nuk ke asnjë burim. Në atë kohë unë sigurisht nuk njihja personalisht ndonjë shkrimtare tjetër grua që të ishte e suksesshme; dukej më shumë si një terren mashkullor. Kështu që ti mendon se do të jesh një person me më pak shanse. Është pothuajse sikur të kesh nevojë për leje për të shkruar. Kur lexoja biografitë dhe autobiografitë e grave shkrimtare, madje edhe rrëfimet e tyre për mënyrën sesi filluan të shkruajnë, pothuajse secila prej tyre kishte nga një anekdotë të vogël që tregonte për çastin kur dikush i dha leje për ta bërë… Nëna, burri, mësuesi… dikush tha, OK, shko përpara… ti mund ta bësh këtë. Gjë për të cilën, burrat, jo se nuk kanë pasur nevojë; shpesh kur janë shumë të rinj, një mentor u thotë: Je mirë… dhe ata vazhdojnë përpara. E drejta ishte diçka që ata mund ta merrnin si të mirëqenë. Unë nuk munda. Ishte gjithçka shumë e çuditshme. Kështu që, edhe pse e dija se shkrimi ishte thelbësor në jetën time, se ishte mendja ime, ku isha më e kënaqur dhe më e sfiduar, nuk mund ta them. Nëse dikush më pyet, çfarë pune bën? Unë nuk do të thosha: Oh, unë jam shkrimtare. Unë do të thosha: Unë jam redaktore apo mësuese. Sepse kur takon njerëz dhe shkon për drekë, nëse ata thonë: Me çfarë merreni? Dhe ti thua: Unë jam shkrimtare, ata duhet të mendohen për këtë, dhe pastaj të të pyesin: Çfarë keni shkruar? Atëherë ata; ose duhet ta pëlqejnë ose nuk duhet ta pëlqejnë atë që ti bën. Njerëzit ndihen të detyruar ta pëlqejnë apo jo, si dhe ta shprehin këtë. Është krejtësisht e drejtë ta urrejnë punën time. Është vërtet. Unë kam miq të ngushtë, punën e të cilëve e urrej.

A ndiheni se duhet të shkruani në vetmi?

MORRISON: Oh po, kam dashur ta bëj një gjë në vetmi absolute. Doja ta zotëroja vetë. Sepse, pasi të rrëfeni për atë që po shkruani, atëherë përfshihen njerëz të tjerë. Në të vërtetë, ndërsa isha në Shtëpinë Botuese “Random House” unë nuk e thashë kurrë se isha shkrimtare.

Pse jo?

MORRISON: Oh, do të kishte qenë e tmerrshme. Para së gjithash ata nuk më punësuan për të bërë shkrimtaren. Ata nuk më punësuan që të jem njëra prej tyre. Së dyti, mendoj se ata do të më kishin pushuar nga puna.

Vertet?

MORRISON: Sigurisht. Nuk kishte redaktorë të brendshëm që shkruanin letërsi.. Ed Doctorow dha dorëheqjen. Nuk ishte askush tjetër… nuk kishte blerës të vërtetë, nuk kishte ndonjë redaktor negociator në treg, që botonte edhe romanet e tij.

A kishte kjo ndonjë lidhje me faktin që ju ishit grua?

MORRISON: Për këtë nuk kam menduar shumë. Isha aq e zënë. Di vetëm që nuk do t’ia besoj më kurrë jetën time, të ardhmen time, tekave të burrave, në punë apo jashtë saj. Gjykimi i tyre nuk do të ketë kurrëmë asnjë lidhje me atë që unë mendoj se mund të bëj. Ky ishte çlirimi i mrekullueshëm i të qenit e divorcuar dhe i të paturit fëmijë. Nuk do më vinte keq per dështimin, kurrë, por do më vinte keq po të mendoja se ndonje mashkull e di më mirë këtë punë. Para se të bëhesha shkrimtare, të gjithë burrat që njihja i dinin më mirë punët, me të vërtetë. Babai dhe mësuesit e mi ishin njerëz të zgjuar që i dinin mirë. Pastaj hasa në një person të zgjuar që ishte shumë i rëndësishëm për mua, që nuk i dinte ato më mirë se unë.

Mos ishte burri juaj ai?

MORRISON: Po. Ai dinte më mirë çështjet e jetës së tij, por jo të jetës sime. Më është dashur të ndalem dhe të them: Po e filloj përsëri, të shoh sesi është të jesh e rritur. Vendosa të largohesha nga shtëpia, të merrja fëmijët e mi me vete, të punoja në një shtëpi botuese dhe të shihja se çfarë mund të bëja. Unë isha e përgatitur që edhe kjo mund të mos funksiononte, por doja të shihja sesi ishte të jesh e rritur.

A mund të më flisni për atë çastin kur Shtëpia Botuese “Random House” papritmas kuptoi se kishte një shkrimtare në gjirin e saj?

MORRISON: Unë botova një libër me titull: “Syri më i kaltër”… Nuk u thashë gjë atyre. Ata nuk e dinin deri kur lexuan shkrimin vlerësues në gazeten The New York Times. Ajo u botua nga Holt-i. Dikush i kishte thënë atij djaloshi të ri atje se unë po shkruaja diçka dhe ai më kishte thënë në një mënyrë të menjëhershme: Nëse ndonjëherë mbaron së shkruari diçka dërgoje tek unë shpejt. Kështu bëra. Shumë burra me ngjyre po shkruanin në vitet 1968 dhe 1969, dhe ai u mashtrua nga kjo, duke menduar se kishte një interes në rritje për atë që po shkruanin njerëzit me ngjyrë dhe që edhe ky libër imi do të shitej. Ai gaboi. Kjo është ajo që nënkupton shitja: Më lejoni t’ju them sesa i fuqishëm jam dhe sesa të tmerrshëm jeni ju… apo ndonjë version i kësaj. Për çfarëdolloj arsyeje, ai ndërmori një rrezik të vogël. Ai nuk më pagoi shumë, kështu që nuk kishte rëndësi nëse libri shitej apo jo. U bë një shkrim me të vërtetë i tmerrshëm në gazetën New York Times Book Review, të së Dielës dhe më vonë u bë një shkrim shumë i mirë në të përditshmen.

Ju përmendët marrjen e lejes për të shkruar. Kush jua dha?

MORRISON: Askush. Leje më duhej për të patur sukses. Asnjëherë nuk kam nënshkruar ndonjë kontratë përpara mbarimit të librit, sepse nuk kam dashur që ajo të ishte detyrë shtëpie. Kontrata do të thoshte se dikush po e priste, se unë duhej ta bëja, dhe se ata mund të më pyesnin për këtë. Ata mund të përgatisnin fytyrën time dhe mua nuk më pëlqen kjo. Duke mos nënshkruar kontratë, unë e shkruaj librin, dhe vetëm nëse dua që ta shihni do t’ju lejoj ta shihni. Ka të bëjë me vetëvlerësimin. Jam e sigurt se për vite me radhë keni dëgjuar që shkrimtarët ndërtojnë iluzione lirie, çdo gjë për iluzionin se gjithçka është imja dhe vetëm unë mund ta bëj këtë. Mbaj mend një herë kur prezantova Eudora Welty-n dhe thosha se askush nuk mund t’i kishte shkruar ato histori përveç saj, që do të thotë se kam një ndjesi për shumicën e librave që në ndonjë çast dikush do t’i kishte shkruar megjithatë. Por, pastaj ka disa shkrimtarë, pa të cilët histori të caktuara nuk do të ishin shkruar kurrë. Nuk e kam fjalën për temën apo subjektin, por thjesht për mënyrën me të cilën ata e bënë… tatepjeta që morën për to është vërtet unike.

Cilët janë disa prej tyre?

MORRISON: Hemingway është në atë kategori, Flannery O’Connor-i, Faulkner-i, Fitzgerald-i. . .

Disa njerëz thonë: Oh, unë nuk mund të shkruaj një libër pa e jetuar jetën time, pa patur përvoja.

MORRISON: Kjo mund të jetë… por edhe mund të mos jetë. Por shihni njerëzit që nuk shkuan kurrë ndokund dhe thjesht krijuan. Thomas Mann-i. Them se ai ndërmori disa udhëtime të vogla. . . Unë mendoj se ti, ose e ke ose e ke fituar këtë lloj imagjinate. Ndonjëherë thjesht ke nevojë për një stimul. Por unë vetë nuk shkoj diku për stimulim. Nuk dua të shkoj askund. Nëse do të isha vetëm në një vend do të isha e lumtur. Unë nuk u besoj atyre që thonë se duhet të shkoj të bëj diçka përpara se të ulem e të shkruaj. Ju e shihni që unë nuk shkruaj autobiografikisht. Para së gjithash, nuk jam e interesuar për njerëzit në jetën reale si subjekte për fiction… përfshirë dhe veten time. Nëse shkruaj për dikë që është një figurë historike si Margaret Garner-i, me të vërtetë nuk di asgjë për të. Ajo që dija erdhi nga leximi i dy intervistave të saj. Ata thanë, a nuk është e jashtëzakonshme? Këtu është një grua që shpëtoi në Cincinnati nga tmerret e skllavërisë dhe nuk ishte e çmendur. Megjithëse ajo kishte vrarë fëmijën e saj, ajo nuk po nxirrte shkumë nga goja. Ajo ishte shumë e qetë; do ta bëja përsëri, tha ajo. Kjo ishte më se e mjaftueshme për të më ndezur imagjinatën.

A keni shkruar ndonjëherë nga zemërimi apo nga ndonjë emocion tjetër?

MORRISON Jo. Zemërimi është një emocion shumë intensiv, por i vogël, ju e dini. Nuk zgjat. Ai nuk prodhon asgjë. Nuk është krijues… të paktën jo për mua. Dua të them që këta libra zgjasin të paktën tre vjet!

Kjo është një kohë e gjatë për t’u zemëruar.

MORRISON Po. Unë nuk besoj në ato gjëra sidoqoftë. Nuk më pëlqejnë ato pak emocione të shpejta, si për shembull: Jam e vetmuar, oh, Zot… Nuk më pëlqejnë ato emocione si karburant. Dua të them, i kam ato, por…

Nuk janë muzë e mirë?

MORRISON: Jo, dhe nëse nuk është truri yt që të mendojë ftohtë, mendime të ftohta, të cilat mund t’i veshësh me çdo lloj gjendjeje, atëherë nuk është asgjë. Duhet të jetë një mendim i ftohtë, i ftohtë. Them i ftohtë ose të paktën i freskët. Në trurin tënd. Atje është gjithçka.

Pse shkrimtarët e kanë kaq të vështirë të shkruajnë për seksin?

MORRISON: Të shkruash për seksin është e vështirë pikërisht për faktin që nuk është dhe aq seksi. Mënyra e vetme për të shkruar për të është që të mos shkruani shumë. Lër lexuesin të sjellë seksualitetin e tij në tekst. Një shkrimtar që zakonisht admiroj ka shkruar për seksin në mënyrën më pak ndjellëse të mundur. Thjesht ka shumë informacion. Nëse filloni të thoni “Rrumbullakësia e…” shumë shpejt do të tingëllosh si gjinekolog. Vetëm Joyce mundi t’i ikte kësaj. Ai tha gjitha ato fjalë të ndaluara. Dhe kjo ishte tronditëse. Fjala e ndaluar mund të jetë provokuese. Por pas njëfarë kohe ajo bëhet më tepër monotone sesa ndjellëse. Më pak është gjithmonë më mirë. Disa shkrimtarë mendojnë se nëse përdorin fjalë të pista, ia kane qëlluar. Mund të funksionojë për një periudhë të shkurtër dhe për një imagjinatë shumë të re, por pas njëfarë kohe nuk do të japë rezultat. Kur Sethe dhe Paul D., takojnë njëri-tjetrin, në rreth gjysmë faqeje ata hallakaten në këtë punën e seksit, gjë që nuk është aspak e mirë… është e diçka e shpejtë dhe ata ndihen të turpëruar nga kjo… dhe më pas ata janë të shtrirë atje, duke u përpjekur të hiqen sikur nuk janë në atë shtrat, sikur nuk janë takuar, dhe pastaj fillojnë të mendojnë gjëra të ndryshme, të cilat sa vijnë dhe shkrihen në një mendim të përbashkët, kështu që nuk mund të gjesh se kush po mendon çfarë. Ajo shkrirje për mua është më e ndjellëse si taktikë sesa po të përpiqesha të përshkruaja pjesët e trupit.

Çfarë vlerësoni më shumë te Joyce?

MORRISON: Është e mahnitshme sesi rrugëton një lloj ironie dhe humori… Ndonjëherë Joyce është i qeshur. Kam lexuar Finnegans Wake pas diplomimit pasuniversitar dhe pata fatin e madh që e lexova pa ndonjë ndihmë. Nuk e di nëse e lexova siç duhej, por të shkrinte së qeshuri! Kam qeshur vazhdimisht! Unë nuk e dija se çfarë po ndodhte ne të tëren e subjektit, por nuk kishte rëndësi sepse nuk do të vlerësohesha për të. Unë mendoj se arsyeja pse të gjithë ende argëtohen kaq shumë me Shekspirin është sepse ai nuk kishte ndonjë kritik letrar. Ai bënte artin e tij; dhe nuk kishte komente përveç njerëzve që e gjuanin me domate në skenë. Ai thjesht ia dilte ta bënte.

A jeni befasuar kur ju kanë krahasuar me realistët magjikë, siç është Gabriel García Márquez-i?

MORRISON: Po, jam befasuar. Nuk do të thotë ndonjë gjë për mua. Shkollat ​​janë të rëndësishme për mendimin tim vetëm kur unë jap mësime letërsie. Nuk do të thotë asgjë për mua kur ulem këtu me një pirg të madh letrash të verdha bosh… Çfarë duhet të them? Unë jam një realiste magjike? Çdo lëndë kërkon formën e vet, ju e dini.

A mendoni se ka një shkollë për t’u bërë shkrimtar? Leximi ndoshta?

MORRISON: Kjo ka vetëm vlerë të kufizuar.

Të udhëtosh nëpër botë? Të regjistrohesh në kurse sociologjie apo historie?

MORRISON: Ose të qëndrosh në shtëpi… Unë nuk mendoj se, për të shkruar, ata duhet të shkojnë diku.

Marrë nga: The Paris Review

Version i shkurtuar

DUHET TË SHPRESOJMË/JORGE LUIS BORGES

in A(rt)ktivizëm/Letërsi by

JORGE LUIS BORGES

Dikur kam thënë se demokracia është një abuzim statistikash. E kam kujtuar shumë herë atë mendim të filozofit Thomas Carlyle, që e përcakton demokracinë si kaosin e siguruar me kutitë e votimit elektoral.
Utopia ime vazhdon ende të jetë një vend apo i gjithë planeti, pa shtet apo me një minimum shteti. Por unë e kuptoj, jo pa trishtim, se kjo utopi është e parakohshme dhe se na duhen edhe disa shekuj për këtë. Vetëm kur çdo njeri të jetë i drejtë, ne mund të bëjmë pa drejtësi, pa ligje dhe pa qeveri. Tani për tani, ato janë të këqija të domosdoshme.
Jemi gati në agoni. Por një agoni mund të jetë një ringjallje.
Drita e qartë e zgjimit na mahnit pak. Askush nuk i injoron format që merr makthi kokëfortë.
Tmerri publik i bombave, tmerri klandestin i rrëmbimeve, torturave dhe vdekjeve; rrënimi etik dhe ekonomik, korrupsioni, vesi i çnderimit, krekosjet, veprimet tejet të errëta… Unë e di shumë mirë që ky katalog është i paplotë.
Kaq vite padrejtësi, mbrapshti dhe vetëkënaqësi na kanë njollosur të gjithëve. Kemi kohë që po ecim mbrapsht… Megjithatë, shpresa jonë nuk duhet të jetë e humbur, edhe pse problemet janë të shumta dhe të ndërlikuara, që një qeveri mund të mos jetë e aftë t’i zgjidhë…
Një qeveri që i përkushtohet dialogut, që hap rrugë në dialog, që pranon se ka gabuar, që preferon të arsyetojë thellë ndaj zemërimit apo edhe kërcënimit të thjeshtë të njerëzve, do të thotë se pranon një opozitë. Nëse kjo logjikë dhe disiplinë është harruar, është nevoja të rilindë një republikë e vërtetë demokratike. Ne nuk duhet të qëndrojmë më në një dimër autokratësh. Duhet të shpresojmë. Por shpresa shoqërohet nga detyra dhe veprime…
Nëse secili prej nesh vepron në mënyrë etike, ne do të kontribuojmë në shpëtimin e atdheut.

Përktheu: Bajram Karabolli

Çdo gur në det është shtëpi për peshqit-Edvin Thomollari

in Letërsi/Tharm by

Çdo gur në det është shtëpi për peshqit-Edvin Thomollari

 

Çdo gur në det
është shtëpi për peshqit,
tha djali që e njihte kepin me pëllëmbë.
Njëzet vjet që prek tokën e kepit, ujin e kepit,
një herë ngatërrove një predhë lufte
me një qyp thesaresh.
Një natë kur gjuaje pe shumë gjallesa,
ti the që ishin të rralla, gaforre të mëdha,
në rrënojat e kështjellës që as vendasit nuk e njihnin.
Aty kishte ujë, vazhdonte deti, kishte det,
kishte jetë që nuk ishte parë më parë.
Kishe qenë shumë thellë, shumë natën,
kishe hapur shtegun i pari.
Të ngelën në mend gaforret e mëdha.
Tani kepin e njohin të gjithë,
vetëm rrënojat e kështjellës që janë futur në ujë,
ato i mbajte për vete, bashkë me gaforret e mëdha.
Çdo gur në det është shtëpi për peshqit…

Nostalgjia/Andrei Tarkovsky

in Kinema/Letërsi by

Andrei Tarkovsky

Kush është ai paraardhës që flet tek unë? Unë nuk mund të jetoj njëherësh në kokën time dhe në trupin tim. Kjo është arsyeja përse nuk mund të jem një njeri i vetëm. Unë jam në gjendje që të ndiej disa gjëra njëherësh. E keqja më e madhe e kohëve tona është se nuk ka më mjeshtra të mëdhenj. Rruga e zemrës sonë është e mbuluar me hije. Duhet t’i dëgjojmë ata zëra që duken të padobishëm. Duhet të mbushim sytë dhe veshët tanë, me gjëra që do të shënojnë fillimin e një ëndërre më të madhe. Dikush duhet të bërtasë për të thënë se ne do të ndërtojmë piramidat. Nuk ka rëndësi nëse më pas nuk do të mund t’i ndërtojmë! Duhet ta ushqejmë këtë dëshirë. Duhet të shtrijmë cepat e shpirtit sikur të ishin çarçafë pa fund. Nëse doni që bota të ecë përpara, duhet të kapemi për dore. Duhet të bashkojmë të ashtuquajturit njerëz të shëndetshëm dhe të ashtuquajturit të sëmurë. Ej, ju, njerëz të shëndetshëm… Çfarë do të thotë për ju shëndeti juaj? Të gjithë sytë e botës, po shikojnë këtë greminë të madhe ku po biem të gjithë. Nuk na duhet liria, nëse ju nuk keni guximin që ta na shikoni në sy! Të hani me ne… të pini me ne… të flini me ne! Janë pikërisht këta të ashtuquajturit njerëz të shëndetshëm, që e kanë çuar botën në zgrip të greminës. Ti njeri, dëgjo!… tek ti, ujë, zjarr dhe pastaj hi. Dhe kockat brenda hirit. Kocka dhe hi!

Ku ndodhem kur nuk jam në realitet ose në imagjinatën time? Pakti im i ri për botën është ky: le të ketë diell natën dhe borë në gusht. Gjërat e mëdha mbarojnë; janë gjërat e vogla ato që mbeten. Shoqëria duhet të bashkohet sërish, në vend të kësaj përçarje kaq të madhe. Shikoni natyrën dhe do të shikoni se jeta është e thjeshtë. Duhet të rikthehemi atje ku kemi qenë përpara se të merrnim kthesën e gabuar. Duhet të rikthehemi tek themelet e jetës pa e ndotur ujin. Ç’botë është kjo nëse është i çmendur ai që ju thotë se duhet të keni turp nga vetja? Dhe tani, muzikë!

Ajri është ajo gjëja e lehtë, që të vërtitet rreth kokës dhe që bëhet më i qartë kur ju qeshni.

Përzgjodhi dhe përktheu: Enkeleda Suti

Dy këngë në ranishtën e Cesaresë-Yehuda Amichai

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Dy këngë në ranishtën e Cesaresë-Yehuda Amichai

 

I.

Detin e mirëmban kripa.
Jerusalemin e mirëmban thatësia.
Po ne ku do të shkojmë vallë?
tash, në muzgun e paepur,
e të zgjedhim.
S’ka rëndësi ç’do të bëjmë,
a si do të rrojmë,
na duhet të zgjedhim jetën
ëndrrat e të cilës
lëndojnë më pak
për gjithë netët në vijim.

 

II.

“Eja prapë verës tjetër”
apo fjalë të këtij lloji
më mbajnë gjallë
marrin ditët e mia
si një rresht ushtarësh
që kalojnë mbi një urë
të taksur për shpërthim.
“Eja prapë verës tjetër”,

Cili s’i ka dëgjuar këto fjalë?

Por thomëni, cili kthehet prapë?

 

Përktheu: Edon Qesari

Tabloja: Hughie Lee-Smith, 1957

Si orientohet lexuesi shqiptar drejt letërsisë së mirë shqipe, në një kohë kur shkrimtari duhet t’i paguajë para të thata televizioneve?/Sondazh nga defekt-teknik

in A(rt)ktivizëm/Letërsi by
Që një shkrimtar shqiptar të dalë e t’i flasë lexuesit për librin që ka shkruar në një nga televizionet “kombëtare” shqiptare, thuhet nën zë se ai duhet t’i paguajë para të thata televizionit…
Ndoshta ka ardhur koha e një terminologjie të re për televizionet shqiptare, atyre fare mirë mund t’u shtojmë një “sh” te fjala “kombëtar”… do t’i përfaqësonte më mirë…
Duke u nisur nga kjo, defekt-teknik.com sot fillon pjesën e parë të një sondazhi me lexuesit.
Si orientohen ata për të gjetur letërsi të mirë shqipe, në mes të këtij informacioni kaq të korruptuar?
Në këtë pjesë të parë, kësaj pyetjeje i janë përgjigjur: Arbjona Çibuku, Liri Kuçi, Enkeleda Suti. 
Përgjigjet e tyre vijojnë më poshtë:

Arbjona Çibuku

Media do të duhej të shërbente si një dritare dijeje dhe promovimi vlerash. Përkundrazi, media është kthyer në një promovuese antivlerash. Gjithnjë e më tepër shohim kronika që promovojnë këngëtarë komercialë që nuk sjellin asnjë vlerë për shoqërinë, për të rinjtë, e për pasojë raportet çdo vit e më shumë tregojnë se niveli i lexuesve të rinj ka rënë. Ajo që dua të them është se media ka një rol tepër të rëndësishëm në edukimin e të rinjve dhe në përgjithësi, por po e vë theksin tek të rinjtë, pasi ata e kanë më të vështirë orientimin,  për pasojë bien pre e antivlerave dhe orientohen drejt tyre, duke shmangur çfarëdolloj gjëje që ka të bëjë me leximin, artin apo kulturën. Sot në Shqipëri është tepër e vështirë të hasesh me shkrimtarë bashkëkohorë të rinj e me letërsi të mirë. Tirana, apo dhe qytete të tjera të Shqipërisë, mund të jenë me plot shkrimtarë të rinj që shkruajnë letërsi të mirë, por problemi qëndron në gjetjen e tyre dhe në njohjen e publikut me ta. Në emisione televizive ka shumë pak hapësira për shkrimtarët e rinj, për të mos thënë fare. Personalisht me ju Arlinda, si shkrimtare, jam njohur virtualisht përmes rrjeteve sociale, dhe po të mos kish qenë për to, mund të mos ju kisha njohur. Po ashtu mes miqsh jam njohur dhe me djem  vajza të reja që shkruajnë, por që nuk i kam parë ndonjëherë të promovohen diku, duke bërë që letërsinë e tyre ta konsumojnë në rrethe të vogla. Pra në këtë aspekt, letërsia shqipe e viteve të fundit ka shumë pak mundësi të promovohet nga mediat, ku e vetmja mundësi promovimi mund të jenë faqet personale të shkrimtarëve në Facebook, të menazhuara nga ata vetë, të cilët, me sado përpjekje, nuk mund të arrijnë tek shumë lexues që mund të jenë duke pritur për ta. Kjo duhet të shërbejë si kambanë alarmi për mediat, të cilat gjithnjë e më shumë shkojnë pas politikës, pas komercialitetit dhe lënë pas vlera. Është për të ardhur keq  është e trishtë që libra të shkrimtarëve të rinj shqiptarë të humbasin në këtë mënyrë, si pasojë  e mungesës së promovimit.

Liri Kuçi

Ndërhyrja e tregut në çdo aktivitet të së përditshmes po ndikon në komodifikimin e nocionit të publikes, perceptimin e shoqërisë, prodhimin e kulturës dhe imponimin e shijeve. Sot, prodhohet për konsum të gjerë – sipas asaj që reklamohet më së shumti, shitet dhe qëndiset sipas trendeve të fundit – çka  përcaktohet prej investimit dhe nxitjes prej korporatave multinacionale që ndikojnë tregun, kahjen e industrive kryesore, fokusin e mediave, e deri edhe qëndrimet politike. Për të mos llogaritur pastaj shijen në të ngrënë, në të veshur, në të lexuar – konsumerizëm – çka është dhe më lehtë të bëhet, sikur me një dorë “të vogël” parash të hedhura për reklamime në masmedia dhe të ashtuquajturat rrjete sociale, ku industrive që mbahen në bazë të kësaj, nuk u kushton dhe aq krahasimisht me fitimin që marrin mbrapsh. 
Kështu, shijet dhe zgjedhjet tona nuk janë dhe aq të tilla – shprehi e vullnetit dhe personalitetit, intelektit apo vizionit – porse vetëm një objekt i dhënë prej algoritmeve fejsbukore e instagramore. Të rrejshme janë pëlqimet, zakonet që demek fitokemi në stilin e jetës, leximit, ushqyerjes, sportit, gjumit, seksit. Janë veçse përgjigjgjia jonë ndaj “kulturës së përgjithshme”, konsumerizmit. 
Ndaj dhe kur flasim për librat, leximet, autorët, displinat, letërsinë, në fakt nuk i shpëtojmë dot tregut edhe këtu. Tregu i librit. Sa shpesh na rastis ta dëgjojmë?! Aksh libër nuk ecën se nuk po gjendet dhe aq mirë në treg. Nuk ka kërkesë. 
Nuk është e rastësishme që sot më lehtë të na bjerë në dorë një libër sesi të bëhesh i pasur në 7 ditë, apo duke numëruar deri në katër, sesa Migjeni, Petro Marko, Ali Podrimja, Drita Çomo, Musine Kokalari, Pashko Vasa, Frederik Rreshpja. Apo se fillojmë të lexojmë një poezi, një tregim, a një shkrim të Moikom Zeqos, Dritëro Agollit dhe Xhevahir Spahiut vetëm pas vdekjes së tyre, se fundja edhe homazhet nuk mund të bëhen pa kaluar edhe nga fejsbuku, të cilin po e lajkose të paktën të del nja tri ditë në kryefaqe. Algoritmi edhe këtu. 
Megjithatë, sado e vështirë qoftë t’i mbijetosh rrymës së fortë të tregut, gjithsesi ngelet e mundshme. Është e mirë një bisedë me libradashësit e njëkohësisht dhe librashitës ndanë Lanës, a qoshkave të tjera në Tiranë dhe qytete të tjera. Sigurisht janë më pak të dukshëm se llambushkat shumëngjyrëshe që ndriçojnë reklamat e librarive monopol nëpër rrugë kryesore apo qendra tregtare, ama janë aty. 
Nëse nuk përton të shkëmbesh dy a tri fjali me ta/to, të psikologjisin menjëherë dhe dinë të sugjerojnë, të mbajnë me muhabet dhe fare mirë të të flasin për autorë/e, subjekte dhe lexime shumë të mira. Udhërrëfyes mund të jenë edhe gjyshërit e gjyshet që ende popullojnë bibliotekat e lagjeve dhe i sheh gjithnjë me ndonjë libër në dorë, gazeta a revista të ndryshme, lexime kritike si dhe autorë/e shqiptare, për të cilët ndoshta ende nuk kemi dëgjuar. Këto mund të jenë dhe vetë Liri Lubonja, Drita Kosturi apo Vera Bekteshi, të cilat kanë kontribuar si në letërsi dhe shoqëri me veprimtarinë e tyre kritike në të shkruar dhe jetuar. Të mos presim sa të vdesin që të dëgjojmë e të lexojmë për to. Një intervistë, bisedë, takim apo një aktivitet kulturor është ende i mundshëm e i vlefshëm me to dhe shumë të tjerë/a. 
Pasofshin nisma të tilla nga Defekt -Teknik dhe dritare të tjera  dashamirëse ndaj kulturës dhe kështu mund të bëjmë të mundshme edhe më shume lexime e njohje të vyera në personalitete, letërsi dhe më gjerë.

Enkeleda Suti

Aktualisht, kultura e konsumerizmit dhe shoqëria konsumeriste janë një tendencë dhe sfidë globale dhe jo vetëm në Shqipëri, e cila priret më së shumti nga përmbushja e nevojave dhe “orekseve” të çastit dhe pa një vizion më të gjerë dhe më largpamës për t’u vetëstimuluar intelekualisht dhe shpirtërisht nëpërmjet një lloj pasurimi kaq të çmuar që mund të ta dhurojë vetëm letërsia e mirë dhe e vërtetë. Sikur të mos mjaftojnë të gjitha këto, perhapja kaq e gjerë e teknologjisë, smartfonëve, shërbimeve celulare (duke përfshirë edhe Internetin e Gjërave) dhe megatrendet botërore të marrjes së informacionit në formë audiovizive (si p.sh., nëpërmjet Youtube, Netflix etj), duke i çuar njerëzit në kërkimin e mediumeve sa më të shpejta, sa më të thjeshta dhe pa shumë angazhim (apo pa angazhim fare) për të mësuar dhe për t’u kulturuar e lartësuar mendërisht. Edhe televizioni që mund të luajë dhe që absolutisht duhet të luajë një rol thelbësor dhe shumë të rëndësishëm nëpërmjet informimit se ku është, në çfarë faze është aktualisht bota dhe se ku po shkon ajo, tendencat e zhvillimet më të fundit, nxitja, stimulimi dhe drejtimi drejt letërsisë së mirë e të vërtetë, janë tërësisht të kthyera në kanale informimi konsumeriste (shumicë e kohës ‘copypaste’ lajmesh nëpër portale dhe media sociale online), për të mos thënë që në shumicën e rasteve postohen, publikohen, u jepet vëmendje lajmeve qesharake dhe/ose banale, të cilat nuk mbartin asnjë vlerë, moral, mesazh, ide, nuk kanë një “big picture”, dhe që motivohen thuajse vetëm nga raporti klikim për lajm përkundrejt sponsorizimit të reklamave. Mediat tona audiovizive janë kryesisht të fokusuara në politikë, në lajmet e ditës, dhe historiçkat rozë të të ashtuquajturve VIP-a, të cilët nuk duhet të ofrohen dhe shërbejnë kryesisht si “role model-e”, dhe tek tuk disa TV Shows, të cilat gjithashtu janë me përmbajtje argëtimi, por të cilave iu mungon përmbajtja e thellë, në dije, edukim, kulturë, që të shërbejnë për t’u hapur njerëzve mendjen dhe shpirtin, nevojën tonë të domosdoshme të njeriut, për të jetuar intelektualisht dhe shpirtërisht dhe jo vetëm materialisht, çka është ajo që na ofrohet tani. Gjenerata e re (apo ata që quhen millennials, të lindurit e pas viteve 1984 dhe që janë rritur dhe kanë jetuar me internetin dhe teknologjinë), kërkon lavdi të menjëhereshme pa angazhim dhe vullnetin për t’iu përkushtuar vetëmësimit, vetënxënies, të qenit autodidakt përmes leximit, etj, dhe duke qene 24 orë/7 ditë të javës online, janë thuajse tëresisht të shkëputur nga libri, nga leximi. Por ne e dimë shumë mirë se të lexosh atë letërsinë e mirë, të vërtetën, madhështoren duhet angazhim dhe vullnet personal, kërkohet kuriozitet për të mësuar, për t’u zhytur më thellë, për të zgjeruar dhe zhvilluar veten papushim, për stimulimin e mendjes dhe zgjerimin e horizontit intelektual, kulturor, mendor dhe shpirtëror. Dhe mbi të gjitha këto janë aktivitete, të cilat bëhen vetëm dhe jo në kolektiv dhe që për t’u bërë duhet kohë, të gjitha gjërat kanë nevojë për kohën e vet. Gjithashtu nuk duhet të harrojmë se tendencat që po nxit media sot janë tërësisht të drejtuara nga paraqitja dhe forma e gjërave apo fenomeneve dhe jo drejt bukurisë së brendshme që duhet edukuar. Të gjitha këto justifikohen me: “Kështu bëjnë të gjithë!” Kur flasim për librin dhe letërsinë e mirë, shtëpitë botuese duhet gjithashtu të luajnë një rol më proaktiv dhe të gjejnë forma alternative të drejtimit dhe tërheqjes së lexuesit drejt leximit. Tani që flasim, shtëpitë tona botuese edhe ato më të mirat, kanë mbetur tek kanalet e furnizimit të librarive dhe krijimit dhe postimeve në faqet e tyre në mediat sociale, por sot, në kohë kaq dinamike që po jetojmë dhe ku e gjithë lufta nga çdo kanal i mundshëm drejtohet nga kapja e vëmendjes së njerëzve, këto nuk mjaftojnë. Duhet ta rimendojnë dërgimin e librit tek lexuesi, duhet të jenë krijues dhe novatorë. Një kulturë konsumeriste dhe shoqëri konsumeriste kanë të bëjnë vetëm me konsumin material dhe në çast të gjërave. Ndërsa, ne jemi ende në fazën e konsumerizmit të dukjeve, bota po artikulon tezat e post-konsumerizmit, drejt thjeshtësisë apo siç na pëlqen neve që të shprehemi “pak e saktë”, të jenë në ato gjëra që ndodhin tani dhe tani, sesi të arrijnë bukurinë e brendshme dhe sesi të investojnë në kapitalin mendor, intelektual dhe shpirtëror dhe jo në atë material. Në fakt, ajo që duhet të mundësonte teknologjia, duke qenë kaq e disponueshme, për të gjithë ne, së bashku me internetin dhe aksesin kaq të madh që ne kemi ndaj burimeve të pakufizuara të dijes, e vetmja gjë që duhet është shtysa e brendshme, stimuli mendor për të mësuar, për t’u vetëzhvilluar dhe guximi për të shkuar përtej, gjithmonë. Gjeneratat përpara nesh janë rritur dhe ekspozuar vetëm ndaj TV dhe radios, por gjenerata e sotshme ka akses nӓ çdo gjë, e vetmja gjë që ne, ata, duhet të kenë është oreksi intelektual, që fatkeqësisht mungon dhe që, nga ana tjeter, edhe konfirmohet nga ajo që transmetojnë dhe ku e si investohen sot mediat tona audiovizive të “thara” nga arti, kultura, muzika, letersia e mirë, etj, etj. Më ka pëlqyer gjithmonë një shprehje shumë e famshme e Carl Rogers, i cili ka thënë diçka pak a shumë si kjo: “Unë nuk besoj në vlerën e mësimdhënies; ai që do të mësojë mëson. E shumta që mund të bëjë një edukator, një mësues është që të shtrojë tavolinën dhe të tregojë se sa e shijshme është e gjitha kjo.” Duhet t’u hapim njerëzve “oreksin’”dhe t’i tregojmë se çfarë kënaqësie është dhe se çfarë do të thotë të bëhesh një njeri i bukur.

Stina e bukur-Musa Tullari

in Letërsi/Tharm by

Stina e bukur-Musa Tullari

 

Është ajo, kur
Takojmë të dashurën
Takojmë miq
Dhe ikim në pyllin
Jeshil të errët

Kur lexojmë ‘Anës Swan-it’
‘Albertinën e zhdukur’,
Të Proust-it.
Apo kur në kinemanë
E qytetit, përcjellim
Kumbarën-I.

E bukur është Stina
Kur mbushur sofra
Me carrokët virgjër.
Dhe stinë e bukur është
Kur gjendemi para,
Pikturës së Van Ghog-ut,
“Fluturimi i Korbave mbi grunajë”

Edhe kur endemi,
Rrugicave me kalldrëmë
Të ngushta, Kështjellës së Balshajve
D’Olciniumin ku zbarkoi
I çali Cervantes.

Dhe e bukur është kjo stinë
Kur ende shëndet verë
Përcjellim Aget dhe Muzgjet
Dhe Zotin Diell!

Muzika buron nga muzikanti, jo nga instrumenti /Victor Wooten

in Muzikë by

Victor Wooten

Muzika është një gjuhë. Të dyja, muzika dhe gjuha verbale i shërbejnë të njëjtit qëllim. Ato janë që të dyja forma shprehjeje. Ato mund të përdoren si një mënyrë për të komunikuar me të tjerët. Ato mund të lexohen dhe të shkruhen. Ato mund t’ju bëjnë që të qeshni apo të qani, të mendoni apo të bëni pyetje, dhe mund t’i flasin një njeriu ose më shumë njerëzve. Dhe që të dyja përfundimisht mund t’ju prekin. Në disa raste, veprat muzikore, më mirë sesa fjalët e folura, sepse nuk ka rëndësi që ajo të kuptohet për të qenë e efektshme.

Megjithëse, shumë muzikantë janë dakord se muzika është një gjuhë dhe ajo trajtohet me të vërtetë si e tillë. Shumë prej nesh e trajtojnë atë si diçka që mund të mësohet vetëm duke ndjekur një regjim strikt, nën tutelën e një mësuesi të zotë. Kjo përqasje është ndjekur për qindra vjet me sukses të provuar, por kërkon shumë kohë. Shumë gjatë.

Mendoni për gjuhën e parë që mësoni kur jeni fëmijë. Më e rëndësishme, mendoni sesi e mësuat atë. Ju keni qenë foshnje kur keni filluar të flisni për për herë të parë, dhe megjithëse e folët gjuhën me gabime, iu lejohej që të gabonit. Dhe sa më shumë gabime që të bënit, aq më shumë buzëqeshnin prindërit tuaj. Të mësuarit e të folurit nuk ishte diçka për të cilën ju mund ta bënit vetëm disa herë në javë. Dhe shumica e njerëzve me të cilët ju flisnit nuk ishin fillestarë. Ata ishin tashmë folës profesionistë. Imagjinoni prindërit tuaj teksa ju detyronin që t’u flisnit vetëm foshnjeve të tjera deri sa të ishit aq të mirë mjaftueshëm për të folur me ta. Me shumë gjasa do të ishit rritur përpara se të kryenit një bisedë siç duhej. Për të përdorur një term muzikor, ju si një foshnjë, juve iu ishte lejuar që të përziheshit me profesionistët.

Nëse ne i qasemi muzikës në të njëjtën mënyrë, natyrale, siç i jemi qasur gjuhës sonë të parë, ne do të mësojmë që ta flasim atë në të njëjtën kohë të shkurtër që na u desh për të folur gjuhën tonë të parë. Prova të kësaj mund të jenë parë thuajse në çdo familje kur rritet një fëmijë me muzikantë të tjerë në familje. Këtu janë disa çelësa për të ndjekur në mësimin ose mësimdhënien e muzikës. Në fillim, përqafojeni gabimin, në vend që ta korigjoni atë. Si një fëmijë që i bie kitarës, nuk ka asnjë notë të gabuar.

Lejojini muzikatët e rinj që të luajnë dhe performojnë me muzikantë të arrirë ditë për ditë. Inkurajojini muzikantët e rinj që të luajnë më shumë sesa të praktikohen. Sa më shumë që ata të luajnë, aq më shumë do të praktikohen ata më vete me veten e tyre. Muzika buron nga muzikanti jo nga instrumenti. Dhe më e rëndësishmja, kujtoni që një gjuhë funksionon më mirë kur ne kemi diçka interesante për të thënë. Shumë mësues muzike nuk e gjëjnë kurrë se çfarë kanë për të thënë studentët e tyre. Ne vetëm u themi atyre se çfarë supozohet që ata të thonë. Një fëmijë flet një gjuhë për vite të tëra përpara së të mësojë alfabetin. Shumë rregulla në fillim, në fakt ne i ngadalësojmë ata. Në sytë e mi, qasja ndaj muzikës duhet të jetë e njëjtë. Në fund të fundit, muzika është një gjuhë gjithashtu.

https://www.youtube.com/watch?v=3yRMbH36HRE&list=PLJicmE8fK0Ej0ydQb92FLAqrjIPJZ_RU2&index=18

 

Përzgjodhi dhe përktheu: Enkeleda Suti

FRERI-Petraq Risto

in Letërsi/Tharm by

FRERI-Petraq Risto

 

Kalin e plakur e vranë, pastaj ia hoqën frerin…
“Ngatërruam radhë…”, tha njëri.

Frerin e vjetër ia vunë një kali të ri
E shtrydhi shpirtin i shkreti: lotë në sy.

Nëpër rrugë, nëpër botë rendi e rendi.
Veç frerit s’iu hoq shija e gjakut të tjetrit…

1 2 3 86
Go to Top