Author

Admin

Admin has 655 articles published.

Stacioni-Wislawa Szymborska-Nobel 1996

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Stacioni-Wislawa Szymborska-Nobel 1996

 

Mbërritja ime në qytetin N.

ishte e përpiktë.

 

Ti ishe lajmëruar

nga një letër e padërguar.

 

Treni mbërriti në binarin e tretë.

Zbritën shumë njerëz.

 

Mungesa ime

ecejakej drejt daljes midis turmës.

 

Disa gra më zëvendësuan

ngutshëm

në gjithë atë nxitim.

 

Njërën madje erdhi ta takonte

dikush që nuk e njihja,

por ajo e njohu

menjëherë.

 

Ata shkëmbyen

një puthje që nuk ishte e jona,

ndërkohë që humbi

një valixhe që nuk ishte e imja.

 

Stacioni i qytetit N.

e kaloi më së miri provën

e ekzistencës objektive.

 

“E gjitha” mbetej në vendin e saj,

detajet zhvendoseshin në binarët e caktuar.

 

Ndodhi madje

edhe takimi që kishim lënë.

 

Përtej sinorëve të hapësirës

së pranisë sonë.

 

Në parajsën e humbur

të mundësive.

 

Tjetërkund.

Tjetërkund.

Si oshëtijnë këto fjalë të vogla…

 

Përktheu: Arlinda Guma

 

Piktura: “Ajo nuk u kthye”-David Inshaw

Jeta e brishtë e Michel Houellebecq-ut/Siddhartha Deb

in Letërsi by

Sa shumë i detyrohet autori francez popullaritetit të tij, me rritjen e nacionalizmit agresiv?

  Siddhartha Deb

A është njeriu një kafshë? Nëse ka një pyetje që kumbon përmes gjithë krijimtarisë së shkrimtarit francez Michel Houellebecq, e prezantuar me një shprehje të shkëlqyer në një nga romanet e tij më të fundit: “Serotonina”, është kjo. Pyetja mund të përshtatet në shumë mënyra. Dikush mund të shtojë modifikime raciale, kulturore ose klasore – a është njeriu i bardhë një kafshë? A është njeriu europian një kafshë? A është borgjezi një kafshë? – sepse këto janë kategoritë e “njeriut” ku Houellebecq-u është i interesuar. Por pak rëndësi ka se sa e përshtatshme është, diçka është e ditur, nuk mund t’i largohesh kësaj pyetjeje tek “Serotonina”. Ajo jehon lehtë, në dhomat e vetmuara të hoteleve, në sediljet luksoze të Mercedezit 4×4, në rrugët parisiane që paraqesin boshllëk njerëzor, dhe përgjatë fshatrave normandine që duken pa natyrë. Gjithashtu është e shprehur direkt përgjatë fundit të romanit, kur protagonisti e gjen veten në një studio në periferi të Parisit: “Kështu që unë tashmë isha në fazën ku kafsha e plakur, e plagosur dhe e vetëdijshme që ishte lënduar në mënyrë fatale, kërkon një strofull ku t’i japë fund jetës së saj ”.

Personazhi përmes të cilit romani i Houellebecq-ut zmadhon këtë pyetje të njeriut dhe natyrës së kafshës së plagosur, është pikërisht Florent-Claude Labrouste, një 46 vjeçar konsulent në Ministrinë e Bujqësisë në Francë. Pavarësisht pasurisë, lidhjes që kishte më një grua japoneze 20 vjeç më të re se ai, Florent-i vendos që të lërë gjithçka pas dhe të tentojë një jetë anonime, të padukshme. Ai heq dorë nga puna, braktis bashkëjetuesen e tij, Yuzu, të cilën e urren, dhe nis një udhëtim që është njëherësh një udhëtim brenda vetes së tij  dhe një eksplorim i shtetit francez bashkëkohor. Sakaq, ai është lidhur me një drogë të re të quajtur Captorix, “një tabletë e vogël, e bardhë në formë ovale”, që lufton depresionin duke rritur nivelin e seretoninës në gjakun e tij, por gjithashtu ka efekt anësor: “ulje të dëshirës seksuale dhe impotencë.”

Pjesa e mirë e këtij raporti gjen vend në stilin standard Houellebecquan. Florent-i si një personazh individual, në mënyrë të pashmangshme ka për qëllim të funksionojë si një model. Depresioni dhe pafuqia e tij është një metaforë për maskilitetin borgjez evropian në këtë dekadë të dytë të shekullit të njëzet e një. Houellbecq-u është i shkathët në interpretimin e tij të akronimeve burokatrike (AOP status,” “European AOCs,” “ABC+ and … ABC++ economic groups) dhe emrat e markave (Volvic, Mercedes, Coke Zero, Cruzcampo, Calvados). E para është përshkruar si absurde, ndërsa kjo e fundit është dhënë në një përzierje më të larmishme, ku autori vërtitet mes neverisë dhe admirimit për shpikjet e pafundme të konsumizmit golabal, ndonjëherë duke regjistruar të dyja ndijimet njëherësh, si në përshkrimin e tij në “MacBook Air-i im, një paralel i hollë alumini i krehur; e gjithë e kaluara ime peshonte 1.100 gramat”. Për këtë Houellebecq-u shton karakteristikat e tij reaksionare të markës tregtare, grupet e margjinalizuara gjithmonë reduktohen tek stereotipet fyese, gratë kufizohen vetëm tek pjesët e trupit dhe tek modelet e interpretimeve më të buta në këtë roman: “mbretëresha të vjetra”, “klasat e rrezikshme”, “malësorët ilegalë”, “parmak pemësh”, “fshatarë queer grekë”, “një tufë rumunësh”, “pjesë me lagështi”, “fat sult”.

Është një formulë e njohur për Houellecq-un, gjatë gjithë përpjekjeve për të dhënë hua gravitacionet tek ky këndvështrim përmes kalimit të referencave letrare dhe filozofike. Edhe pse këtu ka shumë pak rreth Florent-it, sipas parimit të tij, që e shenjon atë si një mendimtar të thellë ose më shumë si një lexues, ky roman i vogël është krahasuar me shumë francezë dhe europianë klasikë: Schopenhauer, Catherine Millet, Georges Bataille, Blanchot, Cioran, Loti, Segalen, Barbey d’Aurevilly, Christine Angot, Zola, the Marquis de Sade, Thomas Mann, Marcel Proust, Arthur Conan Doyle, Fyodor Dostoyevsky, Vladimir Nabokov, dhe për habi, brilanti që gati është duke u harruar, shkrimtari amerikan fantastiko-shkencor:  Thomas M. Disch.

Asnjë nga këto, në vetvete, nuk është e rëndësishme ose madhështore,  edhe nëse faqet kthehen pa vështirësi, pasqyra e brendshme e rastit është me ofertë. As fyerjet dhe as referencat e larta të kulturës nuk mund të maskojnë dyshimin e përgjumur se shkrimtari është po aq i cekët dhe i kufizuar në konceptin e tij për botën sa dhe protagonisti i tij. Prandaj, edhe pse pjesa më e madhe e gjysmës së parë të romanit i është dhënë Florent-it, duke kujtuar takime të ndryshme romantike dhe seksuale, të kuptuarit e tij për marrëdhëniet është aq i kufizuar sa bëhet i lodhshëm. Flitet shumë për dashuri, ashtu sikurse flitet shumë për seksin, por gjithçka kufizohet në bashkimin heteroseksual dhe trajtohet tërësisht në izolim nga çdo marrëdhënie tjetër, qoftë familja, miqësia apo bashkësia. Lidhja heteroseksuale në vetvete, për më tepër, kuptohet nga narratori i Houellebecq-ut përmes tri kornizave interpretuese: pornografike, romantike dhe biologjike. Në mënyrë të pashmangshme, secila prej këtyre përplaset me tjetrën.

 “Në vrazhdësinë e shkrimit, shpesh është diskutuar se ekziston në të vërtetë një kritikë e peizazhit të zbardhëllyer të marrëdhënieve njerëzore.”

Florent-i përshkruan për ne në detaje të pabesueshme, edhe pse ndonjëherë të lodhshme, hollësisht, dy mundësitë e përmbushjes së marrëdhënieve që vijnë sipas mënyrë së tij, njëra në të njëzetat me Kate Norvegjezen, tjetra disa vjet më vonë me Camille-n, prindërit portugezë të së cilës janë vendosur prej kohësh në Francë. Secilën nga këto mundësi ai e shkatërroi, ai e pranon, duke u zhvendosur në fluturime të pamenduara: herën e parë drejt një çështjeje me një grua pa emër nga Sao Paulo, dhe në rastin e dytë duke fjetur me një grua britanike me origjinë nga Xhamajka. Europa, në skajet e saj jugore dhe veriore, ofron mundësi, por bota e globalizuar i shkatërron ato, me gra që shfaqen në një nga vetëm dy format e disponueshme; si sirena të cilat shkatërrojnë potencialin romantik të lidhjes, ose si furi, si Yuzu, që e përthellon shkatërrimin. Më pas kur të gjitha mundësitë, romantike dhe seksuale janë zhdukur, mbetet vetëm plakja si proces i pashmangshëm biologjik i njeriut, kafsha e plagosur, dobësimi i tij seksual, theksuar nga moderniteti që nga njëra anë ia ofron pilula Captorix, dhe nga ana tjetër mundon marrësin e pajetë, duke parakaluar një grup të pafund trupash rinorë seksualë.

Houellebecq-u i ka renditur më parë këto fusha dhe në të njëjtën mënyrë.

Shtatë romanet e mëparshme – Sido që të jetë (1994), Thërrmijat elementare (1998), Lanzarote (2000), Platforma (2001), Ishulli i mundshëm (2006), Harta dhe Territori (2012), dhe Nënshtrimi (2015) – janë botuar gjatë dy dekadave. Çdo roman në vetvete mund të shfaqej dallues për një lexues që bie për herë të parë në kontakt me Houellebecq-un, por me një njohje më të ngushtë, ata fillojnë të turbullojnë shpejt njëri-tjetrin.

Çdo roman përmban protagonistë të ngjashëm me Florent-in: burra francezë, borgjezë të kapur nga trazira të brendshme, të mbushur me vetmi, dilema seksuale dhe gjendja e botës së globalizuar. Secili nga këta libra përfshin grafik, renditje skematike të seksit, me referenca të shpeshta nga pornografia në internet dhe turizmi seksual, të cilat, së bashku me përshkrimet e pashmangshme të papërpunuara të grave, kanë fituar vëmendje të konsiderueshme për Houellebecq-un si një shkrimtar rebel.

Në vrazhdësinë e shkrimit, është diskutuar shpesh, se ekziston në të vërtetë një kritikë, një mirëkuptim – i përforcuar nga narrativa të shpeshta, ashtu siç ekzagjeron shkrimtarët në intervista dhe esé – se ky peizazh i zbrazur i marrëdhënieve njerëzore, është ai që merr sulmi i viteve 1960 mbi mbërritjen e monogamisë heteroseksuale, përmes shkretëtirës së viteve 1980, në qasjen e drejtuar nga interneti, të globalizuar dhe konsumiste ndaj jetës së dekadave të fundit. Kjo nuk është një çështje interesante, por perspektiva e Houellebecq-ut për seksin ndoshta nuk do ta kishte shtyrë atë nga ana e tij drejt famës ndërkombëtare. Kjo, dhe në veçanti reputacioni i tij si një shkrimtar profetik, erdhi nga kryqëzimi në romanet e tij të anomisë seksuale dhe shkatërrimit së shoqërisë, në mënyrën se si Houellebecq-u përplasi forcat globale ekonomike dhe politike me jetën e vetmuar e të irrituar seksualisht të protagonistëve të tij. Kishte një përkitje të përsosur në kohën e romaneve, gjithashtu, duke filluar me rindërtimin e Evropës, pas rënies së Bashkimit Sovjetik, përmes morisë së Bashkimit Evropian, globalizmit, luftërave të drejtuara nga SH.B.A.-ja që demonizonin muslimanët dhe Islamin dhe ngritja e Kinës në gjendjen e kolapsit aktual, ku nacionalizma të ngjashëm, agresivë, kërkojnë mbështetje popullore gjithandej kundër një sfondi të vazhdueshëm të shqetësimeve ekonomike, ndryshimit të klimës dhe elitave globale të përhershme.

Aksi shoqëror te “Serotonina”, sidoqoftë, nuk është Islami, por lëvizja e xhelatinave, individë mashkullorë të bardhë, të plagosur, që u lidhën më në fund me kolektivin e meshkujve të bardhë të plagosur, në vend që ta kundërshtonin atë, si në romanet e mëparshme që shtrënguan perëndimorët agonikë kundër virgjërisë së unifikuar të Islamit.

Minoritetet në fakt janë tërhequr kryesisht në sfondin e “Serotoninës”, të pranishëm qoftë si mundësi seksuale ose – si në rastin e investitorëve kinezë që blejnë pronë në Normandi ose emigrantë më të varfër që jetojnë në periferitë jugore të Parisit – të vlefshme sa për një koment të vetëm kalimtar nga Florent-i. Në vend të kësaj, burrat që përpiqen të mblidhen në një forcë rezistuese kundër shtetit, janë të përbërë nga fshatarë francezë në luftë, të udhëhequr nga ish-shoku i klasës së Florent-it: Aymeric d’Harcourt-Olonde.

Aymeric-u është mbase e vetmja figurë që mund ta përshkruash me afeksion në këtë roman. Jo pa pasoja, ai është gjithashtu personazhi i vetëm në një roman të populluar nga modelet ose hijet. Ndryshe nga Kate dhe Camille, mundësitë e idealizuara romantike të ndezura nga Florent-i, Aymeric-u duket se i posedon në brendësi. Në kolegjin bujqësor, ai është një i ri me flokë të gjatë, të egër, i butë dhe anti-kulturor. Pas diplomimit, edhe pse Florent-i nxiton për të punuar në Monsanto, Aymeric-u kthehet pas tek pronat e tij aristokrate ne Normandi për të provuar qumështin organik. Kur, disa vite më vonë, Florent-i shpërngulet në Normandi për të punuar në një organizatë bujqësorë të quajtur DRAF- Drejtoria Rajonale e Bujqësisë dhe Pylltarisë – ai zbulon se Aymeric-u ishte bërë një burrë i përkushtuar për familjen, duke luftuar me ekonominë që ka bujqësia e vogël, në një botë të globalizuar, por duke u përpjekur të guxojë për të.

Kontrasti, sigurisht, është i paramenduar, me qëllim që të zbulojë se edhe idealisti Aymeric është i dënuar që të dështojë në kushtet aktuale. Globalizimi dhe ndihmësi i tij, Bashkimi Europian, ka vënë fermerët rreth e përqark botës kundër njeri-tjetrit, në një proces ku fituesit e vetëm mund të jenë Monstanto, DRAF, dhe elita teknokratike që përfiton nga kjo marrëveshje në qendrat metropolitane si Parisi dhe Brukseli. Dhe kështu, kur Florent-i e ka braktisur punën e tij dhe Yuzu kthehet në fermën Harcourt, ai e gjen Aymeric-un duke ribashkuar në mënyrë metodike një pushkë sulmi ndërsa pinte vodka me shishe: “Ai kishte ndryshuar fizikisht, tiparet e tij ishin bërë të plota dhe  me nishane, por gjëja më e frikshme ishte shikimi i tij; një vështrim i ngathët dhe i ngordhur, që dukej se nuk ishte në gjendje të shkëpuste më shumë se disa sekonda nga soditja e zbrazëtisë.” Përfundimisht, Aymeric-u dhe bashkëfshatarët e tij marrin armët e tyre dhe bllokojnë autostradën për në Paris, shumë të ngjashëm me mënyrën e protestuesve jelek verdhë, të cilët kishin filluar ngritjen e barrikadave dhe filluan demonstrimet kundër qeverisë franceze që nga fundi i 2018.

Ky është ndoshta momenti më pikant në libër, sigurisht një lehtësim nga shikimi i Florent-it. Megjithatë, edhe kjo histori e një kryengritjeje zbulon kufizimet e zanatit të Houellebecq-ut. Ekziston gjuha, natyrisht, një pure e lehtë e tretshme, që duket se kanalizon libra vetëndihmues, thrillers dhe stilin e mbishkrimit të shkrimtarit horror amerikan të fillimit të shekullit të njëzetë: XX H.P. Lovecraft, punën e të cilit Houellebecq e admiroi mjaftueshëm sa për të shkruar një libër të tërë mbi të në fillim të karrierës së tij. Por Houellebecq-u, edhe pse e shpërndan racizmin e Lovecraft-it, është një shkrimtar shumë i vogël në krahasim me idhullin e tij në Britani. Lovecraft-i, krejtësisht i çmendur, e shpëtoi realizmin për një kozmografi mahnitëse të çmendur, por të fuqishme të të huajve antikë, që predikonin mbi njeriun e madhërishëm ashtu si njeriu i huaj kishte mbizotëruar të tjerët në shekullin e tetëdhjetë.

Houellebecq-u strehon ambiciet balzakiane, si dhe rapsodët lovecraftianë. Aymeric-u mund të mendojë zbrazëtinë me një vështrim të uritur, por nuk ka asnjë barasvlerë me Cthulhu në këtë univers, dhe mënyra e Houellebecq-ut është më shumë realizëm sesa fantazi. Përkundër dëshirës për të dhënë komente sociale për kushtet aktuale në Francë, Houellebecq-u e bën këtë vetëm në mënyrë sporadike.

Portretizimi këmbëngulës i Aymeric-ut si një idealist aristokrat – ai ka një prejardhje që shkon sërish në pushtimin viking të Normandisë – e bën fermerin një element feudal dhe e kapërcen datën e skadencës së tij; të guximshëm, por edhe donkishotesk. Gjithashtu, ka një kritikë asnjanëse që Houellebecq-u dëshiron të bëjë për korporatat dhe burokracitë nga diapazoni i thellësisë së krizës bashkëkohore.

Nuk ka asgjë tek Aymeric-u që kap përzierjen amorfe të të papunëve, gjysmë të punësuarve, kujdestarëve, pensionistëve, rinisë dhe sipërmarrësve të vegjël që karakterizojnë lëvizjen e jelekverdhve, dhe mashtrimi i të cilëve drejtohet jo vetëm në burokraci, por në një globalizim; elita urbane franceze, një klasë kapitaliste-teknokratike e ilustruar për ta nga Bernard Arnault, pronar miliarder i Louis Vuitton-it dhe shumëllojshmëria e mallrave Veblen, si dhe bankieri i kthyer në president, Emmanuel Macron.

Kjo antipati nuk është diçka që Houellebecq-u është i aftë ta kapë. Interesimi i tij nuk është në grupet kolektive apo qoftë edhe në shkatërrimet sociale, përveçse atëherë kur thyhet përmes mashkullit borgjez. Ka çaste të një vibrimi të brendshëm, si një vëzhgues gjerman antisocial takohet për të kaluar pronën e Aymeric-ut te një burrë nga i cili merr me qera një shtëpi njëkatëshe. I pari del se është pedofil, ndërsa pronari që e përshkruan veten si një “arkitekt i dështuar” dhe fizikisht ngjan me Florent-in, duket se ka qenë një mashtrues dhe besimtar i de Sade-es. Të dy burrat funksionojnë si figura (doppelgänger) për Florent-in, dhe së bashku ata sugjerojnë diçka si fundi drejt vdekjes, duke rrezikuar, por të lodhur prej faktit që Houellebecq-u beson; se lloji i tij i njeriut ka mbërritur.

Megjithatë, aftësia e Houellebecq-ut është më shumë sentimentale dhe melodramatike sesa delikate, dhe ai përfundon, pra, duke e theksuar shumë këtë. Florent-i, befas, shndërrohet në një stalker, duke përgjuar pranë shtëpisë së ish të dashurës së tij: Camille-s, i fiksuar pas vrasjes së djalit të saj katër vjeçar me një pushkë snajperi, punë për të cilën ai është ushtruar me Aymeric-un. Shkaku është shoqëruar në terma socio-biologjikë: “Veprimi i parë i një gjitari mashkull, kur ai pushton një femër, është të shkatërrojë të gjithë pasardhësit e saj të mëparshëm për të siguruar epërsinë e gjenotipit të tij. Ky qëndrim ishte mbajtur për një kohë të gjatë në popullsitë e para njerëzore.”

Nuk është dhe aq e paqëlluar të thuash se në fund Florent-i mund ta kapërcejë këtë akt vrasjeje, po aq sa mund të ekzekutojë fantazinë e tij për të kryer vetëvrasje, duke u hedhur nga dritarja e studios në të cilën ai përfundimisht instalon veten.

Dekada më parë, përpara se të bëhej i famshëm, Houellebecq-u shkroi për Lovecraft-in:

Ne i lexojmë tregimet e tij me të njëjtën frymë të sëmurë në të cilën ai i shkroi ato.

“Serotonina” na sugjeron se duhet të jemi shumë të sëmurë për t’u bërë njësh me frymën në të cilën Houellebecq-u e shkroi librin.

Përktheu: Arbjona Çibuku

Autobiografi-Nazim Hikmet

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Autobiografi-Nazim Hikmet

 

Ka njerëz që dinë rreth bimëve mjekësore, të tjerë rreth peshqve,

unë di nga ndarjet.

Disa njerëz dinë përmendësh

emrin e çdo ylli

unë njoh gjithë pasionet,

dhe jo vetëm për emër.

Fjeta ndër burgje e hotele të mëdha.

Njoha urinë dhe grevën e urisë,

por s’ka ushqim, që s’e kam provuar.

Te të tridhjetat deshën të më varnin,

në të dyzetë e tetat Çmimin e Paqes

deshën të më jepnin

në të tridhjetë e gjashtat 

për gjysmë viti munda të përshkoj

vetëm katër katrorë çimentoje.

Në të pesëdhjetat fluturova për tetëmbëdhjetë orë

nga Praga në Havanë.

Nuk njoha Leninin, por 1924-ën isha në gardën e nderit tek arkivoli i tij,

dhe në 1961-in vizita ime në Mauzoleum 

nëpër libra u shkruajt.

U përpoqën të më shkëpusnin nga Partia,

por dështuan,

dhe as më pllakosën idhujt e rrëzuar.

Në 1951-in në det me një shok eca mbi vdekjen.

Në 1952-in zemërdërrmuar,

prisja vdekjen për katër muaj.

Isha shumë xheloz ndaj grave, që desha,

tradhtova gratë e mia,

por kurrë s’fola pas krahëve për miqtë e mi.

Piva, por s’isha pijanik.

Isha me fat, nxirrja bukën e gojës gjithnjë me djersën time.

Më vjen turp që gënjeva,

e bëra që mos lëndoja të tjerët, por edhe pa shkak.

Hipa në tren, aeroplan e makinë.

Vajta në opera, ndërkohë që shumica s’mundeshin të shkonin,

madje s’dinin as që ekzistonte.

Por, që prej 1921-it nuk shkoj në vendet ku shkon shumica,

në xhami, kishë, sinagogë, tempull,

por ca herë më pëlqen të më tregojnë filxhanin.

Librat e mi janë botuar në tridhjetë a dyzetë gjuhë,

por jam shkrimtar i ndaluar në gjuhën time,

në Turqi.

Deri tani s’kisha kancer,

por s’ramë dakord, që prej tij të shpëtoj.

S’do bëhem kurrë Kryeministër a dicka e ngjashme.

Në luftë s’shkova kurrë,

as rastisi në bodrume shpëtimi

të rendja brenda natës pus

ose të vrapoja në rrugë

poshtë rrezikut të aeroplanëve.

Por, u dashurova rreth të gjashtëdhjetave. 

Me pak fjalë miqtë e mi, sot në Berlin,

ndonëse venitem nga nostalgjia,

mund të them se jetova si njeri normal.

Por vitet e mbetura dhe ç’mund të ndodhë pas,

kush vallë ta dijë.

 

Përktheu: Eleana Zhako

Për gratë, të cilat janë të vështira për t’u dashuruar-Warsan Shire

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Për gratë, të cilat janë të vështira për t’u dashuruar-Warsan Shire

 

Ti je një kalë i vetmuar në kalërim,

që ai përpiqet të të shtrojë,

të krahason me një autostradë të pakalueshme,

me një shtëpi në flakë,

të thotë që ti po e verbon,

që ai nuk do mundet kurrë të të lërë,

të të harrojë,

që të dëshiron mbi gjithçka në botë,

që ti e bën t’i vijë mendja rrotull, që je e papërballueshme,

çdo grua që para teje ka qenë dhe do të vijë,

është e përmbytur në emrin tënd,

ti ia mbush gojën,

dhëmbët i dhembin nga kujtimi i shijes tënde,

trupi i zgjatet si një hije e gjatë duke kërkuar trupin tënd.

Por ti je gjithmonë kaq e gjallë

në mënyrën e frikshme se si e dëshiron atë,

e paturpshme e sakrifikuar.

Ai të thotë që asnjë mashkull nuk do të mundë të jetë kurrë

si mashkulli që ti ke në mendjen tënde…

Dhe ti u përpoqe të ndryshoje,

apo jo?

E kyçe gojën  më shpesh,

u përpoqe të bëheshe më e butë,

më e këndshme,

më pak shpërthyese, me pak syçelur,

por edhe duke fjetur ti e ndieje atë

se si largohej prej teje në ëndrrat e tij.

Pra, çfarë dëshiroje të bëje e dashur?

T’i këpusje kokën?

Ti nuk mund ta krijosh folezën tënde brenda trupit të një njeriu tjetër,

besoj të ta kenë mësuar këtë tashmë,

dhe nëse ai do të ikë… lëre të largohet,

ji e tmerrshme

dhe e çuditshme dhe e bukur,

një gjëkafshëzë që jo gjithkush di si ta dashurojë.

 

Përktheu: Merita Paparisto

 

Konti Drakula-Woody Allen

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Woody Allen

Në Transilvaninë e thellë konti Drakula dergjet në qivur në pritje të rënies së muzgut. Duke qenë se dielli është vdekjeprurës për të, Drakula fshihet nën hijen e sigurt të varrezave familjare në një zgavër të veshur me saten, mbi të cilën shndrijnë të argjendta shkronjat me emrin e fisit të tij. Pas rënies së muzgut, i udhëhequr nga një instinkt i pashpjegueshëm, demoni del nga strofkulla vetmitare, dhe, duke marrë trajtën e ujkut apo të lakuriqit të natës, sillet përqark krahinës së mbytur në terr duke u pirë gjakun njerëzve që i bien viktimë. Në fund, përpara se rrezet e diellit, armikut të tij të betuar, lajmërojnë lindjen e ditës së re, ai shpejton të struket në qivurin e fshehtë dhe të paarritshëm për të rënë përsëri në gjumë, dhe cikli përsëritet.

Ja, konti rrotullohet përgjumshëm. Një instinkt i i pashpjegueshëm i hyn përmes drithërimës së qerpikëve dhe i tregon se nata thuajse ka rënë, dhe çasti i tij është afër. Sot ai nuk mund ta përballojë etjen. Ja ku qëndron i shtrirë, plotësisht i zgjuar, veshur me mantelin e zi me astar të kuq dhe me frakun me bisht, në pritjen e çmendur të momentit të saktë të rënies së muzgut, kur do të mundë të hapë kapakun e qivurit.

Kontit i duhet të vendosë se kush do të jetë viktima e radhës. Bukëpjekësi dhe e shoqja, mendon fshehtazi me vete, janë kaq të shijshëm, të gatshëm dhe nuk dyshojnë aspak. Kujtimi i dy bashkëshortëve të pafaj, të cilëve me kaq mund ua kishte fituar besimin, ia ngacmon ethshëm etjen për gjak, dhe ai mezi arrin të durojë sekondat e fundit të pritjes, përpara se me një kërcim të vetëm të gjendet jashtë shtratit të përzishëm në ndjekje të presë së tij.

Befas ndjen perëndimin e diellit. Si një ëngjëll skëterre konti ngrihet në këmbë, dhe me t’u shndërruar në lakuriqin e natës, merr udhën fluturimthi drejt shtëpisë së viktimave që nuk mund të dinin asgjë.

“Oh, konti Drakula, ç’surprizë e këndshme!” thërret e shoqja e bukëpjekësit duke e futur në shtëpi. (Konti, përpara se të paraqitej, kishte marrë përsëri pamjen e tij njerëzore duke fshehur për mirësjellje qëllimet e veta gjakpirëse).

“Ç’e mirë ju solli kaq herët?” pyet bukëpjekësi.

“Ftesa juaj për darkë,”përgjigjet konti. “Shpresoj të mos gabohem; më kishit ftuar sot për darkë, apo jo?”

“Po, sot për darkë, por keni ardhur shtatë orë përpara.”

“Urdhëroni?” pyet Drakula, duke vështruar rreth vetes me habi.

“Mos keni ardhur për të soditur bashkë me ne eklipsin?”

“Eklipsin?”

“Sot kemi eklips të plotë diellor.”

“Çfarë?”

“Disa minuta errësire midis mesditës dhe orës dymbëdhjetë e dy minuta. Kini mirësinë të hidhni sytë nga dritarja.”

“Oh, oh, i mjeri unë, ç’më gjeti.”

“Si?”

“Nëse keni mundësi, po ju kërkoj ndjesë… me leje.”

“Ç’leje, Shkëlqesia Juaj?”

“Duhet të largohem –hëm, ç’dreq…” përdridhet, duke kërkuar me ngulm dorezën e derës.

“Të shkoni tani? Po ju sapo na erdhët!”

“Po, por më duket se erdha gabim…”

“Sa i zbehtë që dukeni, Shkëlqesi.”

“Vërtet? Kam nevojë për ajër të pastër. Më vjen shumë mirë që ju pashë…”

“Uluni kont, ju lutem. Urdhëroni diçka për të pirë.”

“Për të pirë? Jo, më duhet të shkoj. Ej, po më shkelni mantelin!”

“Hë pra kont, mos na bëni naze, uluni. Pakëz verë?”

“Verë? Oh, jo faleminderit, kam kohë që nuk pi… mëlçia, siç e dini… Më duhet të shkoj, sinqerisht; më ra ndërmend se kam lënë ndezur dritat në kështjellë… fatura e dritave do të më kushtojë qimet e kokës.”

“Ju lutem,” thotë bukëpjekësi duke i hedhur krahun kontit në shenjë miqësie të sinqertë, “nuk na shqetësoni aspak. Mos u ndjeni ngushtë edhe pse keni ardhur para kohe.”

“Do të kisha dashur me gjithë qejf të rrija, por në qytet po mbahet një mbledhje me kontër të vjetër rumunë dhe më kanë ngarkuar të përgatis antipastat.”

“Gjithë jetën keni nxituar, ju! Është një mrekulli që deri tani nuk ju ka rënë infarkti.”

“Keni të drejtë, por …”

“Për sot në mbrëmje kemi pulë me pilaf,” ndërhyn e shoqja e bukëpjekësit, “shpresoj t’ju pëlqejë.”

“Shkëlqyeshëm,” thotë konti, buzëqeshës, duke e shtyrë gruan drejt një togu me tesha për t’u larë; pastaj, duke hapur gabimisht derën e një dollapi muri, hidhet brenda me nxitim.

“Mallkuar qoftë, ku dreqin është dera e jashtme?”

“Ah, ah,” psherëtin e shoqja e bukëpjekësit, “ç’tip i çuditshëm, konti ynë.”

“E dija se do t’ju pëlqente,” thotë Drakula duke buzëqeshur me zor. “Mu hiqni qafe tani.”

Më në fund e gjen derën e daljes, por tashmë është tepër vonë.

“Grua, pa shih,” thotë bukëpjekësi, “eklipsi duhet të ketë mbaruar; po del dielli.”

“Pikërisht kështu” vëren Drakula, duke përplasur derën.

“Vendosa të qëndroj. Mbyllni kapakët e dritareve, shpejt, shpejt ! Nxitoni!”

“Çfarë kapakësh?” pyet bukëpjekësi.

“Nuk kini kapakë në dritare, kështu? E dija. A keni qilar në këtë farë shtëpie?”

“Jo” përgjigjet gruaja e zënë ngushtë, “i kam thënë kaq herë tim shoqi ta ndërtojë një, por nuk ma ka vënë kurrë veshin. Eh, ta dinit ju ç’burrë kam unë!”

“E ndaj dhimbjen me ju, ku është dollapi i murit?”

“E dini se ku është, Shkëlqesia Juaj. Sa shumë na bëtë për të qeshur mua dhe time shoqe.”

“Ah, çfarë tipi i lezetshëm, ky konti.”

“Hajde, kont, dilni nga dollapi. Mjaft me këto marrëzi.”

Nga brenda dëgjohet zëri i Drakulës: “Nuk mundem, ju lutem të më besoni. Më lini këtu brenda, jam fare mirë.”

“Zoti kont, jepini fund shakasë, për zotin. Po na bie të fikët nga të qeshurat.”

“Duhet t’ju them se ky dollap më pëlqen.”

“Po, por…”

“E di, e di… ndoshta po habiteni, por unë këtu ndiej kënaqësi. Dje po i thosha zonjës Hess: Falmëni një dollap për të qenë dhe mund të fle me orë të tëra. Ç’njeri i mirë, kjo zonja Hess, pakëz e trashë, por e këndshme !…tani m’u hiqni sysh, dhe kthehuni kur të perëndojë dielli. Oh, Ramona, la-da-da-de-da-de, Ramonaaa…”

Në këtë çast mbërrin kryetari i komunës me të shoqen, zonjën Katja.

U kishte rënë rruga andej dhe kishin vendosur t’i bënin një vizitë mikut të tyre, bukëpjekësit.

“Mirëdita, Jarslov, shpresoj që unë dhe Katja nuk po ju bezdisim.”

“Aspak, zoti kryetar. Zoti Drakula, dilni nga dollapi, kemi miq.”

“Këtu është konti?” pyet i habitur kryetari i komunës.

“Dhe as që mund ta merrni me mend se ku gjendet,” thotë e shoqja e bukëpjekësit.

“Çudi që ka dalë në këtë orë. Të them të drejtën nuk më kujtohet asnjëherë ta kem takuar ndonjëherë gjatë ditës.”

“Mirëpo ja që sot e kemi këtu: dilni, Shkëlqesia Juaj!”

“Ku është?” pyet Katja, duke mos ditur nëse duhej të qeshte apo jo.

“Ejani pra, dilni!” thotë gruaja e bukëpjekësit e cila e kishte humbur durimin.

“Është në dollap,” mërmërit i shoqi si të kërkonte ndjesë.

“Vërtet?” pyet vizitori.

“Hë pra tani,” thotë i zoti i shtëpisë, me mirësjellje të sforcuar, duke trokitur në derën e dollapit, “mos e teproni, se nuk ka lezet, kemi mysafir zotin kryetar të komunës.”

“Forca, zoti Drakula, dilni jashtë,” thërret kryetari, “ta kthejmë një gotë.”

“Jo, s’ka gjë, vazhdoni vetë. Kam punë këtu.”

“Në dollap?”

“Po, në dollap, nuk dua t’ju bezdis. E dëgjoj se ç’thoni edhe që nga këtu ku jam.

Do të marr pjesë në bisedë kur ta shoh të nevojshme.”

Të pranishmit shohin njëri-tjetrin duke ngritur supet. Hapet një shishe verë dhe nisin të pinë.

“Çfarë eklipsi sot” thotë kryetari duke e gjerbur pak verë.

“Ashtu është,” pranon bukëpjekësi, “i pabesueshëm.”

“Vërtet; një ngjarje emocionuese,” dëgjohet zëri nga dollapi.

“Çfarë thatë, Drakula?”

“Asgjë, asgjë. Mos ma vini veshin.”

Kështu koha kalon, deri në çastin kur kryetari i komunës, duke mos mundur të durojë më, shqyen derën e dollapit me britmën: “Hë pra, Drakula, gjithnjë kam qenë i mendimit se jeni një burrë i pjekur. Jepuni fund këtyre marrëzive.”

Drita e ditës, ndërsa hynte në dhomëzën e vogël shkaktoi klithmën e monstrës së skëterrshme, e cila dalëngadalë shndërrohet në skelet, dhe pastaj në pluhur eshtrash përballë syve të të pranishmëve. Duke u përkulur mbi togun prej hiri të bardhë që rrjedh mbi dysheme, gruaja e bukëpjekësit ulërin:

“Do të na rrini për darkë?”

Përktheu: “Ivan Katastrofov” 

 

Autostopisti i Galilesë- Richard Brautigan

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Autostopisti i Galilesë- Richard Brautigan

 

Baudelaire-i po ngiste

një Model A

mes për mes Galilesë.

Ai mori një

autostopist të quajtur

Jezu që po

rrinte mes

një tufe peshqish,

që i ushqente

me copa buke.

« Ku po shkon ? »

pyeti

Jezui, pasi ndenji

në sediljen

e përparme.

« Anywhere, anywhere

out of this world ! »

thirri

Baudelaire-i.

« Po vij me ju

deri në

Golgota »,

tha Jezui.

Kam një

vend të rezervuar

për karnavalin

atje dhe nuk

duhet të jem

me vonesë.

 

Përzgjodhi dhe pëktheu: Alket Çani

Fragment nga libri “Tri ese”-George Orwell

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

George Orwell

Trekëmbëshi gjendej në një oborr të vogël, i ndarë nga oborri kryesor i burgut dhe i mbushur me barishte të harlisura. Ai ishte një ndërtesë prej tullash si tre anët e birucave, i mbuluar me dërrasa dhe mbi të gjendeshin dy trarë dhe trau horizontal me litarin e varur. Xhelati, një i dënuar me flokë të thinjur me uniformën e bardhë të burgut, po priste pranë makinerisë së tij. Kur ne hymë, ai na përshëndeti me një përkulje prej servili. Me një fjalë nga Francis të dy gardianët, duke e shtrënguar të burgosurin më pranë se kurrë, gjysmë e paraprinë dhe gjysmë e shtynë te platforma dhe e ndihmuan me forcë të ngjiste shkallët. Pastaj xhelati u ngjit sipër dhe hodhi lakun në qafën e të burgosurit.

Ne qëndruam në pritje, pesë metra më tutje. Gardianët krijuan një rreth të ashpër përreth trekëmbëshit. Dhe pastaj, kur litari u shtrëngua, i burgosuri filloi të qajë te zoti i tij. Ishte një e qarë e ngjirur, e përsëritur, “Ram! Ram! Ram! Ram!” jo e nxituar dhe me frikë si një lutje apo një pëshpërimë për ndihmë por pothuajse si një kambanë e qëndrueshme dhe ritmike. Qeni u përgjigj me një angullimë. Xhelati, ende duke qëndruar mbi trekëmbësh, nxori një qese të vogël pambuku si një qese mielli dhe e hodhi atë mbi fytyrën e të burgosurit. Por tingulli, i mbytur nga rroba, vijoi të këmbëngulë, sërish: “Ram! Ram! Ram! Ram! Ram!”

Xhelati zbriti poshtë dhe qëndroi gati, duke mbajtur levën me dorë. U duk sikur kaluan minuta të tëra. Uturima e vazhdueshme dhe e mbytur e të burgosurit vijoi dhe vijoi, “Ram! Ram! Ram!” pa rënë në asnjë moment. Mbikëqyrësi, me kokën e tij të varur në gjoks, po trokiste çakllin në këmbët e tij me shkop; ndoshta ai po numëronte të qarat, duke i lejuar të burgosurit një numër të caktuar prej tyre, – pesëdhjetë, ndoshta, ose njëqind. Që të gjithë aty kishin ndërruar ngjyrë. Indianët ishin bërë të hirtë si kafe e keqe, dhe një apo dy bajoneta po dridheshin. Ne pamë te njeriu i lidhur dhe i mbuluar në trekëmbësh dhe dëgjuam lutjet e tij – secila lutje ishte një çast tjetër jete; i njëjti mendim ishte në mendjet tona: oh, vrite atë shpejt, jepi fund, ndaloje këtë zhurmë rrëqethëse!

Papritur mbikëqyrësi e ndau mendjen. Duke ngritur kokën me vrik, ai bëri një lëvizje të shpejtë me shkopin e tij, “Chalo!” – bërtiti ai pothuajse me trimëri.

U dëgjua një zhurmë trokëllime dhe pastaj heshtje vdekjeje. I burgosuri ishte zhdukur dhe litari po tundej vetë. Unë lëshova qenin dhe ai vrapoi menjëherë për nga pas platformës së trekëmbëshit; por kur mbërriti, aty ai ndaloi, lehu dhe u tërhoq në një cep të oborrit, ku qëndroi mes barishteve, duke parë me drojë nga ne. Ne shkuam pas platformës për të inspektuar trupin e të burgosurit. Ai po luhatej që nga gishtat e këmbëve që ishin lëshuar për poshtë dhe shumë ngadalë, duke u rrotulluar, i vdekur si një gur.

Mbikëqyrësi zgjati shkopin e tij dhe preku trupin e kaftë te pjesa e zhveshur; ai lëvizi lehtë. “Ai është shumë mirë” – tha mbikëqyrësi. Ai u tërhoq mbrapsht, doli nga platforma, dhe zgjeroi mushkëritë në një frymë të thellë çliruese. Pamja hijerëndë  u largua nga ai thuajse menjëherë. Pa orën e xhepit. “Ora tetë e tetë minuta. Kjo ishte e gjitha për këtë mëngjes, falë Zotit.”

Gardianët zbërthyen bajonetat dhe marshuan tutje. Qeni qau dhe i vetëdijshëm se ishte sjellë keq, i ndoqi pas. Ne dolëm nga oborri i trekëmbëshit, kaluam qelitë e të dënuarve dhe hymë tek oborri qendror i burgut. Të dënuarit, nën kontrollin e gardianëve të armatosur me lathis[i], po hanin mëngjes. Ata ishin ulur galiç në radhë të gjata, secili duke mbajtur një tas hekuri, ndërsa dy gardianë me bucela marshonin përreth, duke u hedhur oriz; ajo dukej një skenë shumë familjare, e gëzueshme, pas një varjeje. Një çlirim i madh ra mbi ne tani që puna ishte kryer. Dikush ndjeu dëshirën për të kënduar, për të shpërthyer në vrap, për të qeshur. Menjëherë, të gjithë filluan të bisedojnë me gjallëri. Djali euroaziatik që po ecte krah meje bëri me shenjë drejt rrugës nga ne patëm ardhur, me një buzëqeshje prej të dituri: “A e dini, zotëri, se miku ynë (e kishte fjalën për të vdekurin), kur ai dëgjoi se lutja e tij për mëshirë ishte refuzuar, bëri shurrën në dyshemenë e qelisë së tij? Nga Frika. – Ju lutem merrni një cigare nga unë, zotëri. Si ju duket kutia ime e argjendtë, zotëri? E bleva për dy rupi dhe tetë anas te kinkaleria. Stil klasi europian”.

Shumë njerëz qeshën – se me çfarë, askush nuk dukej se e dinte.

Francis po ecte pranë mbikëqyrësit, duke folur si llafazan: “Mirë, zotëri, gjithçka kaloi në mënyrën më të mirë të mundshme. Gjithçka mbaroi – fund! dhe kaq. Nuk ndodh gjithmonë kështu – oh, jo!  Di raste kur doktori detyrohej të shkonte poshtë trekëmbëshit për të tërhequr të burgosurin nga këmbët që të sigurohej se kishte vdekur. Shumë e pakëndshme!”

“Po dridhesh eh? Kjo është keq” – tha mbikëqyrësi.

“Ah, zotëri, është më keq kur ata bëhen kundërshtues! Një burrë, mbaj mend, u kap pas hekurave të qelisë kur shkuam ta marrim. Ti vështirë se do t’i japësh meritë, zotëri, por u deshën gjashtë gardianë për ta shkëputur atë nga hekurat, tre duke e tërhequr nga secila këmbë. Ne arsyetuam me të. ‘Shok i dashur – thamë ne, – mendo për të gjithë dhimbjen dhe telashin që po na shkakton ne!’ Por jo, ai nuk dëgjonte! Ah, ai ishte shumë telashexhi!”

E kapa veten duke qeshur me zë shumë të lartë. Çdokush po qeshte. Edhe mbikëqyrësi u zgërdhesh në një mënyrë të tolerueshme. “Bëni mirë të vini jashtë dhe të pini një gotë” – tha ai plot gjenialitet. “Kam marrë një shishe uiski në makinë. Na shkon mirë një gotë”.

Ne kaluam derën e madhe me dy kanate të burgut dhe dolëm në rrugë. “Duke e tërhequr nga këmbët!” – bërtiti magjistrati burmez papritur dhe pastaj shpërtheu në të qeshura me ofshamë. Ne të gjithë filluam të qeshim sërish. Në atë çast, anekdota e Francis dukej jashtëzakonisht për të qeshur. Ne të gjithë pimë një gotë së bashku, vendës dhe europianë, miqësisht. I vdekuri ishte pesëdhjetë metra më larg.

[i] Një shkop bambuje që përdoret si armë policore në Azi.

Përktheu: Gjergj Erebara

Elegji për nënën-Frederik Rreshpja

in Letërsi/Tharm by

Elegji për nënën-Frederik Rreshpja

 

Një avion ikën tutje përmes mjegullave

Si fatkeq i përzënë nga selia e zotave.

Ah, ku ke rënë kështu, ku je tretur!

Ka mbirë bari nga sytë e tu,

Ka mbirë bari nga zëri yt.

 

Nga kodrat po vjen nata duke u lutur për ty.

Është koha kur hijet bien mbi gjunjë.

E ti rri aty nën tokë

Te mermeri i rrëzuar i perëndive.

 

Tani që ti nuk je, dafina nuk gjelbëron më

Vetëm zëri im i djalërisë jehon mbi gjethet e verdha

E dafina vemdos kurora mbi lavdinë e muzgut.

Ishte një botë e tërë kur ishe ti

Por erdhi kjo vetmi e madhe që fshin gjithçka.

Tani vetëm diku në horizont

Bëjnë kryq vetëtimat e nxjerrin thikat.

 

Ah, ku ke rënë kështu, ku je tretur!

Nënë, nënë! Do të vinë dëborërat,

Do të bien mbi barin që ka mbirë nga zëri yt…

 

Sistemet arsimore që vrasin mendimin kritik/Arbjona Çibuku

in A(rt)ktivizëm by

Institucionet arsimore sipas Illiç-it dhe arsimi në Shqipëri

Arbjona Çibuku

Ivan Iliç tek “Shoqëria pa shkolla”, shkruan mbi mënyrën se si nxënësit dhe studentët edukohen në lidhje me arsimin, që konstaton tek të nxënit dhe tek të mësuarit. Shumë studentë, veçanërisht ata që janë të varfër, e dinë intuitivisht se çfarë ofrojnë shkollat për ta. Shkollat na “shkollojnë”, por produkti final që ne marrim është konfuzioni.

Iliç-i më tej shpjegon se sapo këto gjëra bëhen të paqarta, supozohet një logjikë e re; sa më shumë trajtim të ketë, aq më të mira janë rezultatet; me pak fjalë përshkallëzimi çon në sukses. Kështu, nxënësi “shkollohet” për të ngatërruar në kokën e tij dy proceset që unë përmenda më sipër, pra të nxënit dhe të mësuarit. Sakaq studenti do të ngatërrojë edhe konceptin e të diplomuarit me kompetencën dhe aftësinë për të thënë ose bërë diçka të re, diçka ndryshe! Kjo mund të vihet re qartë edhe në sistemin arsimor që ne kemi në Shqipëri. Sa të vështirë e kanë nxënësit që në fillore – kjo më pas ndikon edhe tek studenti në universitet -, që të dalin nga perdja e errët e vendosur nga sistemi arsimor dhe të jenë kritik ndaj asaj që formacioni ekonomiko-shoqëror i ushqen. Kjo shihet qartë edhe tek sistemi i vlerësimit që kanë shkollat dhe universitetet tona, që detyrojnë studentët që të memorizojnë artikuj dhe libra përmendësh, të cilat nuk e nxisin aspak mendimin kritik dhe aq më pak logjikën.

Si pasojë studentët ulen 3 ditë para sezonit, memorizojnë përmendësh materialet dhe pas provimit ajo çka ata kanë mësuar është një hiç. Kjo mënyrë e të projektuarit të sistemit arsimor çon drejt shuarjes së mendimit kritik të studentit dhe e bën këtë të fundit vetëm një kërkues të notës. Imagjinata e tij është “e shkolluar” për të pranuar shërbimin në vend të vlerës.

Shkollimi, pra prodhim-riprodhimi i njohurive, tregtimi i tyre, çka përkthehet në shkollë, e tërheq shoqërinë në grackën e të menduarit se dija është homogjene, e pastër, e respektueshme, e prodhuar nga kokat “e mençura” njerëzore dhe e grumbulluar në atë mënyrë që të shërbejë për “progresin e shoqërisë”.

Kësisoj kjo mënyrë e të projektuarit të shkollës, e bën këtë të fundit të detyrueshme. Kështu njerëzit, ashtu sikurse edhe Iliç-i shkruan në librin e tij, rriten me idenë e të menduarit se individi i vetëmësuar duhet të diskriminohet, që mësimi dhe rritja e aftësive njohëse kërkojnë një proces të konsumit të shërbimeve të paraqitura në një formë industriale, të planifikuar dhe “profesionale”. Sakaq, dija kthehet në një gjë që mund të matet, posedimi i së cilës është një masë e produktivitetit të individit brenda shoqërisë konsumeriste të globalizuar.

Sakaq, ajo që Iliç-i thotë së i takon institucioneve, është se shoqëritë moderne duket se krijojnë gjithnjë e më shumë burokraci – dhe një pjesë e madhe e mënyrës se si ne jetojmë jetët tona bëhet e institucionalizuar. “Ky proces minon njerëzit – zvogëlon besimin e tyre në vetvete, zhduk dalëngadalë aftësitë krijuese dhe venit aftësinë e tyre për të zgjidhur problemet. Ai e vret njeriun si një parazit apo tumor që e shkatërron atë nga brenda”, shkruan autori.

Si përfundim mësimi kthehet në produkt, dhe si çdo mall ai nis të tregtohet, e për pasojë bëhet i pakët. Mes të tjerash Iliç-i, duke i bërë jehonë fjalëve të Karl Marksit, vë në dukje mënyrën në të cilën një mungesë e tillë errësohet nga format e ndryshme që merr arsimi. Tendenca e shoqërive moderne, është që njerëzit të fokusohen rreth posedimit të objekteve materiale, duke iu qasur kësisoj mësimit, pra shkollimit si një produkt që shitet dhe rrjedhimisht blihet. Si rrjedhojë e të gjitha këtyre, ajo që ne kërkojmë nga shkolla, pra dija, kthehet në një mall dhe aspak një aspekt i të qenurit në këtë botë.

Parabola e Budës me shtëpinë që digjet- Bertolt Brecht

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Parabola e Budës me shtëpinë që digjet- Bertolt Brecht

 

Gautama Buda predikonte

Mbi doktrinën e rrotës së lakmisë, pas së cilës gjendemi të lidhur, dhe këshillonte

Që të zbrazemi prej çdo dëshirimi dhe asisoj

Të pastër prej dëshirave të hyjmë në asgjësendin që e quante Nirvana.

E një ditë njëri nga nxënësit e tij pyeti:

“Si është ky asgjësend, o Mësues? Të gjithë ne do të

Zbrazemi prej dëshirave, siç na këshillon ti, por tregona

Mos vallë ky asgjësend ku më vonë do të hyjmë

Ngjan me momentin kur bëhesh një me gjithë krijesën,

Kur shtrihesh mbi ujë, me trupin e papeshë, në mbrëmje,

Kur thuajse pa asnjë mendim, shtrihesh me përtesë mbi ujë,

Apo kur kotesh në shtrat, pa e vënë re se po i rrudhos mbulojat,

Ndërkohë që fle – pra vallë ky asgjësend

Është i këtij lloji, lumturisht, një asgjësend i kënaqshëm apo

Mos ndoshta asgjësendi yt është më asgjë se kaq, i ftohtë, pa ndjenja dhe

I zbrazët?”

Për kohë të gjatë Buda heshti, pastaj foli me shpërfillje:

“Për pyetjen tënde s’ka përgjigje.”

Por në mbrëmje, kur patën shkuar të gjithë

Buda ende i ulur nën pemën e bukës iu foli të tjerëve,

Atyre që nuk e kishin pyetur, dhe u rrëfeu këtë parabolë:

“Para do kohësh pashë një shtëpi. Po digjej. Flaka

Ia lëpinte kulmin. Shkova pranë dhe vura re

Se kishte ende njerëz brenda. Hyra në derë dhe vikata

Për t’u thënë se çatia kish marrë flakë, duke i nxitur

Të dilnin menjëherë. Por këta njerëz

Nuk dukej ta kishin shumë me nxitim. Njëri prej tyre,

Tashmë qepallëpërzhitur prej flakëve të zjarrit

Më pyeti se si ishte gjendja jashtë, se a kishte

Ndonjë shtëpi tjetër për ta, e të tilla gjëra. Pa u përgjigjur

Dola sërish jashtë. Këta njerëz, mendova

Duhet të përcëllohen gjersa të vdesin që të mos bëjnë më pyetje.

Me të vërtetë miq,

Për ata që dyshemeja nuk i djeg aq shumë sa që menjëherë

Ta lënë atë e të jenë të gatshëm ta këmbejnë me çfarëdoqoftë më mirë se sa të rrinë, për ata njerëz

Nuk kam asgjë për të thënë.” Kështu foli Gautama Buda.

Por edhe ne, që nuk merremi më me artin e nënshtrimit

Por me atë të mos-nënshtrimit, dhe që japim

Propozime tjetërsoj, me natyrë tokësore, dhe që lusim njerëzit

T’i rrëzojnë torturuesit e tyre njerëzorë, edhe ne besojmë se atyre

Që përballë skuadronëve bombardues në rritje të kapitalit, vazhdojnë të pyesin shumë gjatë

Se si propozojmë që të bëhet kjo, e se si parashikohet ajo

Dhe çka do të ndodhë me kursimet e tyre, dhe me pantallonat e ditës së diel pas një

Revolucioni

Nuk kemi se ç’t’u themi.

1949

Përktheu: Arbër Zaimi

1 2 3 66
Go to Top