Author

Admin - page 3

Admin has 794 articles published.

Divorc-Wislawa Szymborska

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Divorc-Wislawa Szymborska

 

Për fëmijët fundi i parë i botës.

Për macen një padron i ri.

Për qenin një padrone e re.

Për muret katrorë të shndritshëm, ku vareshin dikur pikturat.

Për fqinjët subjekte të reja, thyerje e mërzisë.

Për mobiljet shkallë, rënie e përplasje, lëre ose merre.

Për makinën më mirë nëse ishin dy.

Për novelat, poezitë – dakord, merr çfarë të duash.

Më keq me enciklopeditë e VCR-të,*

për të mos zënë goje udhëzuesin për përdorim të drejtë,

që padyshim mban tregues me të dy emrat – a janë ende të lidhur me lidhësen “dhe”

apo i ndan mes tyre një vizë.

Përktheu: Eleana Zhako 

_____

VCR-Videokasetë

Ndeshim në udhë të shkuarën-Petraq Risto

in Letërsi/Tharm by

Ndeshim në udhë të shkuarën-Petraq Risto 

 

Shpesh ndodh të ndeshim në udhë të shkuarën

Dashurinë e shkuar, miqësinë e shkuar, vizionin e shkuar

Qëllon shpesh të ulim sytë, të psherëtijmë, të stepemi

Dhe të shtypim zemrën – çelës elektrik që na ndezë gjithë dritat e Kujtesës

Dhe ndaj së shkuarës të jepemi.

Pse ruajmë dobësinë tonë, pse ruajmë ëndrrën

Dhe pse Kujtesën e kthejmë në pluhur zhgënjimi?

Pse gjithnjë në udhë na shfaqet dikush apo diçka

Që na e kthen zemrën në çelës elektrik

Dhe Kujtesën në tempull flijimi?…

____

Bar “Jim Dandy’s”, 20 Nëntor, 2019

Fragment nga libri “Shënime për Shkëlqimin dhe Rënien e Europës”/Paul Valéry

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Paul Valéry

Nuk është asnjëherë gjë e lehtë të përshkruash qartësisht atë që quhet komb. Tiparet më të thjeshta e më të forta u bishtnojnë njerëzve të vendit, të cilët janë të pandjeshëm ndaj asaj që kanë parë përherë. I huaji që i percepton, i percepton shumë fuqishëm dhe nuk ndien atë masë përkimesh intime dhe ndërsjelltësish të padukshme nëpërmjet të cilave përmbushet misteri i bashkimit të thellë të miliona njerëzve.
Ekzistojnë, pra, dy mënyra të mëdha për t’u gabuar lidhur me një komb të dhënë.
Nga ana tjetër, vetë ideja e kombit në përgjithësi nuk kapet dot lehtësisht. Mendja humbet midis aspektesh tejet të ndryshëm të kësaj ideje; ajo mëdyshet midis mënyrave tejet të ndryshme të përkufizimit. Sapo beson se ka gjetur një formulë të kënaqshme, vetë kjo formulë i sugjeron sakaq ndonjë rast të veçantë që ka harruar ta përmbledhë.
Kjo ide na është po aq e njohur në përdorim dhe e pranishme në ndijim, sa ç’është edhe e ndërlikuar apo e papërcaktuar për meditimin. Por, po kështu ndodh me të gjitha fjalët që kanë rëndësi të madhe. Flasim lehtësisht për të drejtën, për racën, për pronën. Por çfarë është e drejta, raca, prona? E dimë dhe nuk e dimë!
Kështu, të gjithë këta nocione të fuqishëm, njëherazi abstraktë e jetësorë, dhe me një jetë nganjëherë aq të ngjeshur e aq të domosdoshme brenda nesh, të gjithë këta terma që ndërtojnë në mendjet e popujve dhe të burrave të shtetit, mendimet, projektet, arsyetimet, vendimet nga të cilat varen fatet, begatia apo rrënimi, jeta apo vdekja e njerëzve, janë simbole të vagullta e të paqarta për meditimin… Dhe njerëzit, megjithatë, kur përdorin mes tyre këto gjëra të papërkufizueshme, kuptohen me njëri-tjetrin fort mirë. Këta nocione janë, pra, të qartë e të mjaftueshëm për njërin apo tjetrin, por të errët e pafundësisht të papajtueshëm për secilin në veçanti.

Kombet janë të çuditshëm për njëri-tjetrin, sikundër qeniet me karakter, moshë, bindje, zakone dhe nevoja të ndryshme. Ata vështrojnë njëri-tjetrin me kërshëri dhe plot ankth; vënë buzën në gaz; mbledhin buzët; admirojnë një detaj dhe e imitojnë; përbuzin tërësinë; i bren zilia apo gufohen nga përçmimi. Sado e sinqertë që mund të jetë ndonjëherë dëshira e tyre për të kuvenduar e për t’u kuptuar me njëri-tjetrin, kuvendimi errësohet dhe resht gjithmonë në një pikë të caktuar. Nuk di ç’kufij të pakapërcyeshëm ekzistojnë në thellësinë dhe kohëzgjatjen e tij.
Shumë kombe janë thellësisht të bindur se janë në vetvete e për vetveten kombi par excellence, i zgjedhuri i ardhmërisë së pafund dhe i vetmi që mund të pretendojë – cilatdo qofshin gjendja e tij e çastit, mjerimi apo dobësia e tij, – për zhvillimin sipëran të mundësive që i atribuon vetes. Çdo komb gjen argumente në të kaluarën apo në të mundshmen; asnjëri nuk dëshiron t’i konsiderojë fatkeqësitë që e pllakosin si pjellat e tij të ligjshme.
Poqese ata krahasohen me të tjerët nga sipërfaqja, ose nga popullsia, ose nga progresi material, ose nga zakonet, ose nga liritë, ose nga rendi publik, apo nga kultura dhe veprat e mendjes, apo edhe nga kujtimet dhe shpresat, kombet gjejnë medoemos motive për t’u vetëpëlqyer. Në lojën e përhershme që ata luajnë, secili prej tyre mban kartat e veta. Por mes këtyre kartave disa janë reale dhe disa imagjinare. Ka kombe që kanë në duar vetëm asin e Mesjetës, apo atë të Antikitetit, vlera të vdekura e të nderuara; të tjerë numërojnë artet e bukura, peizazhet piktoreskë, muzikat lokale, hiret apo historinë fisnike, që ata i hedhin mbi tryezë midis spathive të vërteta dhe maçave të vërtetë.
Të gjithë kombet kanë arsye të tanishme, të kaluara, apo të ardhme për të besuar se janë të pakrahasueshëm. Nga ana tjetër, ata janë të tillë. Kjo pamundësi për të krahasuar këto entitete të mëdha, që prekin njëri-tjetrin vetëm nëpërmjet karaktereve dhe mjeteve të tyre të jashtme, nuk është një nga më të voglat vështirësi të politikës spekulative. Por fakti thelbësor që i përbën, principi i tyre i ekzistencës, lidhja e brendshme që lidh mes tyre individët dhe breznitë e një populli, nuk ka, në kombet e ndryshëm, të njëjtën natyrë. Herë raca, herë gjuha, herë territori, herë kujtimet, herë interesat, krijojnë në mënyrë të ndryshme unitetin kombëtar të një aglomerati njerëzor të organizuar. Shkaku i thellë i një grupimi mund të jetë i një lloji krejt të ndryshëm nga shkaku i një grupimi tjetër.

Duhet t’u kujtojmë kombeve në rritje se nuk ka pemë në natyrë e cila, qoftë edhe në kushtet më të mira të dritës, tokës e truallit, të mund të rritet e të zmadhohet pafundësisht.

Përktheu: Alket Çani 

_____

Librin e gjeni këtu:

https://bukinist.al/sq/ 

https://bukinist.al/en/publicistike-ese/9758-shenime-per-shkelqimin-dhe-renien-e-europes.html

Trupat e njerëzve-Yehuda Amichai

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Trupat e njerëzve- Yehuda Amichaï

 

Trupat e njerëzve janë të ndryshëm midis tyre

por shpirtrat i kanë të mbushur me të njëjtin frut shkëlqyes

si aeroportet.

Kështu mos më jep shpirtin tënd,

jepmë trupin që kurrë nuk do t’ia gjej fundin,

qypin jepmë dhe jo brendinë e tij.

Ji me mua nëpër aeroporte

aty ku pikëllimi i ndarjes vishet

me fjalë të bukura, jetime,

ku ngrënia dhe pirja janë shtrenjtë

por njerëzit dhe fatet e tyre krejt lirë.

Flasim në telefon

goja pi nga aparati sëndisjen dhe dashurinë.

Ata që qajnë kanë

duar të bardha porsi nuset,

dhe krahët që nuk kanë kënd për të përqafuar

ç’bëjnë vallë në këtë botë?

Le të vdesë shpirti im me trupin.

 

Përktheu: Ledia Kushova

Bogdani dhe Herakliti/Natasha Lako

in Letërsi by

Ndoshta fjala “qiellshit”, ishte krijuar kur thekset lëviznin andej këndej dhe rrokjet rrokulliseshin si gurët, siç do të ketë ndodhur vërtet në kaosin e njeriut

Natasha Lako

Ka lindur njëherë e një kohë një varg  i Pjetër Boganit, që mund të na çojë deri te Herakliti:

Qiellshit ngrihen gurë dhe mjergull.

Dhe duket sikur me të fillon e gjithë letërsia shqipe.

Mund te jetë shkruar rreth vitit 1685, kur në anën tjetër të Adriatikut botohej “Çeta e Profetëve”, vepra e parë origjinale e shkruar në shqip, ku përveç interpretimeve të fillesave biblike,  psalmeve të Davidit, vargjeve të Homerit, merr frymë edhe ky varg, si një monument që mund t’i biesh rreth e rrotull.

Duket si një lidhje apokaliptike, po të mendosh se Herakliti, ky zbulues i madh i  botës fizike, jeton në shekullin e 6-të para Erës së re, ndërsa Bogdani, midis viteve 1630 -1689, në kulmin e jetës së tij, e lidh me fillesat e shpirtit të tij të shkruar…

Por arti, kjo forcë që dërgon edhe tokën drejt qiellit, nuk ka sesi të mos  përafrojë edhe shekujt, edhe gurët dhe “mjergullën” e Bogdanit me tokë, ujin, ajrin dhe zjarrin, këta katër elemente, që Herakliti vazhdon të na i tregojë edhe sot.

Fillesa madhështore këto, me dhjetëra shekuj ngjitur e ngjitur, ku fshati Guri i Bardhë, ku Pjetër Bogdani u lind, ndonëse tragjik nga robërimet, bëhet fitimtar, kur edhe gurët e tij poeti i ngre drejt qiellit. Sikur edhe gjithë tokën e Heraklitit të dinte ta kthente në gurë. Dhe ujin – dhe ajrin e një dijetari të parë të botës materiale, të donte ta bënte “mjergull”. Vetëm zjarri duket sikur ka mbetur brenda trupit, ende i pashfaqur brenda kësaj ftohtësire.

Dhe një varg  i vetëm mjaftonte megjithatë të kthente një botë fizike në një botë shoqërore.

Dhe ky varg detyron të jetojë për jetë fjala “qiellshit”. Një fjalë, aq me dendësi dhe brendësi në vetvete, si të dojë të kthehet vetë ndonjë ngjarje, e të krijojë përshtypjen e një lëvizjeje shpate të saponxjerrë nga milli ose vetë lëvizjen e një vele të sapongritur për një udhëtim të gjatë…

Qiellshit”.

Dhe e ndien menjëherë se jemi ftuar në një fillesë mijëravjeçare të njërës prej gjuhëve më të vjetra, të paktën për një kontinent të tërë.

Nuk mund të ketë shqipja një fjalë tjetër, me energji kaq të madhe dhe një qiell të presuar sa më s’ka dhe njëkohësisht, të çliruar sa më s’ka, siç nuk ka ndonjë tjetër kundërthënie më të madhe sesa kur vetë qiellin e krijon me gurë dhe “mjergull”. Sa paralajmëron edhe bashkëpunimet e një mendimtari kryengritës, edhe vdekjen e tij nga murtaja, edhe zhvarrimin, që nuk është legjendë.

Nuk ka më as lamtumirë për botën e dikurshme të Romës. As mirëseardhjen e dikurshme të botës së Odiseut… Ekziston vetëm qielli i krijuar prej tokës, ku gjendet edhe vdekja, edhe pamundësia, edhe kërcënimi, edhe mohimi i personalitetit e identitetit, dhe për Pjetër Bogdanin, edhe i ekzistencës.

Madje me një “dhé” të shprishur, të ngritur drejt qiellit, duket sikur edhe djalli nuk ekziston.

Dy tre njerëz që e përgatitën librin “Çeta e Profetëve” të parët, ata që e përndoqën librin dhe njeriun, ata që e ndaluan librin dhe njeriun, ata që e rizbuluan librin dhe njeriun, ata që e shfletojnë sot veprën dhe zbulojnë njeriun e tij, të gjithëve Pjetër Bogdani u dha një qiell më të rëndë, edhe më tokësor se atë të Heraklitit, duke bashkuar tokë dhe qiell bashkë, siç janë betuar shqiptarët shpesh dhe ndoshta edhe Bogdani vetë, herë si meshar i një fshati të vogël, herë duke studiuar në Romë si episkop, herë si administrator i Tivarit, herë si arqipeshkop i Shkupit, vetëm duke heshtur, i hedhur në Drin…

Ati ynë qi je mbë qiellt.

Dhe qielli jeton prej tokës dhe prej fateve të saj.

Gjendemi papritur në një hierarki të përmbysur të një voltazhi të madh, siç mund të thuhet gjithnjë për letërsinë e vërtetë, qoftë në një varg të vetëm.

Facebook ndoshta e ka fajin, që mund të vendosë edhe më shpejt, në një fillesë nga më të çuditshmet, Bogdanin me Heraklitin, Heraklitin me Gadamer, Gadamer me Poliandrin që ka shkruar para Homerit, Homerin me Ciceronin, Ciceronin me  Augustinin, Augustinin me zgjedhjen e vullnetin, vullnetin e lire të Augustinit me Bogdanin që shkruan.

“Posi vjollëxa ndë dimënë pa mardhë…”

Ata që kanë dëshirë të mësojnë më tepër për “Çetën e Profetëve” mund të lidhin në të gjithë kuptimësitë Pjetër Bogdanin me Ibrahim Rugovën dhe studimin  e tij të plotë, të botuar në Prishtinë në vitin…1982. Sepse mund të flitet shumë për një libër që tregon sesi toka, uji, zjarri dhe ajri i Heraklitit kishin filluar të shkruheshin në shqip…

Ndoshta fjala “qiellshit”, ishte krijuar kur thekset lëviznin andej këndej dhe rrokjet rrokulliseshin si gurët, siç do të ketë ndodhur vërtet në kaosin e njeriut.

Dhe duket sikur gjithë bota fizike ka shkulur flokët në këtë fillesë të madhe shoqërore bogdaniane.

Sepse toka e Heraklitit është kthyer në gur, si për të thënë se për njeriun nuk është e mjaftueshme një kozmologji e tërë, as vetëm kuptimet metafizike të përgjithësimt të jetës, por konkretësia e çdo guri të vogël.

Dhe bota metafizike nuk të ngop me pafundësinë e saj, që shpesh njeriun e bën të parëndësishëm, ashtu siç mund ta lexojë edhe universi i shkencëtarëve. Por jo Bogdanin, që duket sikur jeton në një terren të ri skenik, atje ku kërkon pas mijëra vjetëve të jetë i lirë të pohojë qenien e vet.

Ja pse dëshiroj të marr në duar vetëm një varg, mes përmes gjithë letërsisë shqipe.

Atje ku fillojnë më pas të shfaqen edhe drurët. Dhe e gjithë jeta. Sepse Bogdani vazhdon vetëm dy tre vjet para një murtaje.

Lum o dru/e bukura pa ndonë leqeku 

mplaki u çrish/e s’mbet as nonji e keqe.

Fishta i kthehet përsëri drurit, si lëndës së Heraklitit, si të gjithë shqiptarët kur flasin për lëndë drusore, kur thotë në vitin 1909:

Fryn nëpër ag prendveret;

Me landë shkon tue zhablluem,

Ase me gji t’tituem,

Prej voeses s’qiellës-të ndonji drandofilles.

Gjendemi më tepër se dyqind vjet pas Bogdanit, në një përafëri që ta japin vetëm largësitë, në një botë që kapërcen me hapat e ciklopëve të lashtësive distancat mes shekujsh.

Duket sikur prej “mjergullës” së Bogdanit, kësaj here nxirret edhe vesa prej qiellës, në një distilim qindravjeçar. Njësoj si qarkullimi i ujit… Aq sa duket se një poet si Fishta, së bashku me drandofillen dhe qiellën, po tenton ta shfaqë në formën femërore.

Ajme,ajme!

Dhe Fishta, e merr përsëri në duar qiellin e Bogdanit në transformim e sipër, siç merr Gëtja frymën e gjithë botës, siç merr Hegeli frymën e Gëtes, siç merr Ballkani frymën e Hegelit, që kthjellon konfiguracionin botëror për lirinë e kombeve, nëpër zgjatimet e frymës së klubeve shqiptare dhe zjarrit të ri mendor, ku të gjithë bëhen bashkëudhëtarë për lirinë më të qenësishme dhe më të parë, atë të vetive ekzistenciale që mbrohen nga vetë shekujt. Dhe që për shqiptarët ka lidhje me gjuhën, që u ka krijuar koshiencën njerëzore.

Është një udhëtim jashtëzakonisht i gjatë ky, ku fjala “qiellshit” humb… Por mbetet në një varg, si një spermë e të gjithë letërsisë shqipe. Pa paqen e botës fizike të Herakliti, që duket edhe më e largët.

Ajme. Ajme. Amen.

Identifikim-Wislawa Szymborska

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Identifikim-Wislawa Szymborska

Bëre mirë, që erdhe – tha ajo

Dëgjove për aeroplanin që ra të enjten?

Hëm, ata erdhën tek unë të flisnin mbi këtë gjë.

Ngjarja është, që ai ndodhet në listën e pasagjerëve.

Edhe çfarë, mund të kishte ndryshuar mendje.

Më dhanë disa kokrra, që të mos bija përtokë.

Më pas dikë më treguan, s’e di cili ish.

I nxirë i gjithi, i djegur, përveç njërës dorë.

Një copëz këmishe, një orë dore, një unazë martese.

Shpërtheva me furi, s’ mund të qe i njëjti.

Nuk do ia lejonte vetes kurrë, të shfaqej  para meje në këtë gjendje.

Dyqanet ishin plot e përplot me këmisha të njëjta.

Ora e dorës, s’ qe veçse një orë e vjetër klasike.

Dhe emrat tanë tek ajo unazë,

ndër emrat që ndeshen më se rëndom. 

Sa mirë që erdhe. Ulu përbri meje.

Supozohet, që ai vërtetë, do vinte të enjten.

Por, kaq shumë të enjte kaluan gjatë këtij viti. 

Do bëj gati çajnikun.

Do laj kokën, dhe më pas çfarë,

do mundohem të dal nga kjo gjendje.

Sa mirë që erdhe, bënte ftohtë atje,

dhe ai, brenda një sleeping bag-u plastik;

me “ai”, nënkuptoj atë burrin e pafat.

Do pres të enjten, do shpëlaj gjethet e çajit,

përderisa emrat tanë janë më se të zakontë- 

Përktheu: Eleana Zhako

Mësuesi ynë i filmit: Kristaq Dhamo/Kolec Traboini

in Kinema by

KOLEC TRABOINI

Në biseda të thjeshta, në komunikim njerëzor, duke na trajtuar si të barabartë, me një modesti të admirueshme Kristaq Dhamo na mësoi të bëjmë filma. Ai ishte dhe vazhdoi të jetë derisa Kinostudio u rrënua nga vandalët politike të kulturës, mësuesi ynë model në kinematografi! Dua të sjell një ngjarje të veçantë, për të pohuar se megjithatë, drejtues Kristaq Dhamo nuk ishte njeri skematik, as i ngurtë, as i sertë, siç kishte shumë të tjerë në atë regjim imponues.

Ruaj në kujtesë një ngjarje që kurrë nuk e harroj.  Kryeredaktori i gazetës “Drita”, Duro Mustafaj, kishte bërë një kërkesë që të më merrte në redaksi si sekretar i kolegjumit, me që e hoqën Abdyrrahim Myftiun për “Pashallarët e kuq” të Ismail Kadaresë.

Atë kohë isha redaktor në sektorin e filmit kronikal, por redaksinë e kishim të përbashkët me filmin artistik.

Më thirri në zyrën e tij Kristaq Dhamo, udhëheqësi artistik, e me mirësjellje më tha:

– Ka një kërkesë emërimi për ty, të shkosh sekretar kolegjiumi në gazetën “Drita”. Çfarë mendon, – me pyeti.

Ngrita supet.

– Nuk e di, u shpreha. – Por, vazhdova, – ma prish mendjen rritja e rrogës se kam dy fëmijë për të rritur.

Sapo e kuptoi se kisha  një mendim të luhatun më tha:

– Mos shko.

U çudita, se Kristaq Dhamo kishte marrë përsipër të ma komunikonte e jo të më thoshte mos shko.

E pa që unë po dyshoja e buzëqeshi.

– Je i ri, – më tha, – atje është një çerdhe grenzash, – do të të hanë.

U topita. Ato fjalë nuk guxonte t’i thoshte askush në atë kohë. Por ai e tha hapur e pa as më të voglin hezitim.

– Në do këshillën time, – vazhdoi me ton solid Kristaq Dhamo, – mos shko. Më bindi. Pastaj shtoi: – Për rrogën mos u bëj merak. Do të bëjmë një ndarje në redaksi, ty do të të propozoj në drejtori si përgjegjës i redaksisë së filmit dokumentar. Këtu do të jesh më mirë.

Jo vetëm me bindi, por edhe më shpëtoi nga ndonjë situatë e vështirë, që mund të më ndodhte në çerdhen e grenzave të Lidhjes se Shkrimtarëve ku ata i hanin kokat njeri-tjetrit.

E falënderova për sinqeritetin dhe për këshillën. Ai më buzëqeshi e më rrahu krahët.

– Je më mirë e më i sigurt këtu në Kinostudio, – më tha dhe u ndamë.

Nuk shkoi gjatë dhe më emëruan Përgjegjës i Redaksisë së Filmit Dokumentar dhe për 10 vjet e kreva atë detyrë, që nuk ishte e lehtë, por sa kohë kisha udhëheqës artistik Kristaq Dhamon, falë fantazisë së tij krijuese mbresëlënëse,  gjithmonë gjendeshin zgjidhjet artistike. Mësova shumë prej tij, sidomos në aspektet e dramaturgjisë dhe regjisurës, por edhe ai kishte besim tek krijuesit e rinj. I përkrahte pa kursim. Më kujtohet se kur më miratoi për realizim skenarin e filmit: “Dëshmi nga Barleti” (me operator Ibrahim Kasapi), më tha: “Është shumë i vështirë, nuk e di si do t’ia dalësh, por duke parë pasionin tënd për këtë realizim kam besim të plotë se do të bësh diçka të mirë”. Kur mbarova filmin dhe e ia paraqita para se ta shfaqnim në kolektivin krijues, na shtrëngoi dorën e tha: – Keni bërë një film shumë të bukur, madje më të mirë nga sa e mendoja.

I tillë ishte udhëheqësi artistik Kristaq Dhamo. Edhe pse në fillim mund të kishte rezerva, duke parë pasionin e krijuesve të rinj,  i motivonte e përkrahte ata pa kursim.

Atë vit filmi “Dëshmi nga Barleti” u shpall realizimi më i mirë dokumentar i vitit 1990 dhe mori shpërblimin e caktuar në vlera monetare. Por ky është vetëm një episod i vogël që ka të bëjë me mua, në të vërtetë ai ishte mësues e udhëheqës artistik për një plejadë artistësh të rinj, që ruajnë një mirënjohje të madhe për të.

E vërteta është se Kristaq Dhamo na konsideron si shokë e miq, si kolegë, por ai ishte e mbetet gjithmonë mësuesi ynë i filmit!

Takim qorr-Jeffrey Archer

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Jeffrey Archer

Aroma e jaseminit ishte e dhëna e parë që ishte grua.

Isha ulur vetëm në tavolinën time të zakonshme kur ajo erdhi dhe u ul në tavolinën ngjitur. E dija që ishte vetëm, sepse karrigia në anën tjetër të tavolinës së saj nuk e bëri atë zhurmën gërrvishëse kur tëhiqet në dysheme, dhe për më tepër askush nuk kishte folur me të që kur ishte ulur.

E pija ngadalë kafen. Në një ditë të mirë, pasi e pija kafenë ngadalë, do ta vendosja filxhanin çdo herë siç duhet në pjatë dhe, edhe nëse do të ishit ulur shumë pranë, në tavolinën ngjitur, nuk do ta kuptonit kurrë që jam i verbër. Sfida ime është të shoh se për sa kohë mund ta “mashtroj” personin e ulur pranë, para se ai ta kuptojë të vërtetën. Dhe më besoni, në çastin që ata e kuptojnë, e tradhëtojnë veten. Disa fillojnë pëshpërisin dhe unë dyshoj që bëjnë edhe gjeste me fytyrë, tundin kokën e më tregojnë me gisht; disa bëhen më të vëmendshëm, ndërsa disa, më pak, ndihen aq të turpëruar, sa nuk më flasin më. Këtë e ndiej qartazi.

Që të mund ta dëgjoja të fliste, shpresoja që dikush të ulej me të. Mund të kuptoj shumë nga një zë, pasi kur s’mund të shihni, shqiptimi dhe intonacioni të japin shumë informacion. Që të keni një ide, mendoni për një çast se jeni duke dëgjuar në telefon, në anën tjetër të linjës telefonike, dike që nuk e keni parë kurrë.

Çarli po vinte drejt nesh. “Jeni gati të porositni zonjë?”, e pyeti ai në zhargon, për të mos lënë asnjë fije dyshimi që është vendas puro. Çarlie është i gjatë, i fuqishëm dhe fisnik. Nga i di unë këto? Sepse kur më udhëzon si të ngjitem në trotuar pas kafesë së mëngjesit, zëri i tij më vjen nga disa centimetra lart dhe unë jam 178 cm. Dhe nëse rastësisht përplasem me të, në trup nuk ka teprica dhjamore, vetëm muskuj të fortë. Të shtunave pasdite ai luan kriket rruge me skuadrën e lagjes dhe para shtatë vitesh ka qenë me ekipin e parë, kështu që duhet të jetë në fund të të njëzetave ose mbase në fillim të tridhjetave. Çarlie së fundmi është ndarë edhe nga e dashura dhe ajo akoma i mungon shumë. Ca gjëra ju i kuptoni nga pyetjet, të tjerat ju ofrohen vullnetarisht.

Sfida ime tjetër është të shoh sesa mund të zbuloj rreth personit që është ulur në tavolinën ngjitur, para se ai ta kuptojë që s’mund ta shoh. Pasi ai të ketë ikur në punën e tij, Çarlie më tregon sesa të drejtë kam pasur në hamendësimet e mia dhe në një shkallë, nga një në dhjetë, zakonisht ia dal të gjej shtatë.

“Do të dëshiroja një çaj limoni”, iu përgjigj ajo butësisht.

“Patjetër, zonjë”, i tha Charlie. “A dëshironi ndonjë gjë tjetër?”
“Jo faleminderit”.

Tridhjetë ose tridhjetë e pesë vjeçe, hamendësova. E sjellshme por jo vendalie. Po tani jam i dëshpëruar të di më shumë dhe duhet patjetër ta dëgjoj të flasë nëse dua të marr të dhëna të tjera.

U ktheva përballë saj sikur po e shihja haptazi. “A mund të më thoni sa është ora?” E pyeta, pikërisht kur ora në kullën e kishës përballë filloi të tringëllijë.

Ajo qeshi, por s’m’u përgjigj derisa trigëllima ndaloi. “Nëse kjo orë është e saktë, ora është dhjetë fiks.” – foli po me të njëjtën ton e qeshje të butë. “Zakonisht është dy minuta para”, i thashë, duke “parë” me vështrim të zbrazët orën. “Por edhe pse arkitektura perpendikulare e kishës konsiderohet si një shembull i shkëlqyer i këtij lloji kishash në perëndim, njerëzit dynden, jo për ndërtesën, por për të parë “Madonën dhe Fëmijën” e Barbara Hepworth”, shtova, duke mbështetur kurrizin më fort në karrigen time, si rastësisht.

“Shumë interesante”, shtoi ajo, ndëkohë që Xhoi, ndihmëskamarieri, erdhi dhe po vendoste në tavolinën e saj çajnikun, një kanë të vogël qumështi dhe filxhanin me pjatë. “Edhe unë po mendoja të merrja pjesë në shërbesën e mëngjesit”, tha ajo ndërsa po hidhte çajin në filxhan.

“Atëherë qenke me shumë fat. Famulltari ynë, plaku Sem, bën një predikim të shkëlqyer, sidomos kur e dëgjon për herë të parë”.

Ajo qeshi sërish dhe pastaj tha: “Kam lexuar diku që “Madona dhe Fëmija” nuk është si gjithë punët e tjera të zakonshme të Barbarës”.

“Kjo është e vërtetë. Kur Barbara bënte pushim, në atë kohë, më së shumti në mëngjes, dilte nga studioja e saj dhe vinte e ulej për një kafe me mua”, e thashë me krenari të dukshme këtë, “dhe kjo zonjë fisnike, një herë më rrëfeu, që e krijoi këtë vepër në kujtim të djalit të saj të madh, i cili u vra në moshën njëzet e katër vjeçare në një aksident, rrëzim avioni, ndërsa shërbente tek Forcat Ajrore Mbretërore”.

“Sa e tmerrshme!”, tha ajo, por nuk shtoi asnjë koment tjetër. “Disa kritikë thonë”, vazhdova unë, “që kjo është puna e saj më e mirë dhe që çdokush mund ta shohë përkushtimin e Barbarës për djalin e saj tek lotët në sytë e Virgjëreshës.”

Gruaja e ngriti filxhanin, piu një gllënjkë çaj dhe foli sërish. “E mrekullueshme që e ke njohur”, tha ajo. “Një herë mora pjesë në një bisedë në Tate rreth Shkollës St.Ives, por profesori nuk e përmendi ‘Madonën dhe Fëmijën’”.

“Epo, do ta gjeni gjëkundi në art. Jam i sigurt që nuk do të zhgënjeheni”. Ndërsa ajo piu edhe një gllënjkë tjetër çaji, pyesja veten sesa prej atyre dhjetëve, iu kisha rënë në kokë deri tani. Ndoshta jeton në Londër se duket qartë e interesuar për artin dhe me siguri që nuk ka ardhur në St Ives për të marrë rreze dielli në plazh.

“Pra, ju jeni vizitore në këto anë?”, guxova të kërkoja të dhëna të mëtejshme. “Po. Po tezja ime është nga St.Mawes dhe ajo shpreson të bashkohet me mua për shërbesën e mëngjesit”.

Pas kësaj u ndjeva si gdhë. Ajo me siguri duhet ta ketë parë “Madonën dhe Fëmijën”, dhe ndoshta di shumë më tepër sesa unë rreth Barbara Hepworth, po është e sjellshme dhe nuk do të më vërë në siklet. Thua ta ketë kuptuar edhe që jam i verbër? Nëse është kështu, janë pikërisht këto sjelljet e saj të mira, që nuk më lanë të kuptoja asgjë.

E dëgjova kur e boshatisi filxhanin. Mundem ta dëgjoj këtë. Kur erdhi Çarli, ajo i kërkoi faturën. Ai grisi një faqe nga blloku i faturave dhe ja dha. Ajo i dha një kartëmonedhë dhe ai i ktheu disa monedha.

“Faleminderit, zonjë”, i tha Çarli me një emocion të papërmbajtur. Siç duket ajo duhej t’i kishte lënë një bakshish të majmë. “Mirupafshim”, tha ajo, zëri i saj më drejtohej mua. “Ishte këndshëm të bisedoja me ju”.

U ngrita nga vendi dhe duke u përkulur lehtë i thashë: “Shpresoj ta shijosh shërbesën”.

“Faleminderit”, mu përgjigj. Ndërsa ishte larguar disi, e dëgjova t’i thoshte Çarlit. “Sa simpatik ky burri”. Sigurisht që në atë çast ajo nuk kishte nga ta dinte që dëgjimi im ishte shumë i mprehtë. Pastaj ajo u zhduk.

I ulur prisja me padurim që Çarli të kthehej. Kisha aq shumë pyetje për të. Sa nga supozimet e mia do të rezultonin të sakta këtë herë? Nga gumëzhitja e muhabeteve të gëzuara në kafene, kuptoja që ky mëngjes ishte plot me klientë, kështu që kaloi ca kohë para se Çarli të vinte e të qëndronte edhe një herë pranë meje.

“A dëshironi ndonjë gjë tjetër, Z. Trevathan?” Më ngacmoi ai me shaka. “Sigurisht që po Çarli”, iu përgjigja. “Por si fillim, dua të di gjithçka për gruan që ishte ulur pranë meje. A ishte e gjatë apo e shkurtër? Bjonde apo brune? Ishte e hollë/elegante? E pashme? A ishte …”

Çarlie u shkri fare duke qeshur.
“Ç’farë është kaq qesharake?”, e pyeta prerazi.
“Sepse edhe ajo më bëri ekzaktësisht të njëjtat pyetje për ty.”

Përktheu: Meli Ajazi

________

Shënim:
Skulptura është vepër e skulptores Barbara Hepworth dhe titullohet – “Madona/Virgjëresha Mari dhe Fëmija”, 1954, St Ives Parish Church.

 

Përkohësisht, edhe në gjëra të përjetshme-Mariklena Niço

in Letërsi/Përkthim/Tharm by

Përkohësisht, edhe në gjëra të përjetshme-Mariklena Niço

 

Ndonjeherë je një grua

që jetoi të gjithë shekujt e mëparshëm

e s’pushoi së qeni.

 

Rrufetë e djeshme shndërruar në tela

Ndeh në to tesha të njoma.

Sytë ndeh nga qielli.

 

Pa tingull jeta

rrethuar me gurë të heshtur durimi

ditë për ditë vendos në zgavra gurët që bien.

 

Pritet teje

xhonglimi i përditshëm i gjërave

pastro, vendos rregull

përkohësisht edhe në gjëra të përjetshme!

_____

Libri mund të lexohet online në botimet e Librarium Haemus

 

1 2 3 4 5 80
Go to Top