Më shumë se gjysmë shekulli pas librit “On the road”, Jack Kerouac është ende një personalitet letrar. Por fama e shkatërroi njeriun që unë njoha.

Joyce Johnson

Një tavëll duhani prej xhami – nga ato që i gjeje rëndom nëpër shtëpitë amerikane – ishte ekspozuar së fundmi në galerinë e katit të dytë të Grolier Club-it. Ndodhej brenda një vitrine, bashkë me hirin e gjithçka tjetër. Po ta kishe parë mbi një tryezë kafeje, do të mendoje se duhanpirësi sapo ishte larguar nga dhoma dhe mund të ishte ende atje vërdallë, diku pranë. Por ai hi ishte pesëdhjetë e gjashtë vjeçar; duhet të kishte rënë nga një cigare që Jack Kerouac-u po e pinte ditën kur vdiq, papritur, në St. Petersburg të Floridës, në moshën dyzetetetë vjeçare.
Lindur i varfër, ai vdiq trokë, me librat e tij jashtë mode, ndonëse emri i tij ishte ende i dëgjuar në çdo shtëpi.
Kur pashë hirin, pyeta veten se kush e kishte gjetur. A ishte Stella, gruaja e tretë e Jack-ut, të cilës nuk duhej t’i kishte bërë zemra ta hidhte? Apo ishte e ëma ajo që kishte këmbëngulur ta mbante? Ai e thërriste Mémère; ajo dhe babai i Jack-ut kishin lindur në Kebek dhe e kishin rritur atë në një krahinë frankofone të Lowell-it, në Massachusetts. Mémère ishte nga ato gra që i kursente dhe i ruante gjërat – një copë spango, një çerek qepe, kutitë me letra të grumbulluara që i biri ia linte nën kujdes ndërsa nisej për të njohur vendin ku ndihej vetëm gjysmë amerikan.
Hiri, i vulosur me kujdes në ndonjë mënyrë, i ishte shtuar siç duket gjithë gjërave të tjera që u paketuan në vitin 1969, që nga një palë pizhame të Jack-ut – të destinuara edhe ato për t’u bërë objekt koleksioni – e deri te rrotulla ikonike prej letre e “On the road” e cila u shit së fundmi te Christie’s, e blerë nga këngëtari i muzikës country Zach Bryan për dymbëdhjetë milionë dollarë, një nga shumat më të larta në botë të paguara për një dorëshkrim letrar. E gjithë kjo u dërgua në veri dhe u ruajt për vite me radhë në një hambar në Lowell, ku kunati i Jack-ut, John Sampas-i, mbante mobiliet e përdorura që shiste në tregjet e gjësë së gjallë. Kur Stella vdiq në vitin 1990, familja e saj e bëri Sam-in pas-ekzekutuesin letrar të Jack-ut. Gjatë katër dekadave të ardhshme, ai u shiti tregtarëve dhe koleksionistëve gjërat personale të Jack-ut dhe pjesë të arkivit të tij.
Hiri u ble nga arkivisti dhe librari Jacob Loewentheil-i, i cili, rreth pesëmbëdhjetë vjet më parë, kishte blerë kopjen personale të Jack-ut të romanit “The Possessed” të Dostojevskit. Teksa shihte pasazhet që Jack-u kishte nënvizuar, ai ndjeu një lidhje të thellë me të dhe një dëshirë për të mbledhur gjëra të tjera që do t’i jepnin “një lidhje të prekshme me Kerouac-un”, siç u shpreh ai vetë. Padyshim, disa nga vizitorët në Grolier e ndjenin drithërimën e afërsisë teksa vështronin mbetjet e një prej cigareve të fundit të Jack-ut, por për mua, ato ishin kujtuese të mungesës së tij, të vazhdimësisë së çuditshme të famës së tij dhe të mënyrës sesi puthjet e tij kishin gjithmonë shijen e cigareve Lucky Strikes.
Unë kam koleksionin tim të Kerouac-ut. Ai fillon me këmishën me kuadrata kuqezi, të cilën ai më tha ta kërkoja me sy kur e takova në një blind date një natë janari të vitit 1957. Edhe pa të do ta kisha vënë re menjëherë teksa rrinte ulur në banakun e përparmë të Howard Johnson’s në Greenwich Village. Kishte një pamje aq tërheqëse që të gozhdonte, me flokët e tij të zinj, sytë blu dhe çehrën e kuqërremtë të dikujt që nuk mund të mbahej i mbyllur brenda mureve të një apartamenti në New York. “Askush tjetër nuk e ka këtë pamje,” mendova.
Isha njëzet e një vjeçe. Në një policë të agjencisë letrare ku punoja si sekretare, kisha gjetur së fundmi një kopje të romanit të parë të Jack-ut, “The Town and the City“. E kisha lexuar gjithë natën e pagjumë, me ndjesinë se libri po më lexonte mua, se unë mund të isha një nga personazhet që po provonte një mënyrë të re e të lirë jetese pas largimit nga shtëpia. Studiova foton e autorit në kopertinën e pasme: John Kerouac, njëzet e shtatë vjeç, me kravatë, me një xhaketë të pastër të hekurosur dhe me një shprehje serioze, pakëz melankolike. Fotoja ishte shkrepur shtatë vjet më parë. Që atëherë ai kishte shkruar tetë libra të pabotuar dhe kishte jetuar shumë më pranë tehut të thikës.
Ardhja ime tek Howard Johnson’s sikur ia ndërpreu fillin e mendimeve. Pasi u ula, ai më la të kuptoja se vetmia ishte ajo që dëshironte më shumë në atë çast. Verën e shkuar e kishte kaluar si vrojtues zjarri në një mal në Perëndim, të quajtur Desolation Peak (Maja e Shkretisë). “Do të doja të isha atje tani,” tha ai, me sytë e fiksuar në fytyrën time. Pyeta veten nëse u thoshte gjithmonë njerëzve saktësisht atë që po mendonte.
Më porositi një kafe, por kur ai erdhi, më tha me ca siklet se duhej ta paguaja unë – kishte blerë një paketë Lucky Strikes me njëzet dollarët e tij të fundit dhe ia kishin ngrënë kusurin keqas. E kuptova se nuk kishte ngrënë, ndaj i ofrova t’i blija një vakt; nuk i kisha blerë kurrë askujt një vakt në jetën time. Ai porositi pjatën më të lirë në menu, frankfurters (salsiçe) me fasule. Më pas ndenjëm në banak duke folur, kryesisht për libra. Mora guximin t’i tregoja se kisha filluar të punoja për një roman. Për çudinë time, kjo gjë i interesoi – shumica e burrave nuk do të donin të dëgjonin për këtë. Ai qeshi kur i thashë se e adhuroja Henry James-in dhe më tha se kisha nevojë për ndikime të reja. Kur më sugjeroi të shkonim në pjesën e sipërme të qytetit, te shtëpia ime, e kapa veten duke i thënë: “Nëse dëshiron”. Teksa dolëm në rrugë, ai veshi një xhaketë lëkure ngjyrë kafe, të rreckosur, që dukej sikur kishte kaluar shumë tonalitete të zeza, në shumë vende të ndryshme.
Njëherë e pyeta se sa vjeç ishte xhaketa, dhe ai më tha se e kishte marrë gjatë luftës, kur u nis për herë të parë si marinar i marinës tregtare. Tek “The Town and The City”, ai e përshkruante atë udhëtim mbi “një barkë të madhe e krenare që kthehej nga detet e pastreha”, por unë e mësova vetëm dekada më vonë, nga ditarët e Jack-ut, se ai ishte regjistruar si ndihmës kuzhinier dhe se kishte lundruar në anijen S.S. Dorchester. Anija transportonte qindra punëtorë ndërtimi që po shkonin në Grenlandë për të ndërtuar një fushë aviacioni dhe Jack-u, i cili në atë kohë i kishte ndërprerë studimet në Universitetin Columbia, lante tenxhere dhe qëronte patate në një kuzhinë të drejtuar nga tre kuzhinierë me ngjyrë. Ai shkroi për secilin prej tyre: për atë të cilit i gjente gjithmonë të meta në punë dhe e thërriste “Budalla”; për atë të quajturin Glory, të cilin e konsideronte një udhëheqës të lindur; dhe për pastiçierin homoseksual, i cili mbante shërbesa fetare në kuvertë. Ishte pikërisht pastiçieri ai që i kishte ofruar Jack-ut xhaketën e ngrohtë të lëkurës, duke këmbëngulur që ai ta mbante.
Gjashtë muaj më vonë, në shkurt të vitit 1943, shumica e burrave me të cilët Jack-u lundroi atë verë – përfshirë Glory-n dhe pastiçierin – u vranë kur Dorchester-i u godit nga një nëndetëse gjermane. Mbi gjashtëqind njerëz vdiqën. Jack-u u trondit aq shumë nga lajmi, saqë duart i dridheshin për javë të tëra më pas. Më kujtohet që e vishte xhaketën e lëkurës edhe pasi u bë i famshëm dhe mund të përballonte një të re. Pyes veten nëse ajo i kujtonte atë që budistët e quajnë “zbrazëti”. Të gjithë drejt asaj po shkonim, më tha më shumë se një herë, ndonëse e dinte që nuk më pëlqente të dëgjoja për këtë.
Javën para takimit tonë qorr, e dashura e mëparshme e Jack-ut e kishte dëbuar nga apartamenti i saj, me këshillën e psikiatrit të saj, kështu që ai kishte nevojë të madhe për një vend ku të qëndronte, siç i kishte ndodhur shpesh gjatë udhëtimeve të tij. Duke qenë se unë qëllova të isha një grua e re me një apartament timin – diçka e rrallë në ato kohë – Allen Ginsberg-u, me të cilin isha njohur së fundmi, kishte organizuar takimin tonë. Dy dhomat e mia të mobiluara shkel e shko ndodheshin në një ndërtesë prej guri të murrmë, nja dy blloqe larg Columbia-s. Dritaret shihnin nga një oborr i pasmë ku ndryshkeshin susta krevatesh prej brezash të tërë dhe ku rritej një pemë Ajlanti. Sapo bëmë të hynim brenda, ai më afroi pranë vetes dhe më puthi. “Nuk i pëlqej biondet,” mërmëriti, gjë që m’u duk aq qesharake sa për të mos e marrë seriozisht. Kur dolëm nga metroja dhe krahët e tij më rrethuan teksa ecnim përgjatë Broadway-t, ishte e qartë se do të ishim miq, çfarëdo gjëje tjetër që mund të ishim për njëri-tjetrin.
Sapo kisha mbijetuar pas një ndarjeje të keqe dhe një viti vërtet të tmerrshëm, gjë që duhej të më kishte bërë të kujdesshme. Në vend të kësaj, kisha atë ndjesinë sikur s’kisha çfarë të humbisja. Të nesërmen, Jack-u u shpërngul në apartamentin tim me një çantë sporti me zinxhir që e mori nga hoteli i lirë në Eighth Street ku kishte qëndruar. Në të kishte një bllok shënimesh dhe nja dy palë ndërresa, kryesisht të blera te Ushtria e Shpëtimit.
E dija se ai do të largohej sapo të merrte çekun e tij të parë prej pesëqind dollarësh për librin “On the road“, të cilin Viking Press më në fund do ta botonte pas tre vitesh pavendosmërie torturuese. E megjithatë, kur Jack-u hipi në një anije mallrash gjashtë javë më vonë, ishte e vështirë t’i thosha lamtumirë. Më kujtohet që përpiqesha të mos e jepja veten, sepse e dija që ai nuk donte të mbante asnjë peshë me vete teksa lëvizte nëpër botë. Kur fillova t’i shkruaja letra plot me lajme për jetën time në New York, ngurrova përpara se të daktiloja fjalën “Me dashuri” sipër emrit tim.
Natën tonë të fundit e kaluam së bashku në kabinën e Jack-ut në bordin e S.S. Slovenia. Ishte një përvojë që ai donte që unë ta kisha – e dinte që kisha frikë se jeta nuk do të më jepte kurrë mjaftueshëm gjëra për të shkruar dhe më kishte nxitur të bëja disa udhëtime të miat. Anija ishte ende e ankoruar në Brooklyn, por mund ta ndieja kabinën tek lëkundej lehtë ndërsa East River-i lëvizte poshtë nesh. Herët të nesërmen në mëngjes, teksa ecja drejt metrosë përmes Brooklyn Navy Yard-it, Jack-u ishte rrugës për në Tangier, për të vizituar William Burroughs-in. Prej andej do të shkonte në Paris, ku po mendonte të jetonte për pjesën tjetër të jetës së tij.
Kishte harruar ta paketonte këmishën e tij kuqezi. E vara në dollap, duke vrarë mendjen nëse do ta shihja sërish. Tri javë më vonë, hapa kutinë e postës dhe gjeta një letër. “Patëm një stuhi të tmerrshme 500 milje larg e pothuajse u mbytëm,” shkruante Jack-u. Aktualisht ndodhej tetë milje larg bregdetit të Afrikës, duke pritur me padurim të zbarkonte në Tangier, “Perla Blu e Hesperideve – qyteti i vesit!” Më thoshte se e kishte kaluar udhëtimin duke studiuar histori dhe duke lexuar Kierkegaard-in në kabinën e tij dhe se, meqenëse nuk kishte pirë alkool, tani ishte ai Jack-u i shëndetshëm që unë nuk e kisha njohur kurrë. “Do të shihemi përsëri,” premtonte ai.
Në letrën e tij të ardhshme, ai shkruante për ecjet nëpër kasbah, për “muzikën shurdhuese” që dëgjonte, për kafenetë ku marihuana pihej hapur. Dukej si lloji i aventurës që kishte imagjinuar. Por dy javë më vonë ai po bëhej pishman që kishte ardhur – kishte shumë “personazhe të rëndomtë emigrantësh” dhe “jo shumë energji të mirë”. “Vetmi këtu,” shkruante ai. “Sidoqoftë nuk i pëlqej prostitutat dhe asnjë vajzë nuk flet anglisht.” A kishte harruar se kujt po i shkruante? Apo thjesht ndiente se nuk kishte asgjë që nuk mund të ma thoshte mua?
Para se të përfundonte marsi, ai u largua për në Paris. I shkrova dy herë, në adresën e American Express-it. Kaloi një muaj pa asnjë përgjigje. I thosha vetes të mos e prisja, por e prita. Një ditë nga fundi i prillit, mora një telegram: Jack-u ishte në një anije transatlantike rrugës për në Amerikë dhe pyeste nëse mund të qëndronte me mua. “Dera e hapur amshueshëm,” ia ktheva me telegram.
Disa ditë më vonë, ia ktheva këmishën e tij kuqezi dhe mësova se do të qëndronte me mua vetëm për një javë: destinacioni i tij i ri ishte Kalifornia. Do të merrte të ëmën në Florida, do ta shpërngulte në Bregun Perëndimor me Greyhound-in dhe do të vendosej përfundimisht me të në Berkeley. “Parisi nuk më donte,” tha ai. Parisienët ishin tallur me mënyrën sesi ai e fliste frëngjishten. Nuk e kuptoja pse frëngjishtja e Jack-ut ishte aq e rëndësishme për të derisa u ula në Berg Collection në Bibliotekën Publike të New York-ut dyzet vjet më vonë, duke lexuar fletoret e tij. Duke qenë se ishte rritur në një kohë kur kishte paragjykime të përhapura ndaj franko-amerikanëve, ai kishte ndjesi ankthi për identitetin e tij, një përzierje turpi dhe krenarie që e mbante për vete. E kuptova atëherë se Mémère kishte qenë e vetmja me të cilën ai mund të fliste llojin e tij të frëngjishtes.
Nëse do të më tekej të vija në San Francisko dhe të merrja një vend në North Beach, tha ai, do të vidhej për të më parë gjithë kohës – dhe Mémère do të më gatuante një darkë të mirë nëse do ta vizitoja në Berkeley. Pothuajse shkova. Në maj, kryeredaktori i Random House-t lexoi pesëdhjetë faqet e para të romanit tim dhe befas më ofroi një kontratë. Papritur më takonin pesëqind dollarë, me të cilët mendova se mund të jetoja për pak kohë, derisa të gjeja një punë. Ndërkohë, megjithatë, humori dhe planet e Jack-ut po ndryshonin vazhdimisht. “Po më dëbojnë ngadalë nga Kalifornia,” shkruante ai në mes të qershorit, pasi policia e Berkeley-t e kishte ndaluar dhe marrë në pyetje për faktin se po bënte një shëtitje të qetë në mesnatë. Në letrën e tij të ardhshme, më tha se kishte qenë në ankth që kur policia kishte bastisur librarinë City Lights dhe kishte sekuestruar të gjitha kopjet e librit “Howl” të Ginsberg-ut. Jack-u ishte i shqetësuar tani për atë që mund të ndodhte kur të dilte libri “On the road“, në shtator. Kërkoi ndjesë që më kishte nxitur të vija në një shtet që “tani ka rënë në duart e Autoritetit Total të Policisë”, por tha se mbase mund të më pëlqente atje gjithsesi. “Bëj gjithmonë atë që dëshiron,” shtoi ai në një postshkrim, duke më lënë me shumë më tepër liri nga sa mund ta çmoja. “BËJ ATË QË DËSHIRON.”
Një javë më vonë, i lindi një mendim i ri: mbase mund të shkoja në Meksikë me të. Dhe nga fundi i korrikut ai e kishte shpërngulur Mémère-n përsëri në Orlando dhe ishte rrugës për në Mexico City. Më njëzet e tetë të atij muaji, më shkroi nga hoteli i tij “anti-tërmet”, në rrugën Orizaba, pasi një tërmet shkatërrues kishte rrafshuar ndërtesat rreth tij. Kishte menduar se po përjetonte fundin e botës; pasi mbijetoi, kuptoi se nuk donte më të ishte vetëm. “Kështu që zbrit këtu, po të pres,” shkruante ai. Do të bënim dashuri në “dhomën e Sulltanit” me pasqyra, do të kercenim rumba, do të hanim supë të nxehtë në tezgat e tregut dhe do të “lundronim mbi varka me lule”, e kur të lodheshim nga Mexico City do të kalonim një vit në një fshat të qetë malor ndërsa “On the road” do të dilte në Amerikë pa të. Do të ishte pikërisht lloji i shkollimit për romanciere që po kërkoja. “Ndiej mall për miqësinë & dashurinë tënde,” pranoi ai më në fund. Si mund të mos shkoja tek ai?
Lashë punën, dorëzova apartamentin dhe bleva një biletë avioni që nuk e përdora kurrë – disa ditë më vonë, Jack-un e zuri gripi aziatik dhe u kthye në Florida në mënyrë që Mémère të kujdesej për të. Në fundjavën e Ditës së Punës, një autobus Greyhound e solli atë përsëri në New York, pikërisht në kohë për botimin e “On the road”.
Sapo isha shpërngulur në një kat të katërt pa ashensor në një ndërtesë prej guri të murrmë në West Sixty-eighth Street. Të dielën vonë pas arratisjes së pasdites, dola në dritare dhe aty, mbi trotuar, ishte Jack-u, i veshur me një këmishë havaiane blu të ndezur që e kishte blerë në ndonjë dyqan rrobash të përdorura në Florida, me shpresën se do t’i sillte fat. “Si të duket?” pyeti ai. Ishte në një humor plot gjallëri. Nuk më bëri zemra t’i thosha se ato palmat portokalli mbi këmishën e tij të shndritshme do të dukeshin paksa të çuditshme në rrugët e Manhattan-it.
Atë këmishë kishte veshur në mesnatë, kur të dy shkuam te një kioskë gazetash në Broadway dhe qëndruam nën dritën e një neoni rruge duke lexuar recensionin e jashtëzakonshëm për “On the road” që sapo kishte dalë tek Times. Dukej sikur recensuesi, Gilbert Millstein-i, po përpiqej të ruante një ton të përmbajtur, por nuk mund ta fshihte dot entuziazmin e tij. Duke e rilexuar tani, mund të dalloj frazat që më drithëronin shtatëdhjetë vjet më parë: “ngjarje historike”, “vepër autentike arti”, “shprehja më bukur e realizuar, më e qartë dhe më e rëndësishme e bërë deri më tani nga brezi që vetë Kerouac-u e quajti ‘beat‘ dhe që avatari kryesor i të cilit është ai vetë”. “Është mirë, apo jo?” më pyeti Jack-u. Por zëri i tingëllonte i shuar. Libri i tij ishte gati të ndizte një luftë kulturore dhe ai do të bëhej viktima kryesore e Brezit Beat. Mbase ky ishte fati që po përpiqej të shmangte kur më ftoi në Meksikë.
Millstein-i shtroi një festë për Jack-un atë të premte, por, pas pesë ditësh mbytëse fame të menjëhershme, Jack-u nuk e mblodhi dot veten për të shkuar. “Nuk e di më se kush jam,” e dëgjova t’i thoshte mikut të tij John Clellon Holmes-it, i cili kishte kaluar nga shtëpia për ta parë. Ai gjithmonë kishte ëndërruar ta humbiste anonimatin e tij; tani që ai ishte fshirë, së bashku me lirinë e lëvizjes që i kishte dhënë, ai ndihej i zhveshur dhe donte të fshihej. Ai gjithashtu donte të jetonte në lartësinë e momentit, të provonte intervistat, festat, kërkesat për lexime, tufat e grave që konkurronin për vëmendjen e tij – të gjitha. Por duke qenë se tek ai kishte pasur gjithmonë një drojë të thellë, e vetmja mënyrë për të qenë “avatari” i Brezit Beat ishte që të pinte. Ditën pas recensionit të Millstein-it, Viking Press i kishte dhuruar Jack-ut një arkë me shampanjë. Ai e mbaroi dhe vazhdoi më tej.
Pas episodeve të tij të pijes, unë gjithmonë arrija ta ngjisja shëndoshë e mirë nëpër ato katër palë shkallë deri në apartament, madje edhe kur zemra më rrihte deri në fyt, por nuk mund ta bindja ta fikte botën jashtë, ndonëse ndonjëherë përpiqeshim. Për disa ditë mbylleshim së bashku, ulinim grilat, përpiqeshim ta injoronim telefonin që binte. Sapo fillonte të merrte veten pak, ai tërhiqej përsëri në atë rrëmujë.
Një natë, një fotograf i revistës Pageant na ndoqi Jack-un dhe mua nëpër Greenwich Village, nga njëri vend i tij i vjetër i qëndrimit te tjetri. Ka një foto tonën ku qëndrojmë në Sheridan Square përpara një tabele bari me drita neoni të kuqe. Jack-u është në plan të parë duke bërë një buzëqeshje; unë jam ajo vajza me flokë të gjatë biondë që tretet në errësirë teksa pret që nata e pafundme të mbarojë. Tridhjetë e pesë vjet më vonë, në vitin 1993, unë do të fshihesha me airbrush nga ajo fotografi kur fotoja u përdor në një fushatë reklamuese nga Gap-i, me sloganin “Kerouac Wore Khakis” (Kerouac-u vishte pantallona doku).
Jack-u e veshi këmishën e tij kuqezi atë vjeshtë, por kjo nuk e ndihmoi të ndihej më shumë vetja. Duke qenë se njerëzit ishin mësuar t’i shihnin autorët me xhaketa doku, mungesa e saj tek ai, madje edhe në televizion, mund të ketë kontribuar në magjepsjen e publikut pas tij – dhe në atë tjetërsim që ata perceptonin, madje edhe në tingullin e mbiemrit të tij të cilit nuk mund t’i gjendej vendi. Por tjetërsimi i Jack-ut funksionoi gjithashtu kundër tij. Një kritik e quajti atë “një rrugaç me temperaturë”. Dhe, në mënyrën brutale sesi disa anëtarë të elitës letrare e sulmuan shkrimin e tij, Jack-u mund të ketë dëgjuar jehonën e stereotipit fyes se franko-amerikanët ishin “primitivë”.
Një fundjavë të ndritshme tetori, u arratisëm në veri të shtetit, në Cherry Valley, ku një mik i Jack-ut kishte një shtëpi fshati. Bëmë një shëtitje të gjatë së bashku nën gjethet e verdha që rrëzoheshin dhe gjetëm një livadh, ku u shtrimë mbi barin e ngrohtë e të thatë. Sapo kisha mbyllur sytë përgjumësh kur dëgjova Jack-un të thoshte: “E di që thjesht duhet të qëndrojmë këtu lart dhe të martohemi.” Në qetësinë që ra menjëherë mbi ne, mendova me vete se martesa me të do të ishte një katastrofë, porse do martohesha me të gjithsesi po të ma kërkonte.
Në pranverë, ai mbajti një premtim të vjetër ndaj Mémère-së dhe i bleu asaj një shtëpi në Northport, Long Island. Së shpejti, ai u tërhoq edhe vetë atje. Ai ishte sulmuar dhe rrahur jashtë një bari në MacDougal Street dhe nuk kishte më dëshirë të vinte në qytet. Unë e kisha çuar në një dhomë urgjence atë natë, ku i kishin thënë se nuk kishte tronditje truri, me gjithë goditjet në kokë. Por rrahja dukej se kishte thyer diçka brenda tij. Fjalitë pa jetë në kartolinat e lira që më dërgonte herë pas here mund të ishin shkruar nga një i huaj. Në gusht më ofroi titullin e një libri për të cilin tha se nuk i duhej më, pasi kishte ndaluar së shkruari romanin për fëmijërinë e tij. Ai kishte pasur gjithmonë një kujtesë të jashtëzakonshme nga e cila vilte kur shkruante, por detajet që i duheshin për këtë libër të ri dukeshin se po i iknin.
Një herë më ftoi në Northport për ta takuar. “Me cilin tren do të kthehesh?” më pyeti Mémère, në çastin që hapi derën e përparme. “Bukë çifute,” tha ajo me mërzi, kur i dhashë një bukë pumpernickel që Jack-u më kishte thënë t’ia sillja. Ginsberg-u më kishte thënë se Mémère kishte një urrejtje aq paragjykuese ndaj hebrenjve, saqë atë e quante djall. Jack-u më dërgoi një letër më pas duke më thënë të mos vija më në shtëpinë e tij – ai nuk donte të “trazonte rutinat e brishta të asaj që, në fund të fundit, është një zonjë e moshuar”. Por më tha se do të më takonte në vjeshtë. Dhe ai më vizitoi atëherë, tri herë, aq i dehur sa ishte, po aq i paarritshëm sa kishte qenë në Northport. Isha rritur gjatë asaj vere të gjatë dhe tani isha njëzet e tre vjeç, mjaftueshëm e pjekur për ta ditur se duhej të largohesha.
Nuk kam asnjë ide se çfarë u bë me këmishën kuqezi të Jack-ut. A ishte mes gjërave që u ruajtën në hambarin e kunatit të tij, apo e kishte hedhur? Të gjithë ne zhveshim gjëra teksa koha na shtyn përpara; zhveshim njerëz, madje edhe male. “Unë ende e dua atë sonte,” do të shkruante Jack-u, duke parë pas në marrëdhënien tonë në romanin e tij të vitit 1965 “Desolation Angels“, në të cilin unë bëhem Alyce Newman, “një person i ri interesant, një hebreje elegante e klasës së mesme, e trishtuar dhe në kërkim të diçkaje”.
Kishte disa gjëra që mund t’i kisha ruajtur, por nuk i ruajta. Makinën time të shkrimit portative Royal në të cilën Jack-u daktilonte sa herë që qëndronte me mua, pllakën e gramafonit të Lee Wiley-t që e dëgjonim pa pushim, kopjen e “Aut-Aut” (Either/Or) që ai po lexonte para se të lundronte për në Tangier. Mund të kisha mbajtur tenxheren në të cilën i gatuaja supën me bizele Lipton, diçka që ai më kujtoi gjatë një telefonate natën vonë në vitin 1966, jo shumë kohë para se të martohesha me dikë tjetër.
Së fundmi mësova se ka një fletë letre në koleksionin e Jacob Loewentheil-it, të cilën unë e kam hedhur në prill të vitit 1957, fill pas kthimit të Jack-ut nga Parisi. Në njërën anë të saj është një fragment i romanit tim të parë. Duhet ta kem ndier se duhej rishkruar, me gjithë faktin se Jack-u më kishte nxitur që të mos ndaloja kurrë për të bërë rishikime. Ai siç duket e kishte peshkuar atë nga koshi im i mbeturinave i mbushur plot dhe kishte daktiluar një letër për mikun e tij Ed White në anën tjetër. Ai e urrente ta shihte letrën të shkonte dëm.
Letrat që më dërgonte mua, të daktiluara ose të shkruara deri në skajet e faqes – ato i mbajta. Kisha ndërmend të citoja prej tyre në kujtimet që fillova të shkruaja dyzet vjet më parë, përpara se të mësoja se të gjitha fjalët në to i përkisnin të vesë së Jack-ut dhe nuk mund të përdoreshin pa një leje që ajo refuzoi të ma jepte. Vetëm copat e letrës mbi të cilat Jack-u kishte shkruar ato ishin të miat.
I bëra fotokopje letrat e Jack-ut kur isha pesëdhjetë vjeçe, pastaj ia shita një tregtari. Sapo kisha blerë një shtëpi të vogël në anë të disa pyjeve në Vermont dhe pusit të saj i shteronte uji çdo verë. Kisha nevojë për para për një pus të ri, i cili duhej të shpohej shumë thellë, dhe për një dhomë që po shtoja. Ndjeva se Jack-u do të më kishte falur – ai shpesh kishte thënë se gjithçka që donte për vete ishte një kabinë e vogël mali. Por fjalët kanë veti misterioze; ato mund t’i humbësh në formën e tyre të prekshme dhe përsëri t’i mbash.
Nuk e dija që Jack-u i kishte ruajtur të gjitha letrat e mia derisa kunati i tij më njoftoi se një producent i Hollivudit ua kishte dhënë ato një regjisori të famshëm si dhuratë ditëlindjeje, së bashku me ato që Jack-u më kishte shkruar mua. Kështu që jemi bashkë në Hollivud, me sa di unë, së bashku me pardesynë e Jack-ut, e cila u ble nga Johnny Depp. (Kerouac-u që unë njihja nuk kishte pardesy).
Berg Collection ka disa paterica që Jack-u i përdori në Columbia, në tetor të vitit 1940. Ato ruhen në ambientet e bibliotekës me temperaturë të kontrolluar, së bashku me një fije floku të Walt Whitman-it, me karrigen e drurit çuditërisht të vogël në të cilën ulej Dickens-i kur shkruante, si dhe prova të tjera që dëshmojnë se shkrimtarët legjendarë kanë patur jetë të vërteta. Mundet që, ashtu si ato paterica dhe ai hi cigareje, edhe unë të jem pjesë e “mbetjeve reale” të Kerouac-ut: vajza bionde, rreth viteve 1957-58. Ndonëse nuk mund të shpëtohesha apo të mblidhesha në koleksion, ai la gjurmën e tij tek unë.

Përktheu: Arlind Guma

Marrë nga The New Yorker

Në mesnatën e një mbrëmjeje shtatori të vitit 1957, Jack Kerouac dhe e dashura e tij, Joyce Glassman, shkuan te kioska e gazetave.
Ata po kërkonin numrin e mëngjesit të The New York Times-it dhe recensionin për librin e ri të Kerouac-ut, On the Road. Atje ishte, në faqen 27: një recension entuziast nga kritiku Gilbert Millstein, i cili deklaronte se: “Botimi i tij është një ngjarje historike.”
Ai recension i vetëm e ndryshoi jetën e Kerouac-ut, duke e bërë anëtarin më të famshëm të Brezit Beat dhe duke i mundësuar botimin e romaneve të tjerë – shumë prej të cilëve do të bazoheshin në vetë jetën e tij.

1. Nofka e fëmijërisë së Jack Kerouac-ut ishte “Memory Babe” (Bebja e Kujtesës).

Jean-Louis Lebris de Kerouac lindi më 12 mars, 1922, në Lowell, Massachusetts. Babai i tij, Leo, ishte agjent sigurimesh dhe më vonë zotëroi një shtypshkronjë; nëna e tij, Gabrielle, ishte shtëpiake. Frëngjishtja, dhe jo anglishtja, ishte gjuha e tij e parë, dhe gjatë gjithë jetës si frëngjishtfolës ai ndjeu një ftohtësi kulturore në Shtetet e Bashkuara.
Fëmijë, Kerouac-u kishte një kujtesë mahnitëse: ai mund të kujtonte me saktësi skena dhe biseda nga e shkuara, gjë që i bëri miqtë e tij që ta quanin “Memory Babe” (Bebja e Kujtesës). Ai do ta përdorte këtë talent në romanin e tij The Town and the City për të përshkruar jetën tipike familjare në New England. Sipas biografisë së Ann Charters-it, pasi jeta e tij gjatë fëmijërisë nuk ishte aq idilike sa e kërkonte historia, ai gërshetoi elemente të fëmijërisë së tij me kujtimet nga jeta e miqve të tij.

2. Një mik e frymëzoi Jack Kerouac-un të bëhej shkrimtar.

Pasi kaloi klasën e gjashtë, Kerouac-u ndoqi shkollën e mesme “Bartlett“, atje ku u njoh me Sebastian Sampas-in. Të dy ndanin të njëjtën dashuri për teatrin e letërsinë dhe krijuan një miqësi të thellë. Falë ndikimit të Sampas-it, Kerouac-u u bë pjesë e klubit shkollor të shkrimtarëve “Scribbler’s Club”.
Në librin e tij Lonesome Traveler (Udhëtari i vetmuar), botuar në vitin 1960, Kerouac-u shkruante: “Vendosa të bëhesha shkrimtar në moshën 17-vjeçare nën ndikimin e Sebastian Sampas-it, një poeti të ri vendas, i cili vdiq më vonë në fushëbetejën e Anzio-s” gjatë Luftës së Dytë Botërore. Në vitin 1966, Kerouac-u u martua me motrën e Sampas-it, Stelën.

3. Poezitë e Jack Kerouac-ut u ndikuan nga një poet japonez.

Poeti japonez i shekullit të shtatëmbëdhjetë, Matsuo Bashō, përdorte tema budiste si natyra, ndriçimi shpirtëror dhe cikli i jetës, me një gjuhë të thjeshtë, kur shkruante poezi haiku.
Kerouac-u e adhuronte haikun; ai shkroi një sasi të madhe poezish të kësaj natyre dhe i përfshiu ato në romanet e tij – ndonëse e shpërfillte numrin e rrokjeve që shumëkush e lidh me këtë formë, duke thënë se “Haikut Pop – Amerikanë (jo-japonezë)” ishin “poezi të shkurtra me 3 vargje, ose ‘pomes’, me rimë ose pa rimë, që skiconin ‘Samadhi të vegjël’ zakonisht me konotacion budist, duke synuar drejt ndriçimit shpirtëror.”
Një shembull i veprës së tij të frymëzuar nga Bashō:

Në dollapin tim të barnave, miza e dimrit ka vdekur nga pleqëria.
– Kerouac

Siç do të thoshte miku i autorit, poeti Beat, Allen Ginsberg: “Ai është i vetmi në Shtetet e Bashkuara që di të shkruajë haiku… [ai] flet në atë mënyrë, mendon në atë mënyrë.”

4. Jack Kerouac-u u martua për t’i shpëtuar burgut.

Në vitin 1944, shkrimtari i ardhshëm i Brezit Beat, Lucien Carr, vrau mikun e tij David Kammerer-in. Lucien Carr pretendoi se Kammerer-i ishte homoseksual dhe se e kishte përndjekur; gjithashtu Lucien Carr tha se Kammerer-i po i bënte vazhdimisht propozime, edhe pse Lucien Carr e kishte refuzuar.
Lucien Carr pretendonte se, për t’u mbrojtur, e kishte qëlluar Kammerer-in për vdekje me thikën e tij të skautëve. (Ky lloj arsyetimi për vrasje më vonë do të njihej si “mbrojtja nga paniku homoseksual”). Pasi i mbushi xhepat e Kammerer-it me gurë, Lucien Carr e hodhi trupin e tij në lumin Hudson. Më pas ai shkoi të takonte miqtë e tij Jack Kerouac-un dhe William Burroughs-in; Lucien Carr tha se ai dhe Kerouac-u shkuan në një park atje pranë për të asgjësuar provat. Më vonë, Kerouac-u u arrestua dhe u burgos si dëshmitari kyç i krimit.
Kerouac-u nuk kishte mundësi të paguante dorëzaninë, ndaj i kërkoi të dashurës së tij, Edie Parker-it, që t’i merrte paratë hua nga prindërit e saj. Megjithatë, Edie nuk pranoi ta bënte këtë nëse ai nuk i premtonte se do të martohej me të, gjë që ai e bëri. Kerouac-u gjithashtu tha se do të shpërnguleshin në Grosse Pointe, Michigan, ku ai do të gjente një punë për të shlyer huanë.
Më 22 gusht, Kerouac-u u martua me Edie Parker-in dhe u lirua shpejt. Ai i mbajti premtimet e tij, por martesa e tyre mori tatëpjetën dhe përfundimisht u anulua.
Më vonë, Kerouac-u iu referua vrasjes së Kammerer-it në romanin e tij autobiografik Vanity of Duluoz, duke shkruar se ai i kishte treguar personazhit të bazuar mbi Kammerer-in se ku po shkonte personazhi i bazuar mbi Lucien Carr-in natën e vrasjes, dhe se e kishte parë “atë të turrej drejt vdekjes së tij”.

5. Jack Kerouac-u nuk u kujdes për vajzën e tij.

Në fund të vitit 1950, Kerouac-u u martua me Joan Haverty-n dhe në shkurt të vitit 1952, Haverty solli në jetë vajzën e tyre, Janet Michelle-n. Por çifti u nda përpara se Janet-a të lindte dhe Kerouac-u e mohoi atësinë, duke refuzuar të paguante detyrimet për rritjen e fëmijës.

6. Jack Kerouac-u dhe Gore Vidal-i patën një takim

Shkrimtari Gore Vidal u takua për herë të parë me Kerouac-un në vitin 1949 në Operën Metropolitane, por përveç një flirtimi të lehtë, asgjë nuk ndodhi. Kjo do të ndryshonte në vitin 1953, kur Kerouac-u dhe Vidal-i u takuan sërish në “San Remo Cafe” në qytetin e New York-ut. Kerouac-u kishte ndërmend ta prezantonte Vidal-in me Burroughs-in, por Kerouac-u flirtoi gjatë gjithë kohës me Vidal-in dhe në fund Burroughs-i u largua.
Pas kësaj, sipas Vidal-it, ai dhe Kerouac-u shkuan në hotelin “Chelsea” atje pranë, ku patën marrëdhënie seksuale. Më vonë, Kerouac-u do të shkruante një rrëfim fiction të takimit në librin The Subterraneans (Nëntokësorët): “[Ai] është homoseksual i mirënjohur dhe qartësisht i rangut të parë, truri im që uturin – ne shkojmë në suitën e tij në një hotel – unë zgjohem në mëngjes mbi divan, i mbushur me njohjen e tmerrshme: ‘Nuk u ktheva fare te Mardou’.”

7. Alan Watts-i nuk ishte adhurues i interpretimit që Jack Kerouac-u i bënte Budizmit.

Kerouac-u publikoi në vitin 1958 romanin e tij The Dharma Bums (Mendimtarët e Darmës), i cili portretizonte alter egon e tij fiktive duke mësuar Budizmin. Portretizimi që Kerouac-u i bëri Budizmit ishte mjaft popullor mes rinisë së asaj kohe, por mësuesi i famshëm i Zenit, Alan Watts-i, nuk ishte adhurues i tij.
“Zeni Beat është një fenomen kompleks,” shkroi Watts-i.
Ai varion që nga përdorimi i Zenit për të justifikuar tekat e pastra në art, letërsi dhe jetë, e deri te një kritikë sociale tejet e fuqishme dhe ‘zbërthimi i universit’ si ai që mund të gjendet në poezinë e Ginsberg-ut e Snyder-it, dhe, disi në mënyrë të pabarabartë, te Kerouac-u. Por, ashtu siç e njoh unë, është gjithmonë tepër i vetëdijshëm, tepër subjektiv dhe tepër i vrullshëm për të pasur shijen e Zenit.”
Watts-i do të botonte veprën e tij të famshme, Beat Zen, Square Zen, and Zen, për të bërë dallimin midis Zenit formal dhe stilit Zen të Brezit Beat. Për Watts-in, Zeni formal ishte çlirim nga mendimi konvencional, ndërsa stili Zen i Brezit Beat ishte thjesht një revoltë kundër kulturës apo rendit shoqëror.

8. Jack Kerouac-u është akuzuar për antisemitizëm

Kur Kerouac-u shkoi për një intervistë në Bibliotekën Publike të Northport-it në New York në vitin 1964, ai foli për një gamë të gjerë temash, mes tyre për mikun e tij Allen Ginsberg, religjionin dhe marrëdhëniet racore. Ai gjithashtu diskutoi pikëpamjet e tij për popullin hebre.
Sipas Paul Maher-it te Kerouac: The Definitive Biography, autori kishte një teori se “konflikti për të drejtat civile të afrikano-amerikanëve kishte nisur nga një ‘pushtim’ i hebrenjve rusë në Amerikë”. Kerouac-u tregohet të ketë deklaruar: “Pasi ata [populli hebre] u vendosën këtu, i morën Negrot, i vërvitën drejt Amerikës dhe u fshehën pas fundit të tyre, në mënyrë që ne të harrojmë antisemitizmin sepse tani jemi të shqetësuar për Negrot.” Këto deklarata çuan në akuzimin e Kerouac-ut për antisemitizëm – të cilin ai e mohoi me forcë.

9. Jack Kerouac-ut i pëlqente të pikturonte.

Shkrimi nuk ishte talenti i vetëm i Kerouac-ut: autori ishte gjithashtu artist. Ai e vizatoi autoportretin e tij të parë kur ishte 9 vjeç dhe krijoi një sasi të madhe veprash arti – duke punuar me çdo gjë, nga lapsi te vajrat dhe akuarelet. Ashtu si personazhet në romanet e tij, Kerouac-u shpesh i bazonte veprat e tij të artit te njerëzit që takonte.

10. Jack Kerouac-u pati ndikim te Hunter S. Thompson-i.

21-vjeçari, gazetari i ardhshëm Gonzo, Hunter S. Thompson-i, nuk tha fjalë të mira për Kerouac-un apo për punën e tij, duke shkruar në një letër se: “Ai njeri është gomar, një idiot mistik me miopi intelektuale. Ajo gjëja e Dharmës ishte po aq e keqe sa edhe Nëntokësorët dhe që të dy librat janë shtojca të thara të veprës On The Road – e cila, për më tepër, nuk është fare roman.”
Disa vite më vonë, Thompson-i e quajti librin Big Sur të Kerouac-ut një “libër budalla dhe mut”. Por mendimi i tij duket se u zbut me kalimin e moshës: në vitin 1994, tregohet që ai të ketë thënë se “nuk do të isha bërë kurrë shkrimtar po të mos ishte për librin On the Road” dhe pranoi katër vite më vonë se Kerouac-u “pati një ndikim të madh tek unë.”

Përktheu: Arlinda Guma