Banesë e mbikëqyrur-Nizar Kabbani
Dua
të prish rrethin prej shkumësi
t’i jap fund këtij udhëtimi të përditshëm
midis buzëve të tua
midis gjoksit tënd
midis trupit tënd të ftohtë si qytetet prej bakri
dhe çmendurisë sime
Përktheu: Ledia Kushova
Në rast se përpiqet t’ju afrohet një burrë, cilatdo që të jenë qëllimet e tij – në vend të mbyllur ose të hapur – punë e parë ulini sytë përtokë, që të mund të fitoni kohë. Nga mënyra se si kërkon t’ju tërheqë vëmendjen do të kuptohet se ç’lloj kënaqësish pret ai nga miqësia me ju. Në rast se ai kërkon vetëm një miqësi bisedash të zgjatura, e cila duhet t’i ngjallë një simpati pa interes – gabimisht këtë marrëdhënie e quajnë platonike – atëherë në krye do t’ju thotë plot kujdes se mënyra qysh e mbani kokën, sidoqë ka një hir të këndshëm e fëminor, zbulon një intelekt që zor se pritej nga balli juaj i trëndafiltë. Do t’ju drejtojë pyetje, thjesht që t’ju japë mundësi të vlerësoni thellësinë e mendjes së tij, jo pse do të dijë përgjigjen tuaj. E vetmja dëshirë e tij është që ta kuptoni rëndësinë e bisedës siç duhet. Është katërcipërisht e pranueshme që ta ftoni atë, në intervale të rregullta, por jo shumë të shkurtra, për një gotë limonatë ose diçka për të ngrënë dhe ta lejoni që t’ju dhurojë libra ose të tjera sende me vlerë edukative, por mos harroni që edhe juve ju takon t’i propozoni diçka si shkëmbim.
Një problem tjetër ka të bëjë me kohëzgjatjen e një miqësie të tillë. Nga vetë natyra e njeriut në fjalë, kjo kohë është e shkurtër, sepse ai ka për t’u afruar, ose ju keni për t’iu larguar. Në rast se kemi të bëjmë me një njeri të vlershëm, këshillohet shtrirja në kohë e miqësisë. Kur të takoheni me të, e mira është që t’u shmangeni vendeve të shkreta, sepse edhe ju do ta keni të vështirë ta ruani kryelartësinë. Kushedi, ai burrë mund t’ju bëhet i dobishëm. Duhet të jeni të mprehta si gjarpri dhe naive si pëllumbi, ose si shembuj të tjerë nga shkrimet e shenjta.
Në qoftë se, ashtu si rastësisht, ai kërkon t’ju zërë dorën, atëherë ju, si rashtësisht, tërhiqeni dhe bëni sikur ju lypset shamia e hundëve. Në rast se në bisedë e sipër ai ju afrohet te veshi – gjoja për t’ju thënë me zë të ulët diçka të fshehtë – dhe ju gudulis me afshin e fjalëve të tij, që t’ju tërheqë aty ku s’duhet, ju mos e bëni veten. Më e mira është të ktheni fytyrën nga ai – krejt e pafajshme – dhe ai paskëtaj nuk do guxojë t’ju prekë buzët; kjo nuk i përgjigjet tipit që ai përfaqëson.
Mund t’i quajmë të kapërcyera vështirësitë e para kur ai të fillojë të tregojë nga jeta e tij private. Këtu nuk duhet të dëfteni kureshtje. Ai duhet ta ndiejë që po ju tregon vullnetarisht, që ju nuk ia kërkuat të fshehtat. Po e bëtë këtë me shkathtësi, ai ka për t’ju kërkuar këshilla dhe do të thotë se është përherë mirënjohës, në qoftë se ju tregoheni e gatshme dhe vetëmohuese për ta ndihmuar. Po pati vlerë këshilla juaj, ose mënyra si e këshilloni, atëherë ju do të bëheni për të e domosdoshme, ai kudo do të përpiqet të ndërhyjë për ju dhe do ta tregojë mirënjohjen e vet me sa të ketë në dorë.
Si keni mbërritur këtë pikë, në asnjë mënyrë nuk duhet të bëni gabim e të lejoni prekjen më të vogël trupore, përndryshe imazhi që i keni krijuar ka për ta humbur finesën dhe ai do të pendohet për vrazhdësinë tuaj. Në rast se e përballoni joshjen – për këtë nuk jeni asnjëherë e sigurt – ai do ta ndiejë veten të detyruar në pafundësi ndaj jush. Kuptohet, duhet t’i kushtoni vëmendje veshjes dhe sjelljes suaj, që ju për të jeni diçka e paarritshme, e cila i jep atij kënaqësi sa kohë është robi juaj, pa ndjerë turp për këtë.
Miqësi të tilla mund t’i lejoni vetes vetëm kur keni siguri se e sundoni trupin tuaj dhe se dini ta shfaqni intelektin. Po i mbajtët parasysh rregullat e mësipërme, të tilla lidhje, kudo në jetë, do t’ju sjellin dobi. Në të njëjtën kohë keni për të ndier edhe ju kënaqësi dhe bindjen se po bëni dicka të lejueshme prej fesë.
Por në rast se ju afrohet një burrë, i cili nuk lë pikë dyshimi se, ashtu siç ka lakmuar deri aty shumë trupa të tjerë, lakmon trupin tuaj, pa ndier ndaj jush detyrim, atëherë është më e mira që të mos shkoni dëm, as fjalë e as vështrime, dhe të vijoni rrugën tuaj pa e përfillur. Po qe se nuk ia arrini dhe mirësjellja e do – për hir të pozitës a të postit të tij – që të shkoni me të, atëherë siguroni praninë e një të treti, që të mos ju ndodhë asgjë e ligë. Po të jetë edhe kjo e pamundur, atëherë thuajini se vuani nga ato sëmundjet e neveritshme ose bëjeni pamjen tuaj sa më pak ngacmuese, kështu që atij t’i flashket dëshira (kjo është rrugëzgjidhja e fundit!)
Por po ju afrua një burrë, i cili nuk lë dyshim se ju dashuron me trup e me shpirt, atëherë keni për detyrë të shpalosni vetitë tuaja më të mira, që ai të arrijë në përfundimin se pa ju jeta e tij është një hiç.
Derisa ai nuk ju ka bërë ndonjë kërkesë, duhet të jeni rreptësisht e përmbajtur. Armë kryesore juaja është ngacmimi, që tek ai vjen në rritje, por që asnjëherë nuk e kalon kufirin e së lejueshmes. Por as mos i lini të kuptojë se keni trup të mpirë, ai mund të trembej dhe të kërkonte prova. Në rast se ju ka prekur në zemër dhe ju kërkon seriozisht një lidhje të përhershme, duhet të bëni disa gjeste, që ai të bjerë i tëri brenda. Lërini të kuptojë se nuk doni ta rëndoni nga paratë dhe mos pranoni nga ai asnjë lloj ëmbëlsire – kjo ju lartëson dhe tregon që ju nuk jeni mësuar me të tilla – po t’ju bjerë rruga, bëni kryq para çdo kishe dhe ikone – kështu ai do të ndiejë ngrohtësinë që jep besimi, të humbur që nga fëmijëria – ndërsa shëtisni së bashku, lëmojuni flokët kalamajve që luajnë, kjo është me shumë kuptim; pyeteni përherë e më shpesh për nënën e tij, sepse ndërkohë mund të ketë lindur frika për mosmarrëveshje familjare, dhe tregohuni gjithmonë e shqetësuar për shëndetin e tij, por pa e tepruar, sepse mund ta bezdisni dhe të keni humbje më pas.
Nëse tani ai ju propozon, nëse ka rënë në ujdi me prindërit tuaj, nëse i përket të njëjtit besim si ju dhe nëse nuk ka pasur më parë ndonjë lidhje të pazgjidhshme nga Perëndia, atëherë asgjë nuk e pengon bekimin dhe ligjërimin e simpatisë suaj për njëri-tjetrin.
Nuk quhet mëkat po i lejuat që, para martesës, ai të prekë buzët tuaja me të tijat, megjithatë nuk këshillohet, sepse siç sjell fjala-fjalën, ashtu edhe prekja sjell prekjen, dhe ju duhe ta ngulitni mirë në mendje, që burri ka për t’ju vlerësuar vërtet, atëherë kur ju t’i veni në shtrat e pacenuar.
Po e shpërfillët këtë porosi, mbi lidhjen tuaj do të bjerë hije për tërë jetën. Ajo që është dukur si diktim i nevojës, do të quhet më pas dobësi e karakterit. Nga ana tjetër nuk duhet harruar se lidhja e mishit mund të ketë pasoja. Çfarëdo mase mbrojtëse t’ju propozojnë, ju duhet të keni gjithmonë frikë, sepse dhurata e Perëndisë vjen atëherë kur do ai.
Sidoqoftë, tani ju keni kaluar pragun e shenjtë të martesës dhe urdhëresa thotë që duhet t’i shërbeni bashkëshortit e të jeni e nënshtruar përgjithmonë, kur ai të ketë parasysh se ç’gjë të çmuar ka bërë pronë. Kuptohet, ju nuk keni hyrë duarzbrazur në shtëpi të tij dhe në rast se ju kanë munguar mundësitë materiale, këto i keni zëvendësuar shumë bukur me zotësinë që vjen nga edukata juaj e shkëlqyer.
Ai ju ka marrë të virgjër. Prandaj detyra e tij është t’ju japë ato kënaqësi që ju ua keni mohuat të tjerëve për të, dhe ky borxh rritet, kur ju i përmbaheni urdhëresës së jetës bashkëshortore.
Por po ngjau që bashkëshorti ju tradhton, ju nuk keni të drejtë të bëni skena me njeriun e tretë, veçse mund t’i tregoheni burrit se sa e ulët është vepra e tij, çfarë epërsish humbet ai kur kërkon lumturi në gjirin e një tjetre. Natyrisht, edhe në këtë çështje Zoti është gjykatësi më i lartë dhe më i fundit, por edhe juve ju lejohen vështrimet dhe veprimet ndëshkuese, si dhe një shmangie e përkohshme nga ai. Por nuk mund ta teproni. Mund t’ju ngjallet neveri për një kohë të gjatë – dhe kjo nuk ju këshillohet, sepse ai është përcaktuar për ju, dhe ajo që është dëshiruar lart, shumimi, do të mbetej në vend, dicka që lejohet vetëm në një varfëri të skajshme ose në rast sëmundjeje.
Është rasti këtu të kujtojmë se mund të ketë mes jush nga ato që, edhe kur të vijë koha kur shumë gjëra lejohen, nuk dëshirojnë dhe nuk mund ta mposhtin druajtjen. Në fillim çrrënosja e turpit do të varet shumë nga ndërtimi shpirtëror i burrit, por edhe nga ju varet jo pak kthimi harmonik i njohjes së zemrave në njohje të mishit.
Në qoftë se delikatesa e burrit lë për të dëshiruar dhe ai i thotë gjërat troç, ju nuk do të mundeni ta çlironi vetë frenimin, ndaj është mirë që t’i kërkoni ndihmë nënës suaj. Po nuk u arrit edhe kjo, atëherë vihuni në lidhje me një mjek, që të jetë me emër si njeri gojëkyçur. Në rastet që duken pa shpresë kërkoni më mirë një prift dhe përpiquni vetë, nëpërmjet meshave të shenjta, lutjeve ngulmuese dhe pelegrinazheve, që ta shporrin të ligën.
Por përpara se të mësoni këto, pra, para se të hyni në jetë për të zënë aty vendin e paracaktuar dhe të përmbushni detyrat e ngarkuara, duhet ta mendoni e ta peshoni mirë, sepse të tjera shtigje hapen para jush. Hapet rruga, të cilën apostull Pavli e ka quajtur më të mirën, dhe që është më e perëndishmja. Po e zgjodhët këtë, jo vetëm që do të keni fatin të jeni pranë saj sa të keni jetën, por do të largoni dhe andrallat e shqetësimet e mësipërme. Do t’ju jepet kështu mundësia ta çoni jetën me punë e me meditim, si një parapërgatitje për një jetë më të lartë e më të mirë, ku do të shpërbleheni në amëshim për padrejtësitë e përkohshme.
Përkthyer nga Ardian Klosi
Mbi detin që u flet baticave-Flurans Ilia
poetët janë ca puthje në pritje
si prita lumenjsh
si trofta kundra rrjedhës
shohin shpesh qiellin poetët
dallojnë dalldinë e dihatjes
tropikun e gjunjëzuar
përkuljen e palmave
lëvozhgën e fjalës
nervin e djersitur
frymëmarrjen e ishullit,
të gjitha këto i ndijojnë ata
si këmba që shkel hijen e vet
shkel dherat e kuq të dihatjes
dhera që dergjen te rrënjët
e poetëve
që i vranë në mesnatë
lëshuar mbi dhé
si forca e rëndesës
SEPSE
drita e kandilit kryesisht vjen nga nata
mbi detin qe u flet baticave
u flet vetmive të lëkurës tënde
klithmave
fashitur në ngjyrën e butë
të syve
të poetëve.
PËR MË SHUMË SIGURI-MARIO MELÉNDEZ
Ejani të shihni poezinë time
nuk është bërë me material të lehtë,
mrekullisht ka për ta duruar dimrin
dhe gjatë verës ka për t´i freskuar
mendjet dhe trupat.
Trarë të fortë ka midis vargjeve,
fjalët e mia mbështeten në pajandra
Dhe që shiu të mos hyjë brenda
mbi çati do vendos ëndrrat e mia,
me dhimbjet e mia
do t´i bllokoj pikat e shiut.
Përktheu: Bajram Karabolli
Parada e së Resë të Vjetër-Bertolt Brecht
Qëndrova në një kodër dhe pashë të Vjetrën që po afrohej, por kësaj radhe vinte si e Re.
Topallonte me paterica të reja, që askush më parë nuk i kishte parë dhe kundërmonte rëndë një erë kalbësire që askush s’e kishte ndjerë më parë.
Guri që rrotullohej teposhtë ishte shpikja më e re dhe ulërimat e gorillave që rrihnin gjokset e tyre u vendos të ishin kompozimi më i ri muzikor.
Kudo mund të shihje varre të hapura që rrinin të zbrazëta ndërkohë që e Reja përparonte në kryeqytet.
Rreth e rrotull mbizotëronte një frymëzim frike që brohoriste: Po vjen e Reja, është e gjitha e re, përshëndeteni të Renë, jini e reja, si ne!
Dhe ata që dëgjuan, s’dëgjuan asgjë tjetër veç ulërimave, por ata që panë, panë kështu që nuk po brohoritnin.
Kështu e Vjetra ecte me hapa të mëdhenj, e maskuar si e Re, por me vete në marshimin e saj triumfal kishte sjellë edhe të Renë, të cilën e paraqiti si të Vjetër.
E Reja ishte e lidhur me pranga dhe e veshur me rrecka; që ia nxirrnin në pah të shkëlqyeshmit krahë e këmbë.
Dhe marshimi vazhdoi mespërmes natës, por ajo që ata menduan se ishte drita e agimit ishte drita e zjarreve në qiell. Dhe thirrja: “Po vjen e Reja, është e gjitha e re, përshëndeteni të Renë, jini e reja si ne!” do të kishte qenë më e lehtë të dëgjohej, po të mos mbytej e gjitha në një bubullimë të shtënash.
Përktheu: Arbër Zaimi
Autori Salman Rushdie, për dekada ka qenë i famshëm në qarqet letrare, për mënyrën e tij të të shkruarit, sigurisht, si dhe për fetvan që u shpall publikisht kundër tij, pas librit “Vargjet Satanike”, që shkaktoi zemërimin e liderit fetar të Iranit në fund të viteve 1980. Që nga ajo kohë, ai ka marrë një listë të gjatë me çmime, ka botuar më shumë romane, tregime dhe vepra jo-fiction. Tashmë 73 vjeç, ai ka një llogari aktive në Twitter, ku së fundmi njoftoi se po punon për një libër të ri me ngjarje të vendosura në Indi.
Ne u ulëm me të kur ai ishte në Vancouver për Festivalin e Shkrimtarëve, në vitin 2017.
Salman Rushdie është gati të fluturojë me Harbour Air nga Vancouver-i në Victoria dhe është duke kujtuar të gjitha herët që ka parë pjesë të Kanadasë nga lart. Si shkrues reklamash 24-vjeçar për një agjenci publicitare ku ishte punësuar, Rushdie fluturoi me Air Canada në të gjithë vendin, duke arritur së pari në Vancouver, pastaj në Montreal, Quebec City, Toronto. Edhe imazhi i tij më i fundit prej Kanadasë ishte nga një pikë e lartë. Një mik i dërgoi atij një hartë imagjinare, të përpiluar pas zgjedhjes së presidentit të SHBA-së; New York-u dhe California mplekseshin në një Kanada të zgjeruar.
Ky është një vend për të cilin Rushdie thotë se do të dëshironte të jetonte. Vendndodhja ka rëndësi për të. Ai nuk mund t’i shkruajë librat pa e ditur më parë se ku vendosen personazhet e tij. Për gati dy dekada, ai ka jetuar në New York, pasi kaloi pjesën më të madhe të jetës së tij prej të rrituri në Angli, vitet e fundit të të cilave, i kaloi duke u fshehur. Të tre qytetet ku ai ka jetuar janë sulmuar nga terroristët gjatë 20 viteve të fundit: Londra, New York-u dhe Mumbai, të cilët ai saktësisht dhe qëllimisht, i quan Bombei.
Në kapitujt e parë të librit të fundit të Rushdie-s, “Shtëpia e Artë” (Shtëpia Botuese Penguin Random House), patriarku Nero Golden e ndalon familjen e tij ta përmendë Mumbai-n, në vendin ku po shkojnë. “Thuajuni atyre se ne jemi gjarpërinj që zhveshim lëkurën. Tregojuni atyre që sapo u zhvendosëm në Carnegie Hill. Thuajuni atyre që kemi lindur dje ”, porosit Nero djemtë e tij ndërsa largohen nga aeroporti për në shtëpinë e tyre të re në New York. “Thuajuni që jemi nga askundi, nuk vijmë nga diku, ne jemi njerëz shtiracakë, mashtrues, rishpikës, kameleonë, që do të thotë, amerikanë”.
Fasada e ngritur nga Nero çmontohet shpejt për lexuesin. Ajo që supozohej të ishte zbulimi madhështor i romanit – një tragjedi që përfshinte sulmin terrorist të Mumbai-t në vitin 2008, që dëboi Familjen e Artë t’ia mbathë nga vendi i tyre për të kërkuar një jetë edhe më dekadente në Amerikë – zbulohet herët, duke i treguar lexuesit se ekziston një mister edhe më i errët. Rushdie thotë se dinte që donte të shkruante diçka në lidhje me sulmin në Mumbai që vrau 166 njerëz menjëherë pasi ndodhi incidenti, por nuk ishte i sigurt me saktësi sesi.
Karakteri i Nero-s ishte duke marrë formë në mendjen e Rushdie-s vite përpara se ai të kuptonte se donte t’i bashkonte në të njëjtin roman.
Rushdie dëgjoi për herë të parë për Domus Aurea-n në rininë e tij, një shtëpi e artë, luksoze, e ndërtuar nga perandori Neron pasi një zjarr shkatërroi pjesën më të madhe të Romës antike. Shtëpia ishte aq luksoze sa që pasardhësit e Neronit, të zënë ngushtë dhe të zemëruar, e zhvoshkën dhe varrosën. Brenda 40 viteve që nga vdekja e Neronit, Dominus Aurea ishte shkatërruar, mbi të kishte patur ndërtime dhe nuk dukej më.
Pyetja që lind kur bëhet fjalë për një mister është: Kur i thuhet lexuesit çfarë?”
Megjithëse Rushdie nuk e dinte sesi do të mbaronte “Shtëpia e Artë”, ai dinte që kishte disa ide të shkëputura që përfundimisht do të bashkoheshin për të marrë kuptim. “Kjo është normale për mua”, thotë ai. “Unë papritmas shoh sesi ato janë të gjitha pjesët e të njëjtit mozaiku dhe sesi ato përshtaten të gjitha së bashku. Ka ndodhur kaq shpesh, kështu që gati pres që të ndodhë. Pjesa e fundit që mungonte ishte vendndodhja.” Ai e gjeti atë vendndodhje në një vend që e njihte mirë: një shtëpi në fshatin Greenwich, që dikur u pushtua për një kohë të shkurtër nga Bob Dylan-i, ku aktualisht jetojnë miqtë e tij; çifti i artistëve Alba dhe Francesco Clemente. Oborret e pasme të shtëpive të veçanta në një bllok poshtë Rrugës Bleeker, hapen për të formuar një hapësirë të përbashkët, të njohur si Kopshtet MacDougall-Sullivan.
Apartamentet dhe kopshtet u bënë skenë. Rushdie mund ta imagjinonte pamjen nga dritarja e pasme dhe përtej oborrit, duke parë dritaren e dikujt tjetër. Vështrimi në jetën private tregon rrëfimtarin Rene që takon për herë të parë Familjen e Artë, pastaj futet enkas në botën e tyre. “Ishte një botë private e rrethuar nga një botë publike. Ajo që po bëj, është të treguarit e një historie brenda një historie”, thotë Rushdie. “Kemi këtë histori për këtë familje, brenda tragjedisë. Përreth saj është katastrofa më e madhe e Amerikës.”
Në libër, Rushdie eksploron historinë kriminale të Familjes së Artë dhe mashtrimet që ata sajojnë për të mbuluar të shkuarën e tyre. Është më afër një romani misterioz se çdo gjë tjetër që ai ka shkruar. “Pyetja që përmban mister është: Çfarë i thuhet lexuesit kur? Kur isha duke punuar për herë të parë, nuk zbulova asgjë për të shkuarën e tyre, deri shumë vonë në roman, atëherë mendova: Kjo do t’i mërzitë njerëzit; të paturit e kësaj hapësire boshe aty ku fshihet e vërteta”, thotë Rushdie.“ Fakti është që ata duhet të mbajnë një sekret. Nuk më duhet asnjë arsye”.
Rushdie ka qenë i famshëm në qarqet letrare, që kur romani i tij i dytë: “Fëmijët e Mesnatës”, u botua në vitin 1981. Shtatë vjet më vonë ai u bë shkrimtari më i njohur në botë kur u botuan “Vargjet Satanike” dhe shkaktoi zemërimin e udhëheqësit fetar të Iranit, i cili nxori një fetva për të. Ai duhej të jetonte i fshehur dhe i mbrojtur, por të tjerët që kishin lidhje me librin nuk kishin të njëjtën siguri. Përkthyesi japonez i librit, Hitoshi Igarashi, u godit për vdekje me thikë; një përkthyes në Itali u sulmua; dhe në një zjarr të vënë nga fanatikët për përkthyesin turk Aziz Nesin, dhjetëra njerëz u vranë në një hotel, megjithëse Nesin-i mbijetoi.
Sot, Rushdie udhëton në metro, shkon për të parë lojëra bejsbolli, merr pjesë në koncerte. Kërcënimi me vdekje ndaj tij nuk perceptohet më si rrezik, dhe madje në të vërtetë është bërë një shaka e kulturës pop: Sezoni 2017 i HBO’s Curb Your Enthusiasm, i cili përfshin një personazh nga Rushdie, përqendrohet rreth një muzikali që vetë Larry David shkroi për fetvan.
Kur Rushdie arrin në Carbus Club Carbour Harbor, vetëm një grusht njerëzish e njohin. Nuk ka roje të dukshme sigurie që e shoqërojnë, megjithëse në një lexim për Festivalin e Shkrimtarëve të Vancouver-it, në Qendrën Chan, një natë më parë, RCMP ishte atje së bashku me stafin e sigurisë. Në eveniment, pasi Rushdie mbajti një fjalim, një burrë iu afrua autorit me një kuti. Ishte bosh, por në të ishte shkruar fjala “Vdes” – një incident, për të cilin organizatorët e Festivalit të Shkrimtarëve në Vancouver thonë se ishte një shaka e dobët, e pandjeshme dhe shqetësuese. Por në asnjë çast, thotë Rushdie, nuk ishte i shqetësuar për sigurinë e tij. “Kjo çështje ka mbaruar qysh 20 vjet më parë. Nuk është më faktor ”, thotë ai. “Zgjati për nëntë vjetët që jetova në New York, tani për 19 vite nuk ka asnjë shqetësim për sigurinë atje dhe as këtu”.
Shtatë të fundit e atyre viteve kanë qenë një periudhë veçanërisht produktive për të, me “Shtëpinë e Artë”, që ishte romani i tij i katërt që nga viti 2010. Filloi me librin e tij të dytë për fëmijë “Luka dhe Zjarri i Jetës”, pasuar nga kujtimet e tij: “Joseph Anton”, dy vjet më vonë në vitin 2012. Pastaj, dy romane: “Dy vjet Tetë Muaj dhe 28 Netë”, të botuar në vitin 2015, si dhe “Shtëpia e Artë”, botuar në Shtator të vitit 2017. Romani i tij para “Shtëpisë së Artë” kishte të bënte me xhindet, shpirtrat dhe krijesa të tjera mitike, së bashku me alegoritë dhe iluzionet. Ky libër i ri është padyshim i ndryshëm. “Nocioni i së vërtetës dhe çka është e vërteta janë kaq të sulmuar tani,” thotë Rushdie. “Gjë që më bëri të mendoj se një nga arsyet pse ‘Shtëpia e Artë” nuk përmban ndonjë element fantastik, është fakti se thashë se mund të mos jetë koha për këtë lloj shkrimi.”
Realiteti është fokusi i tij i patundur tani. Ai beson se lexuesit e tij duan të vërtetën dhe ata mund ta përballojnë atë.
Përktheu: Arlinda Guma
16 Maj, 1973-Wislawa Szymborska
Një nga ato shumëdatat,
që nuk të thonë më asgjë.Ku po shkoja atë ditë,
çfarë po bëja-Nuk e di.Kë takova, për çfarë folëm,
nuk arrij ta kujtoj.Nëse atje rrotull do të ishte kryer ndonjë krim,
unë nuk do të kisha patur alibi.Dielli lindi dhe perëndoi
përtej horizontit.
Toka u rrotullua
dhe unë nuk e mbajta shënim në fletoret e mia.Më mirë do të kisha preferuar
të kisha vdekur përkohësisht
sesa të vazhdoj të jetoj
dhe të mos arrij të kujtoj asgjë.Tekefundit nuk kisha qenë një fantazmë.
Kisha marrë frymë. Kisha ngrënë.
Kisha ecur.Hapat e mi kishin kumbuar,
gishtat e mi, e sigurt që kishin lënë
shenjat e tyre në dorezat e dyerve.Pasqyrat kishin kapur shëmbëllimin tim.
Kisha veshur diçka apo diçka-tjetër në ndonjë lloj ngjyre.
Dikush duhet të më ketë parë.Ndoshta atë ditë gjeta diçka
që kishte humbur.
Ndoshta humba diçka që e gjeta më pas.Isha plot me ndjenja dhe ndjesi.
Tani e gjithë kjo ngjan
si një varg me pika brenda kllapave.Ku isha strukur,
ku e kisha varrosur veten?
Jo keq si shaka,
të zhdukesha ashtu mu përpara syve të mi.E shkund kujtesën.
Ndoshta diçka nëpër degëza
që ka qenë e përgjumur për vite
do të ndizet si një rrahje flatrash.
Jo.
Është e qartë që po kërkoj shumë.
Asgjë më pak se një sekondë, të gjithën.
Përktheu: Arlinda Guma
Hapa një zarf të harruar-Petraq Risto
Hapa një zarf të harruar, sikur hapa një arë me gjeste dashurie.
Gjestet gjallërohen para meje, veç unë i njoh.
S’e di brenda zarfit si hyre, veç di që po të shoh.
Hapa një zarf të vjetër, ngjyrë lëkure pa diell.
Si mund t’i përballoj gjestet e tua: të qeshurën gurgulluese të burimit
Lojën tinzare që bëje me duart: gërshetoje rreze gëzimi.
Hapa një zarf të harruar – qiell i largët ku ti fluturon pa gravitet
Ma zgjat dorën tënde: nesër do bëhet degë molle.
E ke lëkurën prej cipës së mollës, e gjitha aromë molle vjen.
Hapa një zarf të harruar në këndin e kujtesës: Atje ku errësira të gjen.
Më jep sytë, sytë të them: ato dy zarfe të vegjël përjetësisht të hapur,
ku veç lajme mëngjesi shkëlqejnë.
Hapa një zarf të harruar: pak fjalë, shumë shpirt.
Dhe një errësirë e gjunjëzuar
përballë ikonës së dritës.
XXXVI
Ndërkohë që ecja përpara, ajo dritëza sikur shtohej, derisa kuptova se shpella, ku besova se ndodhesha, në të vërtetë qenkësh një amfiteatër i mrekullueshëm, i cili ngrihej mbi një rrafshulët madhështore, të larë nga një lumineshencë e kuqërremtë dhe ngjyrë manushaqe.
Kur dola nga amfiteatri në një hapësirë të mjaftueshme për të përfshirë me vështrimin tim atë qiell të panjohur, pashë se ndriçimi vinte nga një yll gati njëqind herë më i madh se dielli ynë, por që shkëlqimi i dobët i tij tregonte se ishte një nga ata yje tashmë pranë vdekjes dhe se, me energjitë që u ka mbetur, lajnë planetët e ftohtë e të braktisur me një dritëz të ngjashme me atë që del nga vatra e një salle të madhe, të errët e të heshtur, ku s’ka më flakë veç thëngjij dhe hi, sepse zjarri i ka djegur tashmë drutë; shkëlqim misterioz, i cili, në qetësinë e natës, na zhyt në mendime nostalgjike dhe enigmatike: të kthyer drejt brendësisë më të thellë të qenies sonë bluajmë në mendje të kaluarën, legjendat dhe vendet e largëta, kuptimin e jetës dhe të vdekjes, derisa, më në fund, pothuaj plotësisht të përgjumur, dukemi sikur vozisim të rravguar në një basen me ujëra gati pa jetë.
Provincë melankolie!
I dërrmuar prej pikëllimit dhe heshtjes, mbeta për një kohë të gjatë duke kundruar atë territor të gjerë.
Nga perëndimi, mbi muzgun e një qielli të stuhishëm por të paralizuar, ku një stuhi jepte shenja kristalizimi ndaj një qielli me re të pambukta, të shqyera e të spërkatura me gjak, përvijoheshin profile kullash të vithisura nga mijëvjeçarët apo ndoshta nga e njëjta katastrofë që kishte shkretuar atë kontinent të përmortshëm. Skelete ahesh të lartë, siluetat e hirta të të cilëve binin në kontrast me të kuqtë e përgjakur të atyre reve, të bënin të mendoje se gjithçka mund të kishte filluar apo mbaruar nga një zjarr planetar.
Midis kullave ngrihej një statujë po aq e lartë sa ato. Dhe mu në kërthizë të saj ndriçonte një fener fosforeshent që dukej se përpëlitej, nëse vdekja që mbretëronte në atë provincë të mos tregonte se ajo përpëlitje nuk ishte veç se një iluzion i ndijimeve të mia.
Isha i sigurt se atje do të mbaronte pelegrinazhi im i gjatë dhe se, ndoshta, në atë fortesë ogurzezë, më në fund, do të gjeja kuptimin e ekzistencës sime.
Andej nga veriu, shkretia melankolike përfundonte në një vargmal hënor që me siguri arrinte të ngrihej deri në njëzet a tridhjetë mijë metra lartësi. Vargmali dukej si kreshta kurrizore e një dragoi monstruoz.
Përkundrazi, në skajin jugor të rrafshulëtës ngriheshin kratere të shuar, që gjithashtu të kujtonin gropat hënore. Të shuar e ma sa duket të ftohtë, humbisnin mbi pampën minerale drejt territoreve të panjohura të jugut. A thua ishin ata vullkane të shuar, të cilët dikur patën rrafshuar dhe shkrumbuar atë provincë me përrenjtë e llavave të tyre?
Që nga vendi ku isha unë, i përhumbur dhe i ngurosur, nuk ishte e mundur té dalloje nëse ato kulla gjigante ngriheshin të vetmuara në rrafshulët (kulla pothuaj të shenjta ritesh të panjohura) apo, përkundrazi, nëse ngiheshin në mes të qyteteve të rrafshët e të vdekur, të cilët prej aty dukeshin të paqenë.
Ai Syri Fosforeshent dukej sikur më tërhiqte dhe papritur ndjeva se isha i caktuar të ecja drejt statujës së madhe.
Por zemra ime dukej sikur paskësh hyrë në një ekzistencë të venitur, si ajo e reptilëve në muajt e gjatë të dimrit: mezi rrihte, dhe pata përshtypjen se qe tkurrur dhe ngurtësuar. Asnjë tingull, asnjë zë, asnjë zhurmë apo gërvimë nuk dëgjohej gjëkund në atë perandori funerali, dhe një melankoli e papërshkrueshme ngrihej si një avull në territorin misteri e pikëllimi.
A thua paskëshin qenë vërtet të vetmuara ato kulla aq të larta? Për një çast imagjinova se në kohëra të shkuara mund të kenë qenë fortesa e gjigantëve të egër e mizantropë.
Por Syri Fosforeshent vazhdonte të më tërhiqte dhe, pak nga pak, ajo tërheqje po më pushtonte e po më linte pa mend, derisa fillova të eci drejt rajonit të kullave.
Për një kohë që e kam të pamundur ta llogaris, sepse ylli qëndronte i fiksuar në kupën e qiellit, dhe eca drejt rrafshulëtës së argjenduar
Kësisoj, sa më shumë ecja përpara, shikoja se nuk kishte asgjë të gjallë, se gjithçka ishte e shkrumbuar nga llava ose e ngurtësuar nga hiri përvëlues që ai kataklizëm kozmik kishte hedhur në moshat e qëmotshme.
Dhe sa më afër fortesave shkoja, më i madh bëhej misteri dhe madhështia e tyre. I numërova: ishin njëzet e një, të gatshme mbi një poligon që duhet të kishte një perimetër të madh sa ai i Buenos Airesit. Ishin të ndërtuara me gur të zi, ndoshta bazalt, duke u theksuar më shumë në atë rrafshulët të mbuluar me hi dhe poshtë një qielli të shqyer nga retë e purpurta të grisura. Por, edhe pse të rrënuara nga mijëvjeçarët dhe katastrofat, ato lartësia e tyre ishte madhështore.
Në qendër të atij poligoni kolosal, tashmë dallohej qartësisht statuja e një hyjnie lakuriq, në barkun e së cilës shkëlqente Syri Fosforeshent.
Të njëzet e një kullat ngjanin sikur bënin roje asaj.
Hyjnesha ishte bërë me gurë okre. Kishte trup gruaje, por kishte krahë dhe një kokë vampiri prej bazalti të zi vezullues. Duart dhe këmbët e saj përfundonin me çaponj të fuqishëm. Hyjnesha nuk kishte fytyrë. Në vend të kërthizës shkëlqente syri gjigant, i cili më kishte tërhequr dhe udhëhequr: ai sy mund të ishte një gur i çmuar gjigant, ndoshta një rubin, por, gjithsesi, nuk më hiqet nga mendja vezullimi fap-fap i një zjarri të brendshëm e të përjetshëm i tij. Dukej sikur ai shkëlqim të paskësh jetë; gjë që në mes të atij pikëllimi të kobshëm të shkaktonte një rrënqethje frike dhe magjepsjeje.
Ishte një hyjneshë e tmerrshme e natës, një demon i dalë nga varri që duhet të kishte pushtet mbi jetën dhe vdekjen.
Rrafshulëta minerale dukej e mbushur me mbetje mortale, ndërkohë që i afrohesha rrethit të madh të hyjneshës: një muze tmerri statik. Pashë hidra që dikur kishin qenë të gjalla, por tani ishin té ngurtësuara, idhuj me sy të verdhë në shtëpi të mëdha të braktisura, perëndi me lëkurë rremba-rremba si të zebrave, imazhe të një idhujtarie të zymtë me mbishkrime të padeshifrueshme.
Ishte një provincë ku dukej se kremtohej Ceremonia e vetme dhe gurtë e Vdekjes. Befas u ndjeva aq i shkretuar sa bërtita. Por britma ime humbi në atë heshtje minerale dhe jashtë historisë, jehoi dhe u duk sikur kaloi përmes qindra gjeneratash të zhdukura.
Pastaj mbretëroi përsëri heshtja.
Atëherë kuptova se duhet të shkoja deri në fund: syri i hyjneshës vezullonte dhe më thërriste qartësisht, me madhështi ogurzezë.
Të njëzet e një kullat ishin majat e një murane shumë këndore, drejt së cilës u afrova në ato ditë lodhjeje të pambarimtë. Sa më shumë zvogëlohej distanca, aq më e mahnitshme bëhej lartësia e tyre. Kur mbërrita rrëzë saj, e hodha vështrimin lart dhe llogarita se ajo muranë, në dukje e padepërtueshme, kishte lartësinë e një katedraleje gotike. Ndërsa kullat ishin gati njëqind herë më té larta.
Unë e DIJA se në perimetrin vigan duhet të kishte një hyrje që unë mund të hyja, në atë rreth. DHE NDOSHTA VETËM PËR KËTË. Në atë çast shpirtin ma pushtoi një qartësi se gjithçka këtu (kullat, provinca e shkretuar, ledhi, ylli në zbehje) paskësh pritur ardhjen time dhe se mu për këtë, tashmë, gjithçka nuk qe shembur e nuk qe kthyer në asgjë. Kësisoj, kur unë të arrija të depërtoja në atë Sy, gjithçka do të zhdukej si një fantazmë mijëvjeçare.
Kjo bindje më jepte forca për të bërë shtegtimin e gjatë në kërkim të portës.
Pasi eca për ditë të tëra rraskapitëse, më në fund, u përballa me portën.
Tek ajo fillonte një shkallare prej guri që sigurisht të çonte te Syri Fosforeshent. Duhet të ngjisja mijëra shkallë. Në fillim pata frikë se marramendja dhe lodhja do të më mposhtnin, por më zotëronin fanatizmi dhe ankthi, kështu që nisa ngjitjen.
Gjatë një kohe që nuk mund të përcaktohej dot (sepse ylli qëndronte gjithnjë në të njëjtin vend) ngjita shkallën e pambarimtë, ndërsa këmbët e dërrmuara dhe zemra, përkundrazi, arritën ta matin atë përpjekje mbinjerëzore në mes të heshtjes së rrafshulëtës së shkrumbuar të peizazhit me idhuj dhe pemë të ngurtësuar, duke pasur pas shpinës masivin gjigant të Vargmalit Verior.
Askush nuk mund të më ndihmonte me lutjet e tij e as me urrejtjen e tij.
Ishte një betejë titanike që UNË VETËM duhet të bëja, në mes të indiferencës së gurtë të asgjësë.
Shumë herë më lëshoi zemra e madje humba edhe vetëdijen, por me t’u përmendur rinisja ngjitjen. Syri sa vinte e zmadhohej dhe kjo më jepte zemër e njëherazi tmerr.
Syri Fosforeshent shtonte përmasat e tij, ndërsa unë ngjisja atë shkallë të pavdekshme. Dhe kur, më në fund, mbërrita përpara Tij, rashë në gjunjë i dërrmuar e i trembur.
Dhe ashtu qëndrova për çaste të gjata.
Atëherë një Zë që dilte apo dukej sikur dilte nga ai Sy, shungullues dhe perandorak, tha këto fjalë:
– TANI HYR. KY ËSHTË FILLIMI DHE FUNDI YT
U përkula dhe, tashmë i verbuar nga shkëlqimi i fortë, hyra.
Shkëlqimi i fuqishëm por jo i qartë, siç është karakteristikë për dritën fosforeshente, që tretet dhe bën të vibrojë mjedisi, lante në dritë një tunel të gjatë dhe të ngushtë prej mishi, ku m’u desh të ngjitem duke u zvarritur mbi barkun tim. Pata përshtypjen se ai shkëlqim vinte nga lart, që mua më dukej si një shpellë nënujore. Shkëlqim ndoshta i krijuar nga algat, rrëzëllim prej fantazme por i fuqishëm, i ngjashëm me atë që kisha pikasur duke parë në thellësitë oqeanike, gjatë netëve tropikale, kur lundroja në detin e Sargazëve. Djegie fluoreshente algash, që në heshtjen e thellësive nënujore ndriçojnë rajone të mbushura me përbindësha, të cilët, herë-herë, dalin në sipërfaqe, duke shkaktuar tmerr midis anëtarëve të ekuipazhit të anijeve që kanë fatkeqësinë të kalojnë pranë tyre; dhe ndodh që ata njerëz të çmenden e të hidhen në ujë, kështu që, anijet, të braktisura në fatin e tyre, si dëshmitarë memecë të mynxyrës, të pluskojnë për vite të tëra, si fantazma, të shtyra sa andej-këndej prej rrymave detare dhe prej erërave, derisa shirat, tajfunet e deteve lindore, dielli i fortë i tropikut, masonët e detit Indian dhe koha (thjesht Koha) t’i kalbin e t’i copëtojnë trupat dhe direkët e tyre, të brejtura nga kripa dhe nga jodi, nga ndryshku dhe peshqit; dhe mbetjet e fundit të tyre zhduken në thellësitë oqeanike, shpesh herë pranë të njëjtit përbindësh që nisi katastrofën dhe që, me kujdes, mbrapshti e pa mëshirë, ka vigjiluar për vite e vite shtegtimin e paqartë dhe absurd të asaj anijeje të dënuar.
Po ç’mund të kishte në atë shpellë që më kujtonte vitet e këqija të kërkimit në atë anije të errët ngarkese, duke lundruar nën yjet e Karaibeve?
Diçka më ndodhi ndërsa ngjitesha në atë tunel prej mishi, të rrëshqitshëm, me nxehtësi në rritje, mbytës: trupi im po kthehej në trup peshku, gjymtyrët e mia po transformoheshin neveritshëm në fletë dhe ndjeva se lëkura ime po mbulohej me luspa.
Shkëlqimi atje në krye të tunelit, sa vinte e bëhej më i fuqishëm: më tërhiqte e njëherazi më tmerronte. Dhe në atë heshtje të frikshme, më dukej se dëgjoja përsëri atë rënkim apo thirrje, diçka që, si në ëndërr, më kujtonte ngjarje mjaft të hershme, që nuk mund t’i përcaktoja dot.
Trup-peshku im mezi rrëshqiste nëpër atë vrimë dhe tashmë nuk ngjitej dot, me gjithë përpjekjet e mia, sepse unë e kisha të pamundur të lëvizja pendët e mia të peshkut: tkurrjet e fuqishme të atij tuneli të ankthshëm që tani ishte si prej kauçuku më shtrëngonin por edhe më përcillnin me një forcë të papërmbajtshme thithjeje, drejt fundit të tmerrshëm. Derisa, papritur, humbi vetëdije-peshkun. Rajone të gjera planetare dhe sasi të pambarimta kohe kalonin me tërbim përthithës. Por, në pak sekonda që zgjati ngjitja deri në atë Qendër, kaluan para vetëdijes sime një mori marramendëse fytyrash, katastrofash dhe vendesh. Pashë qenie që dukeshin sikur shikonin të tmerruara, pashë qartësisht skena nga fëmijëria, male Azie dhe Afrike të ekzistencës sime bredharake, zogj dhe kafshë hakmarrëse dhe ironike, buzëmbrëmje tropikale, minj nga një drithnik në Kapiten Olmos, shtëpi publike të zymta, të çmendur që bërtisnin me fjalë vendimtare por fatkeqësisht të pakuptueshme, gra që më tregonin në mënyrë epsharake seksin e tyre duke e hapur me duar, gaba duke u endur mbi kufoma të fryra nëpër Pampë, mullinj me erë në fermën e prindërve të mi, të dehur që rrëmonin nëpër kazanë plehrash dhe zogj të mëdhenj që, me sqepat e tyre të mprehtë, lëshoheshin drejt syve të mi të tmerruar.
E gjitha kjo, mendoj unë, kaloi në pak sekonda. Pastaj humba vetëdijen dhe ndjeva se po asfiksohesha. Por, atëherë vetëdija ime u duk se u zëvendësua nga një ndjesi e fuqishme por e errët: m’u bë sikur, më në fund, po hyja në guvën e madhe dhe sikur po kridhesha në ujërat e saj të nxehta, xhelatinoze dhe fosforeshente.
Dhe aty humba ndjenjat.
_____________
Marrë nga romani “Mbi heronjtë dhe varret”. Shtëpia Botuese PIKA PA SIPËRFAQE, Tiranë, 2016
Përktheu nga origjinali: Bajram Karabolli
Buka e popullit- Bertolt Brecht
Drejtësia është buka e popullit.
Ndonjëherë është e bollshme, ndonjëherë mungon.
Ndonjëherë ka shije të mirë, ndonjëherë shije të keqe.
Kur buka mungon, nis uria.
Kur buka është e keqe, nis mllefi.
Hidhe tej drejtësinë e keqe
Të pjekur pa dashuri, gatuar pa dije!
Drejtësi pa aromë, me një kore të murrme
Drejtësia bajate, që vjen tepër vonë!
Nëse buka është e mirë dhe e bollshme
Pjesa tjetër e ushqimit mund të mos vihet re.
Askush s’mund të ketë shumë nga të gjitha menjëherë.
Ushqyer me bukën e drejtësisë
Mund të rritet puna
Prej së cilës vjen bollëku.
Siç nevojitet buka e përditshme
Ashtu edhe drejtësia.
Madje nevojitet disa herë në ditë.
Prej mëngjesit e gjer në mbrëmje, në punë, në gëzim
Në punën që është edhe gëzim
Në kohë të vështira dhe në kohë të lumtura
Populli kërkon të bollshmen, të ushqyeshmen
Bukë të përditshme të drejtësisë.
Po meqë buka e drejtësisë pra na qenka kaq e rëndësishme
Kush, o miq, do të duhet ta pjekë?
Kush i pjek bukët e tjera?
Si bukët e tjera
Buka e drejtësisë duhet të piqet
Nga populli
E bollshme, e ushqyeshme, përditë.
Përktheu: Arbër Zaimi
