Author

Admin - page 77

Admin has 1899 articles published.

Kur publiku e ndërton ideologjinë (apo mungesën e saj) nga memet/Arlinda Guma

in A(rt)ktivizëm/Kronikë nga Dogville by

E çfarë gjërash “monstruoze” do t’u bëjë Soros-i popujve të Ballkanit dhe më gjerë, që nuk ua kanë bërë qeveritarët e tyre autokratë, ndaj të cilëve këta popuj nuk rebelohen? 

  Arlinda Guma

Çfarë di unë për George Soros-in?

1. Di që ai është spekulant. Di që emri i tij lidhet pazgjidhshmërisht me termin “E Mërkura e Zezë”, i cili i referohet 16 Shtatorit të vitit 1992, kur një kolaps i paundit e detyroi Britaninë të tërhiqej nga Mekanizmi Europian i Kursit të Këmbimit (ERM). Mbretëria e Bashkuar u detyrua të dilte nga ERM-ja sepse nuk mund të parandalonte që vlera e paundit të binte nën kufirin e specifikuar nga ERM-ja. ERM-ja u krijua në fund të viteve 1970 për të stabilizuar monedhat e vendeve europiane që përgatiteshin për Bashkimin Ekonomik dhe Monetar (EMU) dhe futjen e euros. Vendeve që kërkonin ta zëvendësonin monedhën e tyre me euron iu kërkua ta mbanin vlerën e monedhës së tyre brenda një intervali specifik për disa vite. Dhe “të Mërkurën e Zezë”, George Soros-i e sfidoi Bankën e Anglisë. Ai mendonte se Britania përfundimisht do të dështonte në përpjekjet e saj për ta mbështetur paundin. Kjo ishte gati si një profeci vetëpërmbushëse. Një ditë përpara “të Mërkurës së Zezë”, Fondi “Quantum” i Soros-it filloi të shiste sasi të mëdha paundi në treg, duke bërë që çmimi të binte më tej. Edhe pse Banka e Anglisë ndërmori hapa për të ndaluar shitjen, ajo ishte e pasuksesshme. (Nga ana tjetër, “e Mërkura e Zezë” e mbajti Britaninë e Madhe jashtë eurozonës dhe e shpëtoi atë nga problemet më serioze ekonomike që do të vinin më vonë.) “Të Mërkurën e Zezë”, Banka e Anglisë deklaroi se Mbretëria e Bashkuar do të largohej nga ERM-ja europiane. George Soros-i atë ditë fitoi 1 miliard dollarë.

2. Di që politikanët që kanë probleme me George Soros-in janë të gjithë autoritarë: Viktor Orbán, Erdogan, Sali Berisha. (Gjatë një dhjetëvjeçari të qeverisjes së Viktor Orbán-it, Hungaria zbriti në vendin e 69 për lirinë e shtypit, Erdogani ka mbushur burgjet me gazetarë, ndërsa gjatë qeverisjes Berisha, në protestën e 21 Janarit ku u vranë 4 vetë, një gazetar, i cili u plagos në dorë, u detyrua të kërkonte azil politik në një shtet europian sepse i rrezikohej jeta. Nuk po përmend të tjera fakte të tmerrshme gjatë qeverisjes së këtij të fundit, por meqë jam këtu, dua t’u sugjeroj gazetarëve shqiptarë që të mos ta përdorin më termin “lider historik” sa herë që flitet për të! Në vendet demokratike nuk ka liderë historikë. Në vendet demokratike këta lloj individësh nuk i quajnë liderë historikë por liderë histErikë. Në vendet demokratike, politikanët pas njëfarë kohe largohen vetë nga skena publike. Liderë historikë ka vetëm në vendet autokratike. Dhe janë ata që nuk largohen kurrë nga skena politike.)

3. Di që shumë të rinj shqiptarë janë edukuar në shkollat më të mira europiane me financimet e fondacionit të George Soros-it.

4. Di që po t’i dërgosh ndonjë e-mail institucionit të tij në Shqipëri, nuk do të marrësh kurrë përgjigje.
Di gjithashtu se njerëzit që e kanë drejtuar nëpër vite këtë institucion në Shqipëri, nuk kanë qenë shembull integriteti.

Kaq di unë për George Soros-in.

Por a më mjaftojnë mua këto të dhëna për të nxjerrë përfumdimin se ai kërkon me çdo kusht që ta shpopullojë Shqipërinë? Se ai kërkon ta shfarosë popullin shqiptar?
Jo. Nuk më mjaftojnë.
Një spekulant-filantrop? Ky fakt më vë disi në mendime dhe më hedh ca fije dyshimi por, a kam fakte për këto dyshime? Nuk kam. As edhe një… Dhe si një njeri që u beson fakteve dhe vetëm atyre, e kam të vështirë të besoj legjendat urbane që rrëfejnë një mijë e një të zeza për të.
E megjithatë, sa herë që përmendet emri i tij, seç më krijohet një ndjesi negative. Në një mënyrë krejt instiktive. Një ndjesi negative që më vjen prej nëndërgjegjes.
Ja pra, i gjithë ky agresivitet lajmesh që prodhojnë mediat mbi përbindshmërinë e këtij njeriu, ka sulmuar edhe pavetëdijen time; pavetëdijen e një njeriu të lirë e të pavarur. Ja pra, edhe në pavetëdijen e një njeriu të painfluencueshëm siç jam unë, kjo lloj histerie mediatike e ka lënë një efekt.
Dhe kur ky bum agresiv lajmesh bën efekt tek unë, përfytyroni se ç’katrahurë mund të shkaktojë tek njeriu i masës, tek turma që merr të mirëqenë çdo lajm të rremë, që lexon apo që sheh çdo konspiracionist që del në televizor apo çdo meme. Përfytyroni se çfarë batërdie ndodh në trurin e tij nga ky bombardim i vazhdueshëm, i cili të vetmin qëllim ka të rrisë fiktivisht audiencën me gjëra sensacionale, jo domosdshmërisht të vërteta, gjë që përkthehet në përfitim ekonomik; kjo u duhet mediave sot, pa se ç’ndodh në trurin e shqiptarit që i ndjek, ky nuk duket të jetë aspak problem i saj.
Dhe ja, kështu fermentohet një psikozë masive lidhur me këtë njeri, e cila pastaj shpërthen në formë memesh e komentesh nga më haluçinantet në facebook, ku George Soros-i shahet në një mënyrë aq pasionante, a thua se të gjithë këta komentues e kanë njohur personalisht, se “kanë ngrënë në një çanak me të” dhe se e dinë mirë se për çfarë flasin.
E çfarë gjërash “monstruoze” do t’u bëjë Soros-i popujve të Ballkanit dhe më gjerë, që nuk ua kanë bërë qeveritarët e tyre autokratë, ndaj të cilëve këta popuj nuk rebelohen? Asgjë nuk ka mbetur pa bërë! Por ama gjithandej nëpër meme shohim George Soros-in si gogolin e njerëzimit dhe jo këta qeveritarë.

Po marr një shembull tjetër.

Çfarë di unë për politikanin Nard Ndoka?

Di që dikur ka qënë kreu i një partie politike. Di gjithashtu që një emision satirik, i një televizioni të paskrupullt, i kërkoi atij të thoshte një fjali siç emisioni e kishte në skenar. Dhe Nard Ndoka, në mirëbesim, e tha atë fjali. Ajo fjali më pas u bë meme dhe tani i gjithë opinioni publik mendon se ai është një personazh qesharak, se ai nuk është dhe aq inteligjent. Të gjithë qeshin me Nard Ndokën sepse kanë parasysh batutën që ai tha në atë emision dhe asnjë nuk e merr seriozisht. Kur, në të vërtetë, po ta dëgjosh me vëmendje, ai thotë gjëra me vend. Por fatkeqësisht, askush nuk sheh përtej memeve të panumërta që vazhdojnë të prodhohen nën emrin e tij, dhe ndërkohë ish-realizuesit e emisionit e thonë me krenari se ishin ata krijuesit e këtij imazhi; të padrejtë dhe denigrues për personin në fjalë.

Po marr një shembull tjetër.

Çfarë di unë për politikanin Lulzim Basha?

Di që, ndryshe nga shumë politikanë shqiptarë, ai nuk është arrogant. Di që ka një natyrë të sjellshme, krejt e kundërta me atë imazhin e politikanit të hurit e të litarit me të cilin është mësuar psikoza e popullit shqiptar. Kjo mendësi është formuar me modelin e tipit të fortë të politikanit dhe nuk e përballon dot modelin e butë që i propozon Lulzim Basha. E sikur të mos mjaftonte kjo, kësaj psikoze i shtohet edhe një meme që qarkullon prej vitesh në internet; një fotografi që i është bërë fshehtas Lulzim Bashës ndërsa ai është duke fjetur në divanin e zyrës. Dhe çdo herë që politikani Lulzim Basha ndërmerr ndonjë aksion opozitar, në rrjet çuditërisht riqarkullon ajo foto dhe gjithçka zhvlerësohet. Populli nuk e ndjek në aksionet e tij.
Por në analizën që unë si njeri i pavarur dhe i painfluencueshëm i bëj asaj fotoje përfshihen edhe opsione si:
1. Lulzim Basha sapo është kthyer nga një udhëtim i largët dhe nuk ka patur kohë të shkojë e të çlodhet në shtëpi sepse më pas e pret një mbledhje tjetër…
2. Lulzim Basha është ndjerë papritur keq (njerëz të gjallë jemi) dhe dikush e ka këshilluar të shtrihet në divanin e zyrës për t’u qetësuar…
E shumë e shumë opsione të tjera si këto.
Por turma, masa, këto opsione nuk i llogarit. Ajo komenton çfarë sheh dhe ajo që shpesh shihet nëpër meme është lehtësisht e keqinterpretueshme.
Por përse po i shkruaj të gjitha këto?
Mora si shembuj tre persona publikë, për të treguar sesa lehtë mund të deformohet dhe manipulohet e vërteta nëpërmjet memeve. Se lehtë mund shpërfytyrohet imazhi i një individi prej tyre. Sesi mund të rrënohet e të denigrohet ai thjesht me një foto dhe me ndonjë thënie të keqinterpretueshme.
Por ky nuk është i vetmi shqetësim që kam.
Një shqetësim tjetër është fakti se memet shpesh mund të shfokusojnë targetin e shënjestrës së opinionit publik. Shpesh ato, në vend që të shënjestrojnë dëmtuesin, shënjestrojnë të dëmtuarin. Pa përmendur këtu sfondet seksiste, raciste, etj. (Dhe turma që ndërkohë i brohoret pa pushim si robote.)
Kështu, në vend që të rebelohet ndaj qeverisë, publiku është ngulur tek Soros-i. Ai dhe vetëm ai është armiku i madh i shqiptarëve!
Kështu, në vend që të rebelohet ndaj qeverisë, publiku analizon flokët e Lulzim Bashës, mungesën e tij të arrogancës, aftësitë e tij matematikore apo mënyrën sesi fle.
Është në të mirën e popullit shqiptar që të ketë një opozitë të fortë dhe duke e shkurajuar atë nëpërmjet memeve, publiku nuk bën gjë tjetër veçse dëmton interesat e tij. Publiku kështu punon kundra vetes. Sa më e fortë opozita, aq më i përfaqësuar është ai. (Kushdo qoftë kjo opozitë.)
Sloganet e memeve shpesh edhe e normalizojnë të keqen, i japin asaj nota të pranueshme humori, ndërkohë që në këtë pikë të realitetit të zymtë shqiptar duhet një përshkallëzim opozitar i fuqishëm nga të gjithë kahet.
Shpesh ky lloj shfokusimi është edhe i qëllimshëm, nga njerëzit e qeverisë, për të larguar vëmendjen nga problemi i vërtetë; keq-qeverisja. Dhe më vjen keq ta them, por publiku gjithmonë gënjehet lehtë.
Një e vërtetë tjetër fshihet përtej botës së memeve, por publiku përton ta zbulojë. Ai beson vetëm gjërat e gatshme që i serviren, pa e vënë kurrë në punë logjikën e tij.
Sot po i shkruaj këto fjalë se kam frikë nga një popull që e ndërton ideologjinë (apo mungesën e saj) nga memet.
Sot po i shkruaj këto fjalë se kam frikë nga një popull që edukohet nga ato.
Sot po i shkruaj këto fjalë se kam frikë nga një popull që përton të mendojë!

© Arlinda Guma, 24.10.2021

Ndalohet riprodhimi  i këtij shkrimi.

Arlinda Guma është autore e katër romaneve: Bulevardi i Yjeve (2014), Terma humanitarë si fjala bombardim (2016), Bob Legjenda (2021) dhe Marksi ka humbur kujtesën (2025).
Letërsia e saj është botuar në disa revista letrare ndërkombëtare, përfshirë revistat amerikane Words Without Borders dhe Poets & Writers, në revistën greke Teflon, etj.
Poezitë e saj janë përfshirë në antologji letrare ndërkombëtare dhe janë interpretuar nga aktorë të huaj në shumë vende të botës.
Që prej vitit 2018, ajo është themeluese dhe drejtuese e revistës kulturore defekt-teknik.com, e cila ruhet në Bibliotekën e Kongresit Amerikan në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Kritika e përshkruan si një autore të guximshme dhe jokonformiste, “që shkruan me grusht.”

Peizazhet e natës-Frederik Rreshpja

in Letërsi by

Peizazhet e natës-Frederik Rreshpja

 

Zhduken drurët me fjalë e me gjethe
Dhe luleve u rrëzohen ngjyrat,
Nata gdhend në ajër statujat e hijeve.

Eja ti, tërë dritë si dashuria,
Hidh ngjyra mbi lulet,
Vër rregull mbi peizazhet e botës!

Nëse nuk vjen,
Do të tretem nëpër kështjellat e ftohta,
Vizatuar brutalisht nga nata.

You might be interested in

NJË STUDIM PËR VEPRËN LETRARE TË MARTIN CAMAJT/Ajete Zogaj

in Letërsi/Tirana Review by

Ajete Zogaj

“Ka libra që lexohen, ka libra që të vënë në mendime, ka libra që ruhen në zemrën e kombit”. (Leonid Leonov)

Viti 2020 shënoi 95 vjetorin e lindjes së shkrimtarit, gjuhëtarit dhe atdhetarit të shquar, Martin Camaj. Këtë përvjetor të veçantë Sh. B. “Beqir Musli” e Gjilanit e shënoi me botimin e librit “Vepra letrare e Martin Camajt”, të autorit Anton Nikë Berisha, një studim monumental për veprën e Martinit.
Interesimi i profesor Berishës për veprën e Camajt është i hershëm, që nga viti 1978, qysh gjatë qëndrimit të tij studimor në Göttingen të Gjermanisë. Ai zgjati vite me radhë dhe rezultoi me studimin e thelluar, më të plotin e më shkencorin që kemi deri më tani për veprën letrare të këtij shkrimtari.
Studiuesi Anton Nikë Berisha i është kthyer disa herë leximit e studimit të veprës letrare të Camajt dhe secilën herë ka gjetur diçka të veçantë në veprat e tij.
Duke u nisur nga teksti poetik, nga shtjellimi i veçantë i tij në një varg veprash të Camajt, qysh në Parathënien e vitit 1991, Berisha do të shkruajë: “E shoh të nevojshme të përmend këtu se koha e jetës dhe e receptimit intensiv të veprës letrare të Camajt në rrafshin gjithëkombëtar duhet të fillojë.”(f. 10).
Gjatë leximit dhe rileximit të veprës letrare të Camajt, Berisha u mishërua me të, prandaj veprave të veçanta të tij, qofshin në poezi, në prozë, qofshin në dramë, u bëri një interpretim të menduar mirë, profesionalisht të ngritur, përmes të cilit i ndriçoi disa nga vlerat më kryesore të tyre. Siç do të shprehej Zh. La Bryjer: “Kur leximi ju lartëson shpirtin dhe ju ngjall ndjenja fisnike e burrërore, mos kërkoni arsye të tjera për të çmuar atë vepër, ajo është e mirë dhe e ka shkruar një mjeshtër”.
Studimi “Vepra letrare e Martin Camajt” e profesor Anton Nikë Berishës, botuar nga Sh. b. “Beqir Musliu”, u shtua dhe u rishikua; u saktësuan mendime, u shtuan vlerësime; u pasurua këndvështrimi, u bënë shtesa. Është me vlerë sidomos pjesa për veprën letrare të Martinit, vështruar pas njëzet vitesh më vonë, për ta cilësuar përsëri si vepër letrare sa të mëvetësishme, aq dhe të rëndësishme, me një shtjellim gjuhësor shprehës të veçantë, të krijuar nga mendja e një mjeshtri të madh të artit të fjalës së shkruar.
Në fillim të studimit, Berisha  sjell shënimet përcjellëse për të tre botimet e mëparshme të studimit për veprën letrare të Martin Camajt, të botuara në Kozencë e Tiranë, në intervale të ndryshme kohore e të plotësuara, sikurse jep edhe një shënim shtesë për botimin e vitit 2020 të bërë në Gjilan.
Libri i Anton Nikë Berishës, “Vepra letrare e Martin Camajt” shtjellohet në tre kapituj, përmes të cilëve, në mënyrë të thelluar, trajtohen çështjet e poetikës së veprës letrare të këtij shkrimtari: Camaj poet, Camaj prozator dhe Camaj dramaturg.
Profesor Berisha me të drejtë thekson: “Vepra e tij poetike është, para së gjithash, fryt, me një anë, i aftësisë krijuese e përfytyruese dhe, me anë tjetër, i përkushtimit të madh krijues. […] Vepra e Martin Camajt u krijua në vazhdimësi në një periudhë mbi dyzetvjeçare dhe në kushte dhe rrethana të veçanta e në vende të ndryshme, prandaj përcaktimi i tipareve të saj, i periudhave të krijimtarisë dhe i shkallëshmërisë dhe natyrshmërisë së evolimit, si dhe i ngritjes së cilësisë artistike të saj, kërkon shumë më tepër aftësi e flijim mendor e profesional sesa mendohet në të parë” (f. 20).
Sipas Berishës, Martin Camaj fillet krijuese artistike i pati me poezi, ku më 1951 në revistën letrare “Jeta e re” të Prishtinës botoi poezinë “Mësuesi i ri” (nr. 5) dhe “Mullini i ujit” (nr. 6), ndërkaq në vitin 1953 ndërmarrja botuese “Mustafa Bakija” e Prishtinës, i botoi përmbledhjen tashmë klasike “Nji fyell ndër male” dhe më 1954 “Kanga e vërrinit”.
Pas analizës që i bën krijimtarisë letrare të Camajt, ngritjes dhe pasurimit të saj, profesor Berisha veçon tri periudha, që meritojnë shqyrtim të veçantë:
Periudha e parë: 1953 – 1967
Periudha e dytë: 1967- 1978 dhe
Periudha e tretë: 1978- 1992.
Në procesin e ndriçimit të vlerave poetike të poezisë së Camajt, sidomos në mënyrën se si autori u qaset dhe i shqipton dukuritë përmes gjuhës, përmes tekstit, në veprat e botuara në vitet 1967-1978, Berisha thekson: “[…] nëpërmjet artit të fjalës, poezisë, Camaj vë dialog me gjithë atë që i duket e rëndësishme dhe e nevojshme për njeriun në rrjedhën jetësore, për pasurimin dhe vetëdijesimin e tij. Camaj nuk krijoi poezinë (kjo ndodh edhe me veprat e tij në prozë e në dramë) për hir vetëm të artit, për hir të dëshmimit të prirjes dhe imagjinatës krijuese poetike të tij, të vetëkënaqësisë artistike, por për domosdonë e komunikimit artistik e të ndikimit estetik të veprës së tij me marrësin – receptuesin e saj.” (f. 41- 42).
Në interpretimin që i bën përmbledhjes “Njeriu me vete e me të tjerët”, e botuar në München më 1978, Berisha thekson se ajo hyn në radhën më të ngushtë të vëllimeve më artistike dhe më të rëndësishme të poezisë gjithëshqiptare deri më sot; nga struktura tekstore poetike e krijuar rrezatojnë mendime që rrahin larg. (f. 50).
Edhe poezitë e periudhës së tretë, janë trajtuar nga rrafshe të ndryshme, ku autori ndalet sidomos tek libri Palimpsest, që është i fundit i shkruar nga Martin Camaj dhe përmbyll krijimtarinë e tij në këtë fushë.
Studiuesi Berisha merret sidomos me mënyrën si Camaj i shpreh dukuritë, përkatësisht se si e shtjellon tekstin poetik, të hartuar në periudhën e tretë, ku dëshmohet një art i madh: “ Poezia e periudhës së tretë të Camajt, për t’u receptuar kërkon një lexim të përkujdesshëm, një njohje të natyrës së artit të fjalës e të fuqisë së tij magjike, një përafri dhe bashkafrim kohësisht më të gjatë. Ajo nuk të përvetëson fillimisht dhe me lexim të parë; kërkon më tepër arsye pse është krijuar për atë qëllim: që të pushtohet me mundim e me përpjekje më të mëdha […] së këndejmi, mund të themi me gjithë mend se kjo poezi e Camajt është shembull dhe dëshmi e njëmendët se sa njeriu mund të pasurohet e të fisnikërohet shpirtërisht nga vlera kulminante të artit letrar” (f. 72-73).
Me përkushtim Berisha e ka studiuar edhe Camajn prozator. “Në fushën e prozës Martin Camaj u dëshmua romancier dhe novelist dhe në dyja këto forma tregoi aftësinë dhe imagjinatën e krijuesit të madh” (f. 77).
Autori merret sidomos me veprën “Dranja”, njëra nga krijesat më të veçanta e më me vlerë të Camajt, po dhe të letërsisë shqipe në përgjithësi. Po ashtu Berisha i bën një interpretim të thelluar dhe romanit “Karpa”; ngjarjet ndodhin në një të ardhme të përfytyruar, ku Camaj gërmon në shpirtin e personazheve e të zbulimit të prejardhjes së tyre.
Aftësi të jashtëzakonshme krijuese Camaj tregoi edhe në lërimin e veprave dramatike, si, fjala vjen: “Loja e mbasdrekës” (1981) dhe “Kandili i argjendit” (1993).
Dy shtojca:” Të tjerët për veprën e Martin Camajt” dhe “Njëzet letra të Martin Camajt” janë pjesë e rëndësishme e këtij studimi.
Derisa në shtojcën e parë kemi mundësinë të lexojmë vlerësime meritore për krijimtarinë letrare të Martin Camajt nga njohës të veprës së tij, shtojca e dytë është me interes të veçantë për lexuesit dhe studiuesit: Camaj sjell të dhëna të rëndësishme për mënyrën e krijimit të veprave të tij dhe të përkushtimit krijues. Ato sjellin të dhëna për njohjen e profesor Anton Nikë Berishës me Martin Camajn si dhe për kujdesin e jashtëzakonshëm për t’i ruajtur e për t’i botuar ato. Letrat shpërfaqin kulturën e dy intelektualëve meritorë, dijen dhe njohjet e thella për fusha të ndryshme të dijes e të artit, por edhe për çështje madhore të kombit.
Në to shfaqet konsiderata dhe vlerësimi i lartë që Martini ka për profesor Berishën dhe për Kosovën: “Letra jote vë në dukje disa pika që i harroj: relacioni im me ju. Gja që më ka ngurrue në shumë (pikëpyetje). Pa çue gjatë: në zemër (innerlich”) nuk ka asnjë grup kulturor shqiptar jashtë e brenda që e ndiej ma afër se ju.”(Lenggries, 6. 5. 1984)
Studimi për veprën letrare të Martin Camajt dëshmon për një punë të mirëfilltë, për një përkushtim dhe dije të madhe të profesor Anton Nikë Berishës në fushën e studimit dhe të interpretimit të veprave letrare për arsye se vepra letrare e Camajt e vë secilin studiues para vështirësive të ndryshme, të cilën e përmend dhe Berisha.
Mendimi i filozofit anglez, Francis Bacon: “Leximi e kompleton njeriun; biseda e bën të shkathët, të shkruarit e bën të saktë”, sikur ndërlidhet bukur me leximin, rileximin dhe me studimin që profesor Berisha i bën veprës së Camajt, përmes të cilit ndriçohen disa nga vlerat kryesore të kësaj vepre me interes të shumëfishtë. Edhe vetë Berisha thekson se ky studim duhet marrë vetëm si një mundësi të qasjes dhe interpretimit të veprave poetike të Camajt: “Vepra e Camajt ka vlera të mëdha dhe ofron mundësi të pashterueshme për studime e vlerësime sa herë që t’i qasemi, ta lexojmë dhe të merremi me përkushtim me të” (f. 162).

Prishtinë, Shtator 2021

You might be interested in

Koha e humbun-Martin Camaj

Martin Camaj   Udhëtari, njeri i thjeshtë, as tepër i urtë, as poet, ndezi zjarmin e fikun në hinin djegë

Hija-Martin Camaj

Hija-Martin Camaj   Dita u sos në hije. E hija ngrohet mbas flakës së krandeve ndejë në karrige të gdhendun

Pse shkruaj?-Herman Çuka

in Letërsi/Pse shkruaj? by

Pse shkruani? Revista defekt-teknik ua drejtoi këtë pyetje disa shkrimtarëve dhe poetëve shqiptarë, brenda dhe jashtë vendit.

Përgjigjia e radhës erdhi nga Herman Çuka.

Vijon më poshtë.

Pse shkruaj?-Herman Çuka

Pse shkruaj?
Të pyesësësh “pse shkruan” është sikur të pyesësh “pse pi ujë”? Apo: “pse ëndërron” ose “pse flet heshtur”, sepse e shkruara është fjalë, është tingull, është sikur të dizenjosh…
Përse mendoj kështu?
Ja, po e shpegoj në mënyrë “primitive” ose po sjell si shembull atë epokë kur njeriu i parë e lëshoi tingullin dhe vizatimin si fjalë mbi faqet gurore në banesat nëntokësore, pastaj me evolimin, pas tingullit erdhi fjala dhe pas kodit të vizatimeve erdhi dhe e shkruara, sepse vizatimet e hershme, sa primitive në dukje sot, për atë epokë ishin evolucion i njerëzimit; dëshmi, histori, pse jo, edhe ndjesi e brendshme emocionale tek njeriu i hershëm. Dhe mendoj se zanafilla e të shkruarit është që aty, në atë primitivitet të natyrshëm naiv, të virgjër së shprehuri, ku më tej ka marrë udhë e shkruara e mirëfilltë e kohëve të sotme. Dhe besoj që në atë kohë, edhe pse e panjohur deri në thellësi për vetë arsyet që dihen, ka pasur, le të themi në thonjëza, “artistë”, pra, me evolimin njerëzor dhe poetë e shkrimtarë” të gjeneratave të ardhshme.
Por po hyj në kontekstin e pyetjes:
E shkruara për mua është diçka krejtësisht spontane, kryesisht poezia (kjo gjini s’ka shënime të arkivuara që paskëtaj t’u kthehesh e t’i bësh poezi… tjetër gjë ripunimi, korrigjimi…).
Sa për kuriozitet, që në fillesat e hershme, fëmijë, në shkollë, kur nuk më tërhiqte ora e mësimit , ose vizatoja, ose thurja vargje mbi librat e fletoret dhe mbi bangat e shkollës, gjë e cila rridhte natyrshëm (duke marrë dhe vërejtje, sigurisht me pasoja).
Por shtysë e fortë ka qënë koha kur për mua nisi kalvari i biografisë… pa u zgjatur e pa hyrë në detaje… aty, pa e kuptuar mori formë e shkruara, vargjet, madje edhe ditari.
Mendova se me kohën do të fikej, sigurisht kur krijon familje, bëhesh nënë dhe thua që “s’ke kohë”; vërtet që koha e gruas është e racionuar, por shpirti nuk të pyet kur ke brenda atë xixëllonjë talenti, të vjen në gishta e shkruan, madje edhe në situatat më të vështira, është çlirim, është shpëtim nga çmenduria. Ajo revoltë dhe ai rebelim me veten, jo vetëm ndaj kohës, shoqërisë e çdo lloj sistemi në të cilin jeton, e dihet, në veçanti ndaj regjimeve.
Edhe emigrimi ka pjesën e vet të frymëzimit; për atë që ke lënë mbas, për atë që ke marrë me vete, për atë që gjen në tokë të huaj dhe pastaj të duket sikur ribëhesh në dy dashuri dhe dhimbje atdheu, shtëpie (mbi)jetese, si për veten, familjen e për mijëra motive të tjera që të rrethojnë, dhe kjo, sigurisht jep ngacmime dhe nis e flet me vete kur nuk mundesh; të shkruash e të qash edhe për një dorë të zgjatur… aq sa harron lumturitë e tua të “vogla” e të shpëton përsëri poezia që të vjen si vetëtimë…
Pastaj jeta ka miliona motive; miliona që një shkrimtari e një poeti, edhe një jetë e tërë nuk do t’i mjaftonte për t’i hedhur në letër… sigurisht që e shkruara e secilit është vetjake, dhe unë, personalisht, nuk mund të fisja në përgjithësi.
Kjo mbase vjen edhe nga karakteri, nga trajtimi i temave të ndryshme. Jam më bindëse kur fjala më del nga shpirti prej dhimbjes sesa prej gëzimit, për veten dhe për gjithçka që më rrethon, që na rrethon. (Jo se bëj një jetë pa gëzime e dëshira, përkundrazi, megjithë grushtet nga jeta, i kam marrë më të mirën me thonj e forcë.)
Si përfundim, e shkruara, si çdo talent tjetër, është çlirim dhe një lloj burgu nga ndjesitë, muza, është jetë, është dashuri, është tradhti, po, po, tradhti e vetvetes e gur Sizifi (sepse kur e bën mendimin dhe fjalën tënde publike, përveç duartrokitjes mund të të presë gati gijotina, nga lexuesi e më tej.) Dhe si një koshere me bletë, herë si xixëllonjat, herë si tingull i shpirtit, që tek ai që shkruan; germat, fjala, mendimi, janë pentagrami…. Është si uji që kur rrjedh i ujit tokat (nuk ka çast të caktuar, as orë e vend, besoj dhe në gjumë truri riciklon) dhe një ditë shteron si uji, e kudo ndihet etje dhe ta ndjen edhe shpirti…

You might be interested in

E padukshme-Herman Çuka

Herman Çuka “Unë nuk qava beharë e do qaj babanë“: kjo e thënë e dëgjuar nga nëna ime – “mamka”

BALADA E KUKLLAVE -Herman Çuka

BALADA E KUKLLAVE -Herman Çuka Kukullat e vjetratë fjetura,mbuluarnga hiri i harresësnë shtëpinë e drunjtë,braktisur livadhit,në malin e egër. Ajo,

Vrapimi i gjatë asnjëmilimetërsh-Shpëtim Selmani

in Letërsi/Tharm by

Vrapimi i gjatë asnjëmilimetërsh-Shpëtim Selmani

 

Vrapo me mua,
unë jam muzika e lëkurtë e Morrisonit,
jam zëri i pangopshëm i Bob Dylanit,
jam varg i zbehur i Cohenit të sëmurë,
jam thartësira dhe trishtimi i Guernikës së Pikasos,
buzeqëshja falso e Mona Lizës,
surrealizmi i çmendur e i pafat i masturbatorit gjigant,
kurvëria e ndershme e Bukowskit,
trotuari i kryeqytetit që glasohet nga kopjet,
jam vrasësi i John Lennonit dhe burri i gruas së tij,
jam një këshillë e mërzitshme që përplaset në fytyrën e kujtdo,
jam kryevepra dhe krijimi më i përsosur i babait të zymtë,
një foshnje e paqëruar e nënës së qeshur.

Vrapo me mua,
unë jam amerikan, afrikan, europian, australian,
katolik, ortodoks, musliman, i bardhë,
i zi, i verdhë, jam aziatik, i shtypur dhe shtypës,
shtëpinë e kam me strukturë latine,
Kadarenë nuk e kam lexuar kurrë, kjo nuk do të thotë që e urrej,
Kamyja më frikëson, ai ka një altoparlant që të shqetëson,
Ginsbergu ka veshur pantallonat që
i kam marrë dhuratë nga dikush që është askush,
AJO nuk do të doja që të mplaket kurrë,
jam kangur që mbaj dhimbjet universale
në qeset e meskëmbëve të mia.

Vrapo me mua,
jam indian, sentimental, fshatar, fëmijë i padurueshëm,
i dashur sepse disa më thonë kështu,
katrorët e jelekut tim më rrinë mirë vetëm
mua mbi këtë faqe të dheut, a nuk është kënaqësi,
kam lexuar edhe Hessen, Dostojevskin,
Buzzatin e shumë e shumë të tjerë,
nuk më kujtohen sa janë të gjithë,
e rëndësishme që asnjëri nuk m’i shëroi
plagët e vizitës sime këtu ku jeni ju,
jam çamçakëzi që ai vrasës është duke e përtypur,
një gotë e zbrazur që ka të ftohtë,
perde e teatrit që vuan nga sëmundja e lëvizjes së derës,
jam i kompleksuar, katundar i dashuruar me lopë,
i urbanizuar me marihuanë në mes gishtave të këmbës.

Vrapo me mua,
jam religjion i magjishëm që nuk duron propagandën e fëlliqur,
panjohuri e zakonshme që pret të lakohet,
jam piktura e papërfunduar e një qytetareje të thjeshtë,
më kanë therur në bark, në një natë kur nuk isha në shtëpi,
kam lexuar për jogën dhe elasticitetin që e kam ndarë në dysh,
jam xhuxhi më simpatik i lagjes më të njohur në nëntokë,
palaço që inspirohet nga Çaplini i depresionuar,
portreti i sakatuar i njeriut që quhet Oskar Uajld.

Vrapo me mua,
i njoh mirë detet që nuk i kam pështyrë kurrë,
njoh oqeanet dhe thellësitë e tyre kozmike,
majat e larta dhe kupat vullkanike i kam puthur për mirësjelljen e tyre,
pyjet e pashkelura i kam dekoruar si ara të pëlleshme,
shkretëtirën e kam pastruar me nxehtësi metalike,
kanalet artificiale i kam hapur unë me një gjilpërë të verbuar,
brenda e mbaj tërë dashurinë eternale.

Vrapo o njeri,
nuk kemi më kohë për ta humbur edhe një lojë,
për dilema të krisura shpirtërore,
e as për pritjet e stërgjatura të Godosë që
është mashtruar nga Beketi,
as për konsultime diplomatike që përqeshin kohën,
nuk kemi nevojë për inteligjencë të vetëshkatërruar,
kemi dashuri edhe për nesër,
kjo është ajo që e duam,
jam fillimi dhe fundi i udhëtimit që e jetojmë duke e ëndërruar,
nuk kemi nevojë për hipokrizi të shenjta që rrjedhin
në mes ballit të një njeriu të ri,
jam syri dhe vaji,
mallkimi dhe urata,
jam përsosja e hapit tuaj.

You might be interested in

Poezi nga Shpëtim Selmani

Poezi nga Shpëtim Selmani jepuauni nënat politikanëve,motrat dhe kokrrat e kripës në kuzhinën tuaj.jepuauni të gjitha.rrobat e trupit, ëndrrat që

Duhet-Shpëtim Selmani

Duhet-Shpëtim Selmani duhet të jemi të mirë me kryeministrin,të jemi të mirë me armiqtë e kryeministrit,të jemi mirë me miqtë

Pse duhet të jetë në kopertinën e librit emri i përkthyesit/Jennifer Croft

in A(rt)ktivizëm/Letërsi by

Përkthyesit janë si ninxhat. Nëse ju i dalloni, ata nuk janë të mirë.

           Jennifer Croft

  Përktheu: Arlinda Guma

Botuesit e shmangin nxjerrjen në pah të njerëzve që e zgjedhin çdo fjalë për librat që u sjellin lexuesve në gjuhën anglezë. Kjo mungesë transparence është e gabuar dhe e padrejtë
“Përkthyesit janë si ninxhat. Nëse ju i dalloni, ata nuk janë të mirë.” Ky citat, që i atribuohet autorit izraelit Etgar Keret, është përhapur si meme, dhe, e kush nuk e do një citat fshikullues që ka të bëjë me ninxhat? Megjithatë, kjo ideja – që një përkthyes letrar, nga çasti në çast mund të kryejë ndonjë sulm të befasishëm dhe që ne vazhdimisht e mashtrojmë lexuesin si pjesë e një komploti të mirëmenduar mercenarësh – është ndër më toksiket në letërsinë botërore.
Realiteti i teksteve që qarkullojnë ndërkombëtarisht është se në kontekstin e tyre të ri, u takon përkthyesve të tyre të zgjedhin çdo fjalë që ata do të përmbajnë. Kur lexoni “Flights” të nobelistes Olga Tokarczuk në anglisht, fjalët janë të gjitha të miat. Përkthyesit nuk janë si ninxhat, por fjalët janë njerëzore, që do të thotë se ato janë unike dhe nuk kanë ekuivalentë të drejtpërdrejtë. Ju e shihni këtë në gjuhën angleze: fjala “cool” nuk është identike me fjalën “chilly”, edhe pse janë të ngjashme. “Frosty ”ka kuptime të tjera, përdorime të tjera; ashtu si edhe “frigid”. Zgjedhja e njërit prej këtyre opsioneve, më vete nuk ka kuptim; duhet të peshohet në ekuilibrin e fjalisë, paragrafit, në ekuilibrin e së tërës, dhe është përkthyesi ai që është përgjegjës, nga fillimi deri në fund, për ndërtimin e një bashkësie leksikore të lulëzuar, e cila është e pavarur dhe në lidhje të thellë me modelin e saj.
Që kur fillova një MFA në përkthimin letrar në Universitetin e Iowa-s, saktësisht 20 vjet më parë, ka pasur ndryshime të shumta pozitive në mënyrën sesi paguhen dhe perceptohen përkthyesit. Për shembull, Çmimi International Booker, i cili që nga viti 2016 ka ndarë shumën bujare prej 50,000 paundësh midis autorit dhe përkthyesit, duke e njohur kështu vërtetësisht veprën si një entitet thelbësisht bashkëpunues që, si një fëmijë, ka nevojë për dy paraardhës për të ekzistuar.
Pavarësisht këtij lloji përparimi të jashtëzakonshëm, ka ende hapësirë ​​të mjaftueshme për përmirësim. Shpesh, përkthyesit nuk marrin asnjë honorar – unë nuk marr në SHBA për librin “Flights” – dhe një numër befasues botuesish nuk i vlerësojnë përkthyesit në kopertinat e librave të tyre. E kam fjalën për hapësirën ku zakonisht shkruhet emri i autorit dhe titulli. Njerëzit kanë tendencë të habiten kur unë e përmend këtë, por hidhini edhe një sy Çmimit International Booker dhe do të shihni se për çfarë e kam fjalën.
Që nga fillimi i aplikimit të çmimit të ristrukturuar në vitin 2016, asnjë nga gjashtë veprat fituese për fiction-in nuk e ka shkruar emrin e përkthyesit në kopertinën e përparme. Granta nuk ia vuri emrin Deborah Smith-in në kopertinë; Jonathan Cape nuk e vuri emrin e Xhesika Cohen-it; Fitzcarraldo-ja nuk e vuri emrin tim; Sandstone Press nuk e vuri emrin e Marilyn Booth-it; Faber & Faber nuk e vuri emrin e Michele Hutchison-it. Libri “Natën i gjithë gjaku është i zi”, shkruar nga David Diop-i, fituesi i vitit 2021, nga Pushkin Press, nuk e ka emrin e përkthyeses Anna Moschovakis në kopertinë, edhe pse në këtë të fundit shfaqen citate nga tre burime të emërtuara. E thënë me fjalë të tjera, katër emra në kopertinën e një libri, të cilit Moschovakis-i i përktheu çdo fjalë. Por ama vendosja e vetë emrit të saj atje u konsiderua e tepërt.
Hamendësimi themelor nga ana e shumë botuesve duket se është që lexuesit nuk u besojnë përkthyesve dhe nuk e blejnë një libër nëse e kuptojnë se është përkthim. Megjithatë, a nuk është pikërisht kjo lloj dredhie që ngjall mosbesim dhe jo përkthimi vetë? Ajo çfarë e bën një lexues të marrë një libër të panjohur, është ndjenja emocionuese se ata do të fillojnë një udhëtim interesant me një udhëzues të kualifikuar. Në rastin e përkthimeve, ata marrin dy udhërrëfyes vetëm me një çmim, një pazar “i mahnitshëm” – “befasues”, “i mrekullueshëm”, “fantastik”, “i pabesueshëm”.
Ne kemi dëshpërimisht nevojë për më shumë transparencë në çdo nivel të prodhimit letrar; ky është vetëm një shembull, edhe pse unë mendoj se është urgjent. Përkthyesit nuk janë si ninxhat. Por ne jemi ata që kontrollojnë mënyrën e rrëfimit të një historie; ne jemi njerëzit që krijojnë dhe ruajnë stilin e transplantuar të librit. E thënë përgjithësisht, ne jemi edhe avokatët më të besueshëm të librave tanë dhe kujdesemi për ta më mirë se kushdo tjetër. Kopertinat nuk mund të vazhdojnë ta fshehin se kush jemi. Është një biznes i keq, nuk na bën të llogaritshëm për zgjedhjet tona dhe në lënien e qëllimshme në errësirë të emrave tanë ka një praktikë që është fyese, jo vetëm për ne, por edhe për lexuesit.

Marrë nga: The Guardian

Përkthimi ©Arlinda Guma

You might be interested in

Shi-Roberto Bolaño

Shi-Roberto Bolaño Po bie shi, e ti thua: “duket sikur retë po qajnë.” Pastaj mbulon gojën dhe nxiton hapin. Sikur

Demokracia greke-Jazra Khaleed

in A(rt)ktivizëm/Letërsi/Përkthim/Tharm by

“Demokracia greke”, e poetit grek me pseudonimin Jazra Khaleed, është një poezi provokuese, e shkruar kryesisht në zhargon, ku stigmatizohet islamofobia dhe ksenofobia e mikroborgjezit grek.

Jazra Khaleed është një nga drejtuesit e revistës së mirënjohur letrare “Teflon”, në Athinë, me qendër në Eksarhia, kjo e fundit njihet si lagjia e anarkistëve grekë.

Poezia është shkëputur nga vëllimi i tij poetik: “Jazra Grozny”, i cili pritet të botohet dhe në gjuhën shqipe nga Multimedia Centre në Prishtinë. Eleana Zhako

 

Demokracia greke-Jazra Khaleed

 

Jam një mysliman i shkërdhyer,

grusht, kërci, kar.

Nuk kthehem pas në atdhe

(nuk kam atdhe).

Jam një rrezik higjenik,

një i molepsur,

s’i përkas asnjë race të qytetëruar.

Çfarë e shëmton imazhin e vendit tuaj

dhëmbët apo gjuha ime?

Në gjoksin tim mbushur me emigrantë

ngecin varka të kalbura,

në shpinën time nisin luftra civile,

rebelët kërcejnë nga brinjët e mia.

Doktorë, shoqëruar nga policë,

shpallin në kërkim pehashin tim mikrobiologjik,

regjistrojnë çdo sekrecion timin;

gjatë kohës që unë rishpik sifilizin

ata garantojnë sigurinë.

Këshillat e lagjeve përgatisin progrom,

mëditjet ulen

sipërmarrësit blejnë;

shumica e heshtur thjesht ndërron kanal televiziv.

Qytetarët e mirë e të bindur 

e hanë frikën me lugë,

demonstrojnë pro shtetit,

kërkojnë mbylljen e kufijve;

imperializmi i mikroborgjezëve

 

Jam një mysliman i shkërdhyer,

grusht, kërci, kar.

Në këtë vend

përdhunojnë emigrantët,

djegin homoseksualët;

hanxhari i demokracisë greke

copëton, copëton, 

copëton.

 

Nën tehun e shpatës

të tmerrshmin

do të jetoni

një mijë vite

të papërlyer.

 

Përktheu: Eleana Zhako

You might be interested in

Qyteti-Jazra Khaleed

Jazra Khaleed Qyteti më rrëmben poezitë nga teli i rrobave, i shet në tregun e zi dhe më dërgon me

Shkodra-Elona Culiq

in Letërsi/Tharm by

Shkodra-Elona Culiq

 

një pemë ngulun
me rranjë në liqe
e degë përqafuem qiellit
mban nje qytet të tanë gjallë,
aty stinët shkojnë e vijnë
pa ndoj pretendim
dhe zogjtë ndalen e këndojnë
kangë si askund tjetër.

një liqe i ngulun në pemë
i këndon qiellit
kangë zogjsh
dhe rrëfen për një qytet
që muret i pikojnë qumësht
dhe sytë qajnë me za fëmije.

You might be interested in

Shkodra-Elona Çuliq

Shkodra-Elona Çuliq një pemë ngulun me rranjë në liqe e degë përqafuem qiellitmban nje qytet të tanë gjallëaty stinët shkojnë

Poezi nga Elona Culiq

Poezi nga Elona Culiq dështova sot nuk mujta me kenë versioni ma i mirë i vetes apo andrra e asaj

Pse shkruaj?/Elona Çuliq

Pse shkruani? Revista defekt-teknik ua drejtoi këtë pyetje disa shkrimtarëve dhe poetëve shqiptarë, brenda dhe jashtë vendit. Përgjigjia e radhës erdhi

Ç’vlera mund t’iu përcjellë të rinjve të një festivali letrar, Diana Çuli, kur akt-ekspertiza e së cilës dërgoi për pushkatim dy poetë?/Arlinda Guma

in A(rt)ktivizëm/Kronikë nga Dogville/Letërsi by

Arlinda Guma

Ka disa ditë që po më dalin përpara syve fotot e një ngjarjeje “të bujshme” letrare këtu në Tiranë, të titulluar “Festivali Ndërkombëtar Letrar i të Rinjve”.
Dhe meqë ishte festival të rinjsh, kërkova me sy për ndonjë të ri në ato foto. Por nuk pashë asnjë… Qesha hidhur me vete. Një festival të rinjsh pa të rinj! Gjëra të zakonshme në këtë vend; festivale filmash pa kinema, festivale teatrosh pa teatër, etj.
Por nuk dua të ndalem këtu apo tek fakti që shihja të ekspozuara bujshëm foto individësh mediatikë që nuk kishin shkruar kurrë asnjë libër në jetën e tyre, por që reklama që u kushtohej ishte më e madhe edhe se ajo e shkrimtarit fisnik që këtë vit fitoi Çmimin Nobel. Nuk dua të ndalem as te shfaqja bajate e Kryetarit të Bashkisë, i cili nuk lë rast pa shfrytëzuar për t’u shfaqur si babaxhan, si mendjehapur që e përkrah artin para kamerave, kur në të vërtetë ai përkrah vetëm artistët pa shtyllë kurrizore që i shfrytëzon për të fituar vota dhe askënd tjetër përveç tyre, sepse, siç shkrova më lart, këto gjëra janë bërë mëse të zakonshme dhe aq groteske në këtë vend, sa nuk kemi më fuqi as të qeshim.
Dua të ndalem tek diçka tjetër që më bëri përshtypje. Sa herë që hapja facebook-un, ngado nëpër foto më dilte Diana Çuli.
Për ata që nuk e dinë, e kanë harruar apo që bëjnë sikur e kanë harruar, Diana Çuli ka kryer analizën e poezive “armiqësore” të poetëve Vilson Blloshmi dhe Genc Leka, të cilët, si rrjedhojë e saj, u dënuan me vdekje. Ishte viti 1977.
Ai bombardim i vazhdueshëm fotosh më kujtoi diçka që më ka mbetur në mendje. Para disa vitesh Diana Çuli ishte e ftuar në një emision televiziv dhe kur e pyetën për këtë temë, u përgjigj gjithë arrogancë se, megjithëse e re në moshë, ajo u kishte bërë një analizë të shkëlqyer poezive të tyre, madje u mrekullua me veten se sa e zonja ishte treguar me atë analizë, që nuk i kishte rënduar, ndoshta kërkonte edhe dekoratë për këtë.
Dhe s’do mend, gjithë faji i atyre poetëve ishte se ata ishin më të kulturuar dhe më të talentuar se Diana Çuli.
Por sikur të mos mjaftojë kjo, këtë zonjë të palodhur vazhdojmë ta shohim ngado; nëpër juri konkursesh letrare, në juri për aplikime grantesh, e shohim si drejtuese emisionesh televizive, etj. Ngado që të hedhësh sytë të del Diana! Diana me njëqind duar në tepsi. Ku i dihet, ndoshta ndonjë ditë mund të marrë edhe statusin e të persekutuarës, sepse duhet të ketë vuajtur shumë, atje në zyrën e ngrohtë, ku shiu përplasej në xham dhe ajo që me një pamje melankolike analizonte poezinë “Saharaja”, e të tjera analiza që dërgonin njerëz për pushkatim!
Dhe jo, nuk ka asnjë justifikim për këtë, sepse të gjithë e dimë mirë se edhe brenda atyre institucioneve të tmerrshme ka patur njerëz humanë që i kanë mbrojtur dhe ndihmuar të dënuarit. Edhe në radhët e vetë komunistëve. Gjërat nuk janë asnjëherë bardhë e zi siç përpiqen t’i paraqesin. Nuk e di si ndihesh ti lexues, që tani po i lexon këto rreshta, por kur unë shoh që kjo shkrimtare ftohet ngado, natyrshëm më lind një pyetje:
Ç’vlera mund t’iu përcjellë të rinjve, dikush, kur me një analizë ka dërguar poetë për pushkatim? Çfarë do t’u mësojë ajo atyre? Mos vallë si të kryejnë një akt-ekspertizë? Mos vallë si t’i bëjnë gropën, si ta elimonojnë shokun që është më i talentuar se ata? Apo mos do t’u flasë për letërsinë e saj fund e krye mediokre?
Sot në Shqipëri, të gjitha ngjarjet letrare janë të dominuara nga njerëz të tillë. Dhe kjo për mua është shumë shqetësuese. Sepse shfaq lakuriq krizën e tmerrshme që ka përmbytur shoqërinë shqiptare. Mungesën e parimeve. Një përmbysje apokaliptike të vlerave njerëzore universale. Shoqëria shqiptare sot më shumë se kurrë është në një udhëkryq qorr. Sot ngado nëpër media dhe televizione propagandohet e keqja si vlerë. E mira, e drejta, ajo e dhembshura dhe parimorja, qëllimisht sfumohen, errësohen, zhvlerësohen, gjuhen me gurë. Dhe kjo po depërton agresivisht në nënndërgjegjen e njeriut të thjeshtë, duke e modeluar pakuptuar. Tashmë ai ka filluar të besojë se ajo humania, e drejta, janë anakronike. Se sot ka ardhur koha e pelivanëve pa asnjë parim dhe pa shtyllë kurrizore, të cilët ndryshojnë qëndrime në varësi të pagesë-ofertës.
Në ato foto dallova edhe Drejtoreshën e Qendrës Kombëtare të Librit që dëgjonte e nemitur. Është vërtet e trishtueshme kur sheh që është katandisur  thjesht një zëdhënëse bajate e Ismail Kadaresë. Ajo nuk paguhet nga subjekti privat Kadare, por nga shteti shqiptar, dhe në veprimtarinë e institucionit të saj duhet të përfshijë të gjithë spektrin letrar, mbi të gjitha promovimin e shkrimtareve që vuajtën në diktaturë dhe jo shkrimtarët e rinj dhe të vjetër të vijës së partisë, të partisë së djeshme dhe të kësaj të sotmes.
Përfytyroj sesi mund të ndihen të afërmit e këtyre poetëve kur e shohin Diana Çulin të dalë ditë për ditë në televizor. Përfytyroni sesi mund të ndihen ata kur e dëgjojnë të japë mend dhe të flasë për vlera! Letërsia është shkencë humane, ti nuk mund të dërgosh njerëz në litar dhe pastaj të kërkosh që të të gjykojnë vetëm për artistikën e veprës tënde. Ti je i pandarë nga ajo.
Para disa kohësh, dëgjova një lajm për një grua shumë të moshuar në Gjermani, që do të dilte para gjyqit për krimet që kishte kryer në kohën e nazizmit. Gruaja ishte me një këmbë në varr dhe ishte fshehur në një azil, por drejtësisë gjermane nuk i interesonte kjo. Sepse fjala “shtet” atje do të thotë reagim ndaj së keqes, do të thotë ndërgjegje publike. Do të thotë që ta vësh në vend të drejtën edhe pas njëqind vjetësh.
Ndërkohë çfarë bëjmë ne shqiptarët? (Në televizione e në media tani duhej të ishin duke gëluar debatet mbi këtë temë. Ku të viheshin pikat mbi “i”. Ku të shihnim veten me guxim në pasqyrë pas kaq e kaq kohësh që përpiqemi t’i dredhojmë.) Por ne, jo vetëm që nuk reagojmë, jo vetëm që nuk jemi solidarë dhe empatikë ndaj dhimbjes së tjetrit, por këta njerëz që kanë shkaktuar kaq makabaritete në njerëz të pafajshëm, ne i vëmë në podiume e i duartrokasim!

E turpshme!

Sot po i shkruaj këto rreshta sepse nuk dua të pajtohem më këtë farsë. Sot po i shkruaj këto rreshta sepse një ditë atyre që do të vijnë do t’u vijë turp për ne, për apatinë tonë si shoqëri. Për këtë shtyllë kurrizore që e kemi thyer vetë dhe që nuk po bëjmë asnjë përpjekje për ta shëruar. Ne as që marrim guximin t’ia hedhim sytë plagës, jemi ende tek faza e mohimit. 30 vite dhe ende në fazën e mohimit është një argument i rëndë për një komb.

Unë e di që ka kosto të ngresh zërin, kur kritikon, kundërpërgjigjia arrin deri aty sa ty të mohohet edhe ekzistenca jote letrare. Kur kritikon letërsia jote dënohet me një heshtje të përjetshme, mundësisht edhe pas vdekjes. Por nuk mund dhe nuk dua të hesht, sepse nuk jam vetëm shkrimtare por edhe njeri, nuk mund të hesht sepse e keqja në këtë vend është bërë si një mullar gjigant. Një grusht njerëzish, këta oligarkë të letrave kanë marrë në dorë gjithçka dhe i imponohen publikut vazhdimisht me mungesën e tyre të vlerave.
Nëse do të kishin pak ndërgjegje vetjake, këta njerëz do të duhej largoheshin vetë nga skena dhe podiumet. Sepse të larguarit me klas nga jeta publike është art më vete dhe një lloj fisnikërie. Por duket se atyre u mungon dukshëm kjo, sepse jo vetëm që nuk largohen, por të çpojnë sytë në çdo ngjarje letrare.
Dje Dianat dërgonin për pushkatim poetë, sot të dërgojnë për pushkatim me mënyra të tjera…

©Arlinda Guma 

Këtu mund të shihni disa foto nga festivali, publikuar në faqen zyrtare të  Institutit të Promocionit: Diana, Diana, Diana, Diana… dhe përsëri Diana…

_______

Arlinda Guma është autore e katër romaneve: Bulevardi i Yjeve (2014), Terma humanitarë si fjala bombardim (2016), Bob Legjenda (2021) dhe Marksi ka humbur kujtesën (2025).
Letërsia e saj është botuar në disa revista letrare ndërkombëtare, përfshirë revistat amerikane Words Without Borders dhe Poets & Writers, në revistën greke Teflon, etj. 
Poezitë e saj janë përfshirë në antologji letrare ndërkombëtare dhe janë interpretuar nga aktorë të huaj në shumë vende të botës.
Që prej vitit 2018, ajo është themeluese dhe drejtuese e revistës kulturore defekt-teknik.com, e cila ruhet në Bibliotekën e Kongresit Amerikan në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Kritika e përshkruan si një autore të guximshme dhe jokonformiste, “që shkruan me grusht.”

Shënim për gazetën shqiptarja.com:

Do përgjigjeni juridikisht për vjedhjen e këtij shkrimi!

You might be interested in

Flamingo Revolution/Arlinda Guma

Flamingo Revolution/Arlinda Guma Zoti Kryeministër!Aleksandri i Madh mbante një shërbëtor të veçantë,që t’i kujtonte çdo ditë se ishte i vdekshëm.Ti

Helmeta dhe shpata e Gjergj Kastriot Skënderbeut/Pikturë nga Gazmend Freitag-u

in Pikturë by

Gazmend Freitag

Në vitin 2014 vizitova armët e Skënderbeut në muzeun historik në Vjenë. Kur pashë helmetën dhe shpatën e Skënderbeut më përshkroi një rrënqethje e madhe dhe e gjatë në të tërë trupin. Ishte një ndjenjë lumturie e papërjetuar kurrë më parë para ndonjë objekti apo elementi kombëtar. M’u duk sikur takova vetë Skënderbeun! Ishte një takim imi me Skënderbeun pas 500 vjetësh!

Vetëm pas këtij takimi shpirtëror u pasqyrua tek unë një frymëzim i madh për t’i pikturuar armët e tij. Nga fotot e bëra, që i shihja gjithmonë, ku dy vjet më vonë, pra, në janar të vitit 2017, fillova t’i pikturoj me vaj, gjë që zgjati gjysmë viti.

Përgjatë procesit të pikturimit të armëve të Skënderbeut, kam qenë i përmbushur me atë energjinë pozitive që mora nga vizita në muze, ku qëndrova me orë të tëra.
Mendoj edhe sot për pasardhësit e tij, kush janë dhe kah janë të shpërndarë nëpër botë.
Unë jam i lidhur shpirtërisht me heroin tonë legjendar, Skënderbeun, ashtu siç jam edhe me shumë figura të tjera kombëtare. Pos që janë frymëzim në punën time, ndiej një krenari të madhe për ta bartur imazhin pozitiv të tyre me anë të artit.

   

Gjergj Kastrioti – Skënderbeu është heroi kombëtar i shqiptarëve, i këtij populli të lashtë dhe me histori shumë të veçantë, është figura më e madhe, figura me të cilën identifikohen shqiptarët, është figura që i bën krenarë, që i frymëzon në të gjitha fushat, pra, edhe në art. Gjatë pesë shekujve, Skënderbeu ka qenë gjithmonë figura që i ka bërë bashkë shqiptarët, që i ka frymëzuar me atdhedashuri, me vullnet dhe përkushtim për t’u bashkuar, sepse, siç thoshte edhe vetë Skënderbeu: Të bashkuar bëhemi më të fortë. Gjergj Kastrioti frenoi për 25 vjet agresionin e Perandorisë Osmane drejt Evropës në kufijtë e trojeve shqiptare.

You might be interested in

1 … 75 76 77 78 79 … 190
Go to Top