Admin, Author at Defekt-Teknik

HANNAH ARENDT-Një film autobiografik për filozofen Hannah Arendt

Published on November 25, 2019 in Kinema by Admin

Në vitin 1960, krimineli nazist Adolf Eichmann rrëmbehet në Argjentinë dhe vihet para gjyqit në Izrael. Teoricienia politike dhe shkrimtarja gjermano-hebreje Hannah Arendt e cila më 1933 emigroi nga Gjermania dhe u vendos më 1941 në New York, udhëton si korrespondente për revisten New Yorker në këtë proces dhe befasohet kur për të i pandehuri nuk rezulton të jetë një përbindësh apo gjeni Krimi, por thjesht një burokrat mediokër.

Një film me tipare biografike për filozofen Hannah Arendt (1906-1975), mbi të gjitha me vëzhgimin dhe vlerësimin e saj në gjyqin kundër Adolf Eichmann në Jeruzalem. Filmi fokusohet në rrëfimin dinamik të portretit të një intelektualeje të jashtëzakonshme të shekullit të 20-të, ai lë gjithashtu mbresa me portretizimet intime të mjedisit të Nju Jorkut dhe të emigrantëve gjermano-hebrenj në fillim të viteve 60-të.

Titulli: Hannah Arendt

Regjia: Margarethe von Trotta

Kohëzgjatja: 100 minuta

Viti i shfaqjes së parë: 2012

Gjuha: gjermanisht me titra anglisht

Aktorët: Hannah Arendt: Barbara Sukowa, Heinrich Blücher: Axel Milberg, Mary McCarthy: Janet McTeer, Lotte Köhler: Julia Jentsch, Hans Jonas: Ulrich Noethen, Kurt Blumenfeld: Michael Degen, Charlotte Beradt: Victoria Trauttmansdorff, Martin Heidegger: Klaus Pohl, William Shawn: Nicholas Woodeson

Data: të enjten, 12 dhjetor 2019, ora 19:00

Vendi: Akademia e Filmit dhe e Multimedias Marubi, rruga “Aleksandër Moisiu”, nr. 78, 1005 Tiranë

Hyrja: falas

Goethe-Zentrum

Doja të të shkruaja-Soren Kierkegaard

Published on November 24, 2019 in Letërsi/Përkthim/Tharm by Admin

Doja të të shkruaja-Soren Kierkegaard

Doja të të shkruaja,

jo për të pyetur si je,

po dua të di si është të jesh pa mua?

Unë s’kam qenë kurrë pa veten, e ndaj nuk di…

dua të di çfarë ndjen kur unë nuk jam,

unë që shqetësohem nëse çdo gjë shkon mire.

Kur nuk më dëgjon tek qesh,

tek këndoj nën zë këngë idiote.

kur nuk më dëgjon tek flas,

kur belbëzoj nga inati ndonjëherë.

Si është të jesh pa mua e të mos kesh ku të shfrehesh kur gjërat nuk shkojne mirë?

Të mos më kesh gati sa herë të kesh nevojë,

të mos kesh askënd të të bëjë të ndihesh mirë.

Ndoshta je më mirë apo ndoshta jo,

ama më lindi dyshimi, e doja të dija nëse ndonjëherë dyshon edhe ti.

Sepse e di? Ndonjëherë unë e pyes veten si jam tek jetoj pa ty… e pastaj zgjedh të mos përgjigjem.

Madje po të them, unë kam harruar veten, vetëm që mos të të harroj ty.

Përktheu: Blerina Berberi

Orkshop për të fituar çmime letrare-Granit Zela

Published on November 23, 2019 in Letërsi by Admin

Granit Zela

Në qytezën e Medetit, Dega e Lidhjes së Shkrimtarëve shpalli një mbledhje të jashtëzakonshme me rastin e ardhjes së një emri shumë të njohur nga Tirana, i cili do të vizitonte qytezën. Mirëpo, edhe pse ardhja e dikujt me famë nga kryeqyteti kishte pasojat e veta të pashmangshme (njëra ndër to ajo mbledhje urgjente), të gjitha masat u morën që ata të dilnin faqebardhë.

Ngjalli kërshëri ardhja e tij sepse i ftuari dihej që kishte ftuar shumë çmime letrare atje në kryeqytet, “prandaj shtrojmë pyetjen në këtë tryezë të nderuar krijuesish, cila është metoda që ka përdorur zotëria nga Tirana për të fituar çmime letrare, “sekreti” i zanatit nëse mund ta themi kështu”, diskutoi poeti Herri Henderson.

– Po të fshehtat e zanatit nuk t’i tregon kush, o Hamdi, – ia kthyen, të zhytur në një pesimizëm të thellë, kolegët e tij, duke ia përmendur emrin e vërtetë që ai e kishte ndërruar bashkë me mbiemrin, pas botimit të librit të parë me vjersha, me qëllim që edhe ai të kishte emrin e një autori me tingëllim bashkëkohor.

Por zoti Herri nuk hiqte dorë nga e tija:

– More vëllezër, – këmbënguli ai. – Të tregohemi të sinqertë me të ardhurin e famshëm nga Tirana. Ta pranojmë sa injorantë jemi krahasuar me ata në kryeqytet dhe ai ndoshta vë dorën në zemër dhe organizon edhe ndonjë nga ato… nga ato… si quhen në gjuhën e sotme, nga ato orkshopet. Një “orkshop” si fitohen çmimet letrare do ta ndihmojë shumë letërsinë që prodhojmë e kultivojmë ne të provincës që të bëhet më e njohur.

Fjala e zotit Herri nuk kaloi pa rrokur vëmendjen e vjershëtorëve të LSHA-së, të cilët e mbështetën fuqimisht.

– Mirë e ka Herroja, – ndërhynë ata. – Gjithmonë ne poetët e provincës bëjmë çmos të dukemi sa më të kënduar e se çoç dimë kur takohemi me ata të kryeqytetit, të cilët na shohin me përçmim se nuk na besojnë. Kësaj radhe, me këtë të shquarin që do të kemi nderin të jetë mes nesh, t’ia themi pa asnjë lloj kompleksi duke e parë në sy: “Ne të provincës nuk dimë aq sa ju andej nga Tirana, andaja na mësoni! Ju flisni, ne mbajmë shënime. Nuk e kemi për turp të mësojmë nga juve…

Megjithëse në fillim pati kundërshtime, kështu u la, do t’ia kërkonin zyrtarisht të shquarit nga Tirana një “orkshop”, madje edhe me shkresë me vulën e kryetarit të bashkisë po të ishte e nevojshme, pasi aty do të merrnin pjesë të gjithë pjesëmarrësit në konkursin e përvitshëm letrar dhe do të zhdukeshin hatërmbetjet e zakonshme në këso rastesh dhe kështu të gjithë do të ndiheshin të shpërblyer në praninë dhe vëmendjen e dikujt që ata gjithë jetën e kishin parë në ekranin e televizorit. Atij do t’i bënin edhe një panoramë të mënyrës se si ishte zhvilluar konkursi letrar në qytezë, madje me atë do ta hapnin dhe “orkshopin”.

Konkursi ishte zhvilluar kështu: përfaqësues nga të gjitha institucionet që merren me prodhimin dhe ruajtjen e produktit letrar në qytezë, shkrimtarët e LSHA-së, nxënësit e shkollës së mesme, punonjësit dhe drejtuesit e bibliotekës, romancierët e pavarur, (romancierë që nuk punonin në administratën lokale, por në sektorin privat), të gjitha këta forca krijuese, në fazën e farë të përzgjedhjes konkuruan mes tyre në gjinitë letrare të poezisë, tregimit dhe romanit.

Gara në këto tri gjini të respektueshme letrare vijoi me përballjen e fituesve, le të themi në “kategorinë inferiore”, me poetët, tregimtarët dhe romancierët në “kategorinë superiore” ku përballja më e ashpër ishte ajo mes shkrimtarëve të LSHA-së, zotit Henri Balla apo si të thuash: Heinrich Böll-i i Medetit, autor i romanit “Nderi i humbur i Kadrie Ballës” – një rrëfim rrënqethës autobiografik për të motrën – dhe zotit Dan Gera ose siç është vlerësuar nga kritika letrare medetase: Dante Aligeri i Medetit, autor i trilogjisë “Derri, Dosa dhe Bretkoca” – një poemë alegorike për shthurjen morale të medetasve që harbonin në zabelin pas kodrës.

Nga dega e LSHA-së, juria përzgjodhi fitues zotin Balil Zaku, (Balzaku i provincës sonë), autor i “Kotësia njerëzore” – roman me peshë në korpusin romanor të qytezës, i cili pati një përplasje të fortë vlerash letrare me poeteshat e vitit të katërt, klasa e tretë B, të cilat rrezikuan seriozisht triumfin e Balzakut, pasi u shfaqën si meteor në qiellin letrar të provincës me librat poetikë tronditës: “Puç, puç” dhe “Zemra ime ti”.

Gara pati tone dramatike kur zoti Balla u ankua tek Juria për fyerje të muzës së tij krijuese, duke i skualifikuar romanin për të motrën, dhe në sajë të këmbënguljes së tij, ai futi në konkurim romanin e motrës, gjithashtu romanciere, e cila hyri e freskët në garë me romanin e titulluar: “Nderi i humbur i Henri Ballës” – roman që shtjellonte furtunën emocionale të zotit Balla, pasi ishte nëpërkëmbur nderi i tij krijues duke u skualifikuar nga olimpiada letrare e atij viti.

Prania e një njeriu të famshëm në Medet, mobilizoi të gjithë krijuesit e qytezës, të cilët mbushën plot e përplot sallën e degës së LSHA-së, pasi kjo ishte një ngjarje e rëndësishme kulturore. U konfirmua se zotëria i mirënjohur ishte ndërkohë në rrugë e sipër drejt Medetit, por sërish emri i tij nuk zbulohej nga Juria me qëllim që njerëzit të pyesnin vazhdimisht: “Kush është ai?” “Si e ka emrin ai i famshmi që do të vijënë qytezën tonë?”, etj., etj., një gjetje që e bëri edhe më popullor lëvrimin e poezisë dhe prozës. E vetmja e dhënë që mediat lokale arritën të shkëpusnin nga anëtarët e këshillit bashkiak, ishte se i deleguari nga Tirana kishte botuar tridhjetë libra dhe kishte fituar dyzet çmime, pasi secili libër kishte fituar dy çmime letrare dhe ai ndër të tjera do të fliste për këtë përvojë të çmuar në “orkshop”.

Siç e kërkon adeti i protokollit zyrtar, delegatin letrar nga Tirana kishin dalë për ta pritur dy poeteshat e shkollës së mesme, të cilat më pas nuk pushonin së treguari se sa të lumtura kishin qenë kur ai gazetari më i njohur në vend, që drejtonte emisionin politik më të ndjekur çdo të diel, kishte mbërritur në stacionin e autobusave me makinën Audi A 8 L, e cila kushtonte të paktën dyzet mijë euro. Ai, pasi kishte takuar me shumë dëshirë dy poeteshat e qytezës sonë, kishte shkuar për të takuar kryetarin e bashkisë. Siç kishin rënë dakord që nga Tirana, kryebashkiaku e siguroi të shquarin nga Tirana se të gjitha kopjet e botimit të tij më të fundit “Mejhane anës Lanës”, do të shiteshin në shkollën e mesme të qytezës. I ardhuri nga Tirana, kishte sjellë me vete disa kamera të televizionit kombëtar “Han” dhe linte përshtypje të madhe tek cilido që takonte në shoqërinë e një kameramani dy metrosh, që ia sillte kameran afër fytyrës dhe kokës tullace.

Pas takimi në bashki, moderatori i njohur u shoqërua për në sallën e degës së Lidhjes së Shkrimtarëve, ku salla ishte mbushur plot e përplot. Kryetari i degës, zoti Herri, siguroi gazetarin dhe shkrimtarin e mirënjohur të “Han-it” se në Medet lëvrohej një letërsi universale ashtu sikur shkruhej nga shkrimtarët gjermanë, italianë apo francezë. Tematika lokale nuk e mbyt klithmën tonë ekzistenciale, – theksoi zoti Herri. – Por duhet ta pranojmë se ka njëzetë vjet që asnjë krijues nga Medeti nuk ka fituar asnjë çmim letrar atje në Tiranë, prandaj dhe ne jemi mbledhur këtu për të kërkuar këshillën tuaj në këtë drejtim.

Moderatori i “Han”- it buzëqeshi i lumtur që iu dha fjala dhe falënderoi të pranishmit që kishin në duar librin e tij më të fundit. Ai pyeti kryetarin e degës nëse libri ishte shpërndarë në të gjitha pikat e shitjes dhe nëse ishte i qartë për modalitetet e pagesës. Më pas, pasi mori përgjigje serioze dhe të saktë, moderatori nisi një rrëfim prekës se si e kishte shkruar librin, se si edhe në qyteza të tjera ai ishte pritur me aq shumë dashuri, pasi ishte shpërndarë në të gjitha shkollat me ndihmën e drejtorive arsimore. – Librat e mi duhet të jenë në bibliotekat tuaja, – porositi ai, – sepse ju jenë një qytezë kulturëdashëse; e keni xhan arsimin dhe kulturën.

Për sa i përket fitimit të çmimeve letrare në kryeqytet, moderatori kishte përgatitur “një prezantim me “pau point” siç arritën të kuptojnë nga salla dhe aty ai shfaqi disa motivacione çmimesh letrare, të cilët, sipas tij, bënin dallimin e madh mes një çmimi letrar kombëtar dhe një çmimi letrar lokal. – Ato janë motivacione letrare, – tha ai duke parë nga salla e cila nuk nxirrte asnjë zë sikur të kishte para vetes vetë shejtanin.

Koha televizive kur shqiptohet motivacioni letrar, vijoi shpjegimin, – është kohë që ka vëmendjen maksimale të audiencës, prandaj fjalët e shqiptuara duhet të jenë të përzgjedhura dhe të kenë efekt tronditës. – Po e ilustroj, – vijoi moderatori duke shfaqur disa motivacione letrare të projektuara në sallë. Një çmimi letrar për romanin më të mirë, do t’i shkonte ky motivacion letrar:

“Për aftësinë e ndërthurjes rrëfimtare me këndvështrim të ri, të freskët dhe origjinal, që përbën prurje të qenësishme ligjërimi modern, me strukturë dinamike e poetike, pikëprerje origjinale si risi letrare, që sjell regjistrat stilistikë të narracionit në kahjen e teknikave kompozicionale, që rikuptimësojnë përvojën e gjallë të paradokseve semiotike të kohës nëpërmjet dialogëve dhe monologëve të subjektit dramatik përmes imazheve metafizike dhe meditative, me një shqipe të pasur, të gjallë e dinamike si një dukuri e pazakontë në botën e letrave, e cila mbart rrjedhësi leksikore, përsiatje intelektuale, stil të brishtë, të thellë dhe të natyrshëm, që vjen ngrohtë tek lexuesi nëpërmjet faublës së gjetur dhe interesante, ku shkrihet thjeshtësia e mendimit, ritmi melodik i rrëfimit që nxit përfytyrime fantastike nëpërmjet fjalës së bukur estetikisht, të mbrujtur me pasion dhe seriozitet të rrallë, shenjë e një talenti të veçantë dhe të papërsërtishëm në letërsinë shqipe, e cila e ngre kulturën shkrimore në nivele të reja.

Ndërkohë që moderatori lexonte motivacionin letrar, krijuesit e pranishëm mbetën si të shushatur, pjesa më e madhe e tyre zgurdulluan sytë, disa hapën e mbyllën sytë si për t’u siguruar se nuk ishin në ëndërr, kurse zoti Herri ndjeu se u mbulua nga djersët. Duke qenë i vetëdijshëm për efektin e motivacionit letrar që sapo kishte lexuar, moderator i ‘Han-it” buzëqeshi i lumtur, ndërsa të pranishmit në sallë varën kokën mënjanë të dërrmuar.

Zoti Herri, sidoqoftë arriti të ruante kthjelltësinë e mendjes dhe të gjykimit. Ai kuptoi se asnjëri nuk kishte arritur të mbante shënim motivacionin letrar që sapo ishte zbuluar në “orkshopin” për fitimin e çmimeve letrare, ndaj ai mblodhi të gjitha forcat e mbetura dhe i ngrysur në fytyrë ia bëri me shenjë poetit të baladave Hajdar Toçi, që të shkonte tek ai pasi kishte një porosi. Megjithëse poeti zgjati veshin për të dëgjuar në mirëbesim porosinë e zotit Herri, ai foli me zë aq të lartë sa e dëgjuan të gjithë:

– Aman, thuaji Sanijes të më sjellë një gotë ujë se vdiqa!

Poeti Toçi u largua menjëherë në shoqërinë e syve të tij të dëshpëruar, ndërkohë që të gjithë panë me keqardhje gjendjen e vajtueshme të zotit të Herrit, të cilit po i thahej buza për një pikë ujë pas efektit tronditës që pati tek ai motivacioni letrar i sapolexuar. Poetët e rinj Bruno Bylyku, Kejsi Rada dhe Klajdi Lumani, vunë bast nëse zoti Herri do ta përballonte nga ana shëndetësore edhe një motivacion tjetër letrar të moderatorit nga Tirana. – Shëndeti i tij nuk e përballon dot, – diskutuan ata. Ky nga Tirana nuk e di që zoti Herri vuan nga zemra…

Ndërkohë, moderator i “Han”-it kaloi në pjesën tjetër të “orkshopit”, tek motivacioni i dytë letrar, i cili sipas tij mund t’i jepej një libri me tregime, fitues i çmimit letrar në këtë gjini. – Motivacioni përligj katërcipërisht vlerat e librit fitues, është një motivacion i denjë për të qëndruar përkrah motivacioneve letrare të konkurseve poetike që zhvillohen në Stokholm, Vjenë, Paris, Londër, apo Maçu Piçu, – tha me krenari ai. Nëse nuk u besoni fjalëve të mia, dëgjojeni dhe gjykojeni.

Dhe lexoi:

Sjell në bashkëkohësi qasje analitike e sistematike të shumëçmuara në përdorimin e një imagjinate lojcake, për të krijuar realitete të magjishme krijuese si pasojë e imazheve befasuese, të prozës së përpunuar,e cila jetëson emacipimin estetik të artit të shkrimit në dritën e arritjeve bashkëkohore për konceptimin modern të strukturës semantike, gjuhën e pasur, vështrimin e thellë artistik me një shqipe të kulluar që karakterizohet nga hijeshia e kompozimit, befasia e prurjes së nivelit të lartë artistik e estetik, me stil të pashoq letrar krejtësisht origjinal në poetikë dhe gjetje shkrimore, rrëfimore, fabulore, subjektore, stilistikore romanore.

– Qyqjaaa, – u dëgjua një ulërimë tek dera e sallës dhe të gjithë shqyen sytë të habitur ndërsa panë se si Sanija e alivanosur mbi pllaka bëri një zhurmë të hatashme, siç duket për shkak të përplasjes së gotës së ujit në dysheme.

Poetët e rinj Kejsi Rada dhe Klajdi Lumani rendën menjëherë drejt trupit të Sanijes që dergjej mbi pllaka dhe e ndihmuan me shpulla që të vinte në vete. Zotërinjtë Henri Balla dhe Balil Zaku ishin dëshmitarë dhe dëshmuan më vonë edhe me shkrime se zonja Sanije sidoqoftë kishte treguar vitalitet dhe e kishte marrë veten menjëherë duke u çuar në këmbë për t’i kërkuar falje moderatorit dhe duke ikur pa një pa dy e tmerruar me vrap nëpër korridor. Më vonë ajo do të shpegonte se kur kishte sosur tek dera e kishte gjetur veten nën breshërinë e fjalëve të atij nga Tirana, fjalë që e kishin trullosur, “dhe ato pesë fjalët e fundit, më ranë si pesë bomba e më rrëzuan” do të dëshmonte ajo.

Sidoqoftë moderatori e kuptoi se ata ishin të lodhur ngaqë nuk kishte ndodhur kurrë në atë qytezë të prapapambetur një eveniment i tillë, prandaj dhe u tha se pjesa e dytë e “orkshopit” kishte përfunduar dhe se pjesën e tretë ai do ta zhvillonte vetëm me dy poeteshat e talentuara të qytezës sonë, autoret e dy librave poetikë.

– Ju lutem, më lini të punoj me dy poetet e talentuara. Ata do të jenë fituese çmimesh letrare në Tiranë me motivacionin “për përpjekje të veçanta në lëvrimin e artit poetik” dhe duhet që të trajnohen për këtë punë, – u shpreh ai.

Pasi gjeti mirëkuptimin e zotit Herri, që mezi merrte frymë nga të gjithë të pranishmit të cilët u larguan si të trullosur, zoti Herri kërkoi që poeteshat ta ndanin më vonë në një mbledhje tjetër të posaçme përvojën e fituar gjatë pjesës së tretë të “orkshopit”, gjë që mori miratimin e moderatorit. Të gjithë u shpërndanë dhe aty nga mbrëmja dy poeteshat dolën nga salla e degës së Lidhjes së Shkimtarëve, hipën në makinën e moderatorit, me ç‘dukej për ta përcjellë deri tek agjencia e autobusave ku edhe e kishin mirëpritur shumë kur ai kishte mbërritur në qytezë.

Në ditët në vazhdim ato do të shpreheshin se moderatori ua kishte mësuar “sekretin” e fitmit të çmimeve letrare dhe madje i kishte vlerësuar “për harmonizimin e spikatur të ritmit poetik” në kozmosin e letrave. Ata mendohej se kishin thënë se Zoti Herri do të fitonte një çmim letrar shumë me peshë atje në Tiranë, pasi të bënte pagesën prej shatë mijë eurosh që do të sponsorizoehj nga bashkia dhe sektori privat.

Të gjithë e besuan, sepse dy poeteshat kishin edhe motovacionin letrar që do të shoqëronte trofeun e zotit Herri. Ai do të jepej për “kompozimin poetik, përsosjen artistike, sjelljen e një kuote të re të bashkëkohësise me një ekuilibër të ri të forcave shprehëse plot koherencë dhe zhdëvjelltësi, rigorozitet dhe elegancë, e cila ka ripërtërirë vlerat më të shquara të traditës shkrimore, duke reflektuar shpirtin e pastër të banorëve të qytezës së tij, si shkrimtar epik, me energji të fuqishme krijuese, forcë lirike, në një kërkim të paepur të së vërtetës, me fryëmëzim të thellë, në këtë epokë të re të letrave tona, duke mbartur një perceptim filozofik të denjë për një figurë madhore dhe të rëndësishme sui generis të letrave shqipe”. Nga ana tjetër, zoti Herri kishte marrë të gjitha masat që zonja Sanije të mos ishte e pranishme kur të jepej çmimi, pasi dihej që motivacionet letrare asaj i shkaktonin alivanosje.

Por të gjitha këto nuk e tërhiqnin vëmendjen dhe as nuk e frymëzonin Heinrich Böll-in e provincës, romancierin Henri Balla. Gjatë kësaja kohe ai shkroi një roman të titulluar “Nderi i humbur i Medetit”, ku e gjithë ngjarja zhvillohej nga ora tre pasdite – deri në orën tetë të mbrëmjes, në një prerje kohore, e cila përkonte me kohën gjatë së cilës dy poeteshat e njohura të qytezës kishin zhvilluar me moderatorin e “Han“-it pjesën e tretë të “orkshopit” për fitimin e çmimeve letrare.

Dhe kjo ngjalli kërshëri të madhe….

Letrat e Tolstoit mbi dashurinë, dhunën dhe të vërtetën e shpirtit njerëzor

Published on November 22, 2019 in Letërsi by Admin

Bota nuk ka nevojë as për kushtetuta, as për revolucione, as për kongrese apo konferenca, as për nëndetëse, eksplozivë të fuqishëm, shkolla apo universitete, as për shtim të librave apo kinematografisë, por ka nevojë të pranojë një të vërtetë të thjeshtë, se në jetën tonë vetëm një ligj është i rëndësishëm: DASHURIA

Letërkëmbimi

“Kushtetuta” njëligjore

“Dashuria është e vetmja mënyrë për të shpëtuar humanitetin nga sëmundjet”.

Në vitin 1908, revolucionari indian, Taraknath, Das i shkroi Tolstoit, atëherë një nga figurat më të njohura në botë, për t’i kërkuar autorit mbështetje për pavarësinë e Indisë nga kolonizatori britanik.

Më 14 Dhjetor, Tolstoi, i cili i kishte kaluar 20 vitet e fundit duke kërkuar përgjigje për pyetjet më të mëdha morale, iu përgjigj në një letër të gjatë, që Das e publikoi në gazetën e përditshme “Lironi Industanin”.

Kaluar dorë pas dore, mesazhi arriti te Mahatma Gandi që sapo kishte nisur karrierën si lider i paqes në Afrikën e Jugut. Ai i shkroi Tolstoit dhe i kërkoi leje që ta ribotonte në gazetën e tij “Opinioni Indian”. Letra e Tolstoit u botua më pas nën titullin “Letër një indiani”.

Kjo nxiti një korrespondencë mes të dyve që zgjati deri në vdekjen e Tolstoit – një takim i dy mendjeve dhe shpirtrave të mëdhenj të përmbledhur në librin “Korrespondenca e Tolstoit dhe Gandit”.

Letrat e shkrimtarit rus bëjnë thirrje për një rezistencë jo të dhunshme, ai u del kundër ideologjive false, si pseudofetare dhe pseudoshkencore, që nxisin dhunë, një akt që ai e sheh si jonatyral për shpirtin njerëzor dhe mbron kthimin në gjendjen tonë themelore dhe natyrale, në atë që mbështetet te dashuria.

E keqja, argumenton Tolstoi me pasion, luftohet jo me dhunë, por me dashuri, diçka që Maja Anxhelou e përshkroi aq bukur dekada më vonë.

Gandi nga ana e tij e cilësonte Tolstoin si një nga mendimtarët më të kthjellët në botën perëndimore, një nga shkrimtarët më madhështorë. Ai u bënte thirrje njerëzve të kuptonin të vërtetën qendrore të fjalëve të autorit. “E vërteta e vjetër që Tolstoi prezanton, është e freskët për nga forca. Arsyeja e tij është e pakundërshtueshme. Ai është i sinqertë dhe serioz. Ta thith vëmendjen”.

Fjalët e shkrimtarit të papërsëritshëm rus edhe sot janë tepër me vend, në çastin kur bota po përballet me një situatë jo të qetë politike, me dhunë etnike dhe konflikt global.

Ai shkruante: “Arsyeja për faktin befasues përse shumica e atyre që punojnë i dorëzohen një grushti personash që kontrollojnë punën dhe jetën e tyre është gjithnjë dhe kudo e njëjtë – pavarësisht nëse shtypësit dhe të shtypurit janë të një race apo të një kombësie tjetër.

Arsyeja shtrihet te mungesa e mësimeve fetare të logjikshme që duke dhënë shpjegime për kuptimin e jetës do të ofronin një ligj suprem për sjelljen dhe do të zëvendësoni perceptimet e dyshimta të pseudofesë dhe pseudoshkencës me përfundimet që nxirren prej tyre, që njihen si ‘civilizim’”.

Kur flet për mësimet fetare, Tolstoi u referohet më shumë atyre të drejtimit shpirtëror.

Te çdo individ manifestohet një element shpirtëror që i jep jetë gjithë ekzistencës dhe ky element orvatet të bashkojë gjithçka që i ngjan natyrës së tij, dhe e arrin këtë përmes dashurisë… Fakti i thjeshtë që ky mendim ka çarë mes shteteve të ndryshme në kohë të ndryshme lë të kuptohet se është i trashëguar në natyrën njerëzore dhe se përmban të vërtetën. Por kjo e vërtetë u është bërë e njohur njerëzve që hamendësonin se një komunitet mund të mbahet i bashkuar nëse disa kontrollojnë të tjerët, ndaj duket i pakuptimtë në kuadër të rregullit ekzistues të shoqërisë.

Tolstoi tregon rastet kur sa e sa herë ideologjitë politike e kanë keqpërdorur këtë ligj të dashurisë në historinë e njerëzimit dhe e kanë zëvendësuar atë me dhunën. Ata që mbajnë pushtetin e cilësojnë këtë të vërtetë si një kërcënim për pozitën e tyre dhe e kundërshtojnë shpesh me dhunë të hapur.

“E vërteta se dashuria është morali më i lartë njerëzor, është mohuar ose kundërshtuar, por e vërteta ishte aq e fortë saqë kundërshtimet mbetën vetëm fjalë. U është mësuar njerëzve se dashuria duhet të jetë vetëm për përdorim shtëpiak, dhe se në publik duhet të mbizotërojnë format e dhunës si burgosja, ekzekutimet dhe luftërat, të cilat përdoren si mbrojtje të shumicës kundër pakicës së keqe.

Është bërë e zakonshme që disa burra të vendosin se kush do të jetë subjekt i dhunës që të tjerët të përfitojnë, e këta që e pësojnë dhunën arrijnë nën të njëjtin përfundim se dhuna është zgjidhja për të hequr qafe ata që i dhunuan. Pavarësisht mësimeve shpirtërore të dashurisë, njeriu ka mësuar t’i përgjigjet dhunës me dhunë.

Sipas Tolstoit, një është e vërteta e vjetër dhe e thjeshtë: “Natyra e njeriut është të ndihmojë dhe ta dojë tjetrin, dhe jo ta torturojë apo vrasë shoku-shokun”.

Si shkenca, ashtu edhe feja, argumenton Tolstoi, mund të rezultojnë dogma të rrezikshme që na verbojnë nga ligji themeltar i dashurisë. Ai i kthehet pikës kyçe të mbrojtjes së rezistencës jo të dhunshme të Gandit duke shkruar:

Dashuria është e vetmja rrugë për ta shpëtuar njerëzimin nga çdo sëmundje dhe në të ti ke të vetmen mënyrë për të shpëtuar njerëzit e tu nga skllavëria… Dashuria dhe rezistenca e dhunshme ndaj keqbërësve, përmbajnë një kontradiktë të përbashkët për ndjenjën dhe kuptimin e konceptit dashuri.

Kur njerëzit të jetojnë sipas ligjit natyral të dashurisë që kanë në zemër, jo qindra njerëz, por as miliona, nuk do të arrijnë të skllavërojnë as edhe një person të vetëm.

Marrë nga Blogu: “Shtëpia e Librit”

Pas vdekjes së bashkëpunetores sime M.S-Bertolt Brecht

Published on November 21, 2019 in Letërsi/Përkthim/Tharm by Admin

Pas vdekjes së bashkëpunetores sime M.S-Bertolt Brecht

I

Në vitin e nëntë të arratisjes nga Hitleri

E lodhur prej udhëtimit

Prej të ftohtit e prej urisë në Finlandën dimërore

Dhe prej të priturit për një pasaportë drejt një kontinenti tjetër

Shoqja jonë Steffin vdiq

Në qytetin e kuq të Moskës.

II

Gjenerali im ra

Ushtari im ra

Nxënësi im shkoi

Mësuesi im shkoi

Mëndesha ime iku

Foshnja ime iku.

III

Kur erdhi koha që një Vdekje jo e pasjellshme

I rrudhi shpatullat dhe m’i tregoi pesë lobet e dërrmuara të mushkërive të saj

Duke mos mundur ta paramendoj se si do të mund të mbijetonte vetëm me të gjashtin

Unë shpejt e shpejt i mblodha 500 punë

Gjëra që duhen bërë menjëherë, tani, nesër, vitin e ardhshëm

E për shtatë vite rresht nisur nga tash

Nisa të pyes pyetje të pambarimta, por vendimtare

Që s’u jep dot përgjigje tjetërkush veç saj

Dhe kaq e nevojitur

Ajo vdiq më lehtësisht.

IV

Në kujtim të mësueses sime të vogël

Të syve të saj, të xixave të kaltra të mllefit të saj

Dhe palltos së saj prej doku të vjetëruar me kapuçin e madh

E me fundin e gjatë, unë e kisha pagëzuar

Orionin në qiellin e natës si konstelacioni Steffin.

E kur ngre sytë për ta vështruar, duke tundur kokën

Herë herë dëgjoj një kollitje të lehtë.

V

Rrënojë

Aty është kutia e drunjtë ku ende rrinë letrat me shënime për ndërtimin e dramës

Aty janë thikat bavareze, aty është tryeza për të shkruar mbi të

Aty është dërrasa e zezë, aty janë ende maskat

Aty është radioja e vogël, dhe arka ushtarake

Aty është përgjigjja, vetëm se s’është më askush që të bëjë pyetjet

Lart mbi kopsht

Qëndron Konstelacioni Steffin.

VI

Pas vdekjes së bashkëpunëtores sime M.S.

Që kur vdiqe ti, mësuese e vogël

Unë vij vërdallë pa pushim, pa parë gjë

Në një botë të hirtë, i mpirë

Si të isha i papunë, si të mos kisha asgjë për të bërë.

S’ka pranim

Në punishten e teatrit për mua, as për

Ndonjë të huaj tjetër.

Rrugët dhe kopshtet publike

Tash i shoh në orë të pazakonta, kështu që

Zor se i njoh.

Në shtëpi

Nuk mund të shkoj: më vjen turp

Prej të qenit i papunë dhe

Në mjerim.

Përktheu: Arbër Zaimi

Përkthyesja/Efim Etkind

Published on November 20, 2019 in Letërsi/Përkthim/Tharm by Admin

Në këtë tregim, Efim Etkind, mik i Solzhenicinit dhe i Josif Brodskit, na rrëfen historinë e çuditshme të një përkthyeseje ruse të pasionuar pas poezisë angleze, që përktheu Don Zhuanin e Bajronit në një qeli të policisë politike ruse. Fati i Tatjana Gnediçit, pasardhëse e përkthyesit të Iliadës në rusisht, ilustron edhe njëherë vendin që zë poezia dhe arti në qëndresën ndaj diktaturave: bukuria vepron mbi shpirtrat, mbi shpirtrat e viktimave, mbi ato të lexuesve e, kushedi, ndoshta edhe mbi ato të xhelatëve…

Efim Etkind

Me të pushuar duartrokitjet, u dëgjua një zë gruaje që thirri: “Autori! Autori!” Një shpërthim të qeshurash kumboi deri në skajin tjetër të sallës. Kjo më bëri të ndihesha keq. Nuk ishte e vështirë të merrje vesh përse kishin qeshur: kishim qenë të pranishëm te Don Zhuani i Bajronit. Megjithatë publiku e kishte kuptuar domethënien e atij shpërthimi dhe të tjerë persona kishin nisur të thërrisnin: “Autori! Autori!” Nikolai Akimov [1] u shfaq atëherë mbi skenë i shoqëruar nga aktorët e tij, ia shtrëngoi edhe njëherë dorën Voropajevit që interpretonte rolin kryesor dhe u afrua në buzë të skenës. Një grua e ulur në radhën e parë, veshur me një fustan të zi e të gjatë që i ngjante një petku fetareje, u ngrit nga vendi dhe, duke iu përgjigjur ftesës së Akimovit, u ngjit në skenë dhe u rreshtua përkrah tij. Krejt e kërrusur, e rraskapitur, ajo vështronte tjetërkund me një pamje të sikletosur. Duartrokitjet u dyfishuan, shumë prej spektatorëve u ngritën në këmbë për të duartrokitur, të pasuar sakaq nga e gjithë salla. Papritmas, ra një heshtje e thellë: salla vështroi gruan me të zeza si u lëkund dhe u zalis; ajo do ish rrëzuar përtokë nëse Akimovi s’do ta kish mbajtur. E nxorën nga skena. Ishte infarkt. Publiku që kishte ardhur të shikonte Don Zhuanin, shfaqjen e Akimovit, a e kishte marrë vesh vallë se nga vinte kjo pjesë? Thirrja “Autori” ishte ngjallur thjesht nga emocioni, apo mos gruaja që kish thirrur e para e njihte historinë që do t’ju tregoj?

Tatjana Grigorievna Gnediç, stërmbesa e përkthyesit të Iliadës [2] në rusisht, i kishte bërë studimet në fillim të viteve tridhjetë në fakultetin e filologjisë të Universitetit të Leningradit. Ajo merrej me letërsinë angleze të shekullit XVII dhe kjo gjë e pasiononte aq shumë saqë nuk shihte dot gjë tjetër rreth saj. Por, në atë kohë, bëheshin spastrime, dëbonin nga universiteti “armiqtë”, dje formalistët, sot sociologët vulgarë, dhe, gjithmonë e gjithherë, fisnikët, intelektualët borgjezë, devijacionistët dhe trockistët imagjinarë. Tatjana Gnediç ishte zhytur në veprat e poetëve elizabetanë dhe nuk i interesonte asgjë tjetër.

Megjithëkëtë, kishin arritur ta zbrisnin në tokë duke e akuzuar, gjatë një mbledhjeje të zakonshme, se kishte fshehur origjinën e saj fisnike. Ajo, siç mund të merret me mend, nuk kishte qenë e pranishme në atë mbledhje. Mbasi mori vesh ç’ishte thënë atje, ajo e kishte shprehur qartë e pa mëdyshje hutimin e saj: si mund të fshihte origjinën e saj fisnike? Mbiemrin e kishte Gnediç; qysh përpara kohës së Pushkinit, gjithë bota e dinte se Gnediçët vinin nga fisnikëria e vjetër. Atëherë e përjashtuan nga universiteti “ngaqë ishte mburrur me origjinën fisnike”. Realiteti ishte aburd dhe dukej sheshit. E vetmja armë në duart e viktimave të tij, që ta themi troç ishin të pafuqishme, ishte pikërisht ky absurditet. Ky mund t’ju fundoste por, me pak fat, edhe mund t’ju shpëtonte. Tatjana Gnediç ishte përpjekur të tregonte deri diku se këto dy akuza përjashtonin njëra-tjetrën: ajo nuk fshihte asgjë dhe nuk mburrej me asgjë. E morën sërish në punë. Jepte mësim, përkthente poetë anglezë, shkruante vargje akmeiste [3] e, madje, kish nisur të përkthente poetë rusë në anglisht.

Banoja në të njëjtën ndërtesë me të, një ndërtesë me “apartamente privatë” mjaft e njohur në Petërsburg, pastaj në Petrograd dhe në Leningrad, me numrin 73/75 të perspektivës Kamenoostrovski, që më vonë u bë perspektiva Kirov. Në atë bina të madhe të veshur me granit që ngrihet pranë Ishujve jetonin përfaqësues të njohur të botës kulturore: historiani N. Platonov, specialisti i letërsisë V. Desnicki, poeti dhe përkthyesi M. Lozinski.

Ndodhi që unë linda në atë ndërtesë, ku im atë ishte pronar i apartamentit nr. 2, por më vonë u rigjenda aty rastësisht: pikërisht mbas martesës sonë, unë dhe gruaja kishim zënë përkohësisht dhomën e njerkut të time shoqeje, në një apartament të madh komunal. Tatjana Gnediç jetonte me të ëmën në një apartament komunal akoma më të madh që binte mbi një shkallë tjetër, në një dhomë që mbante erë naftalinë dhe livando, e mbushur me libra, fotografi të vjetra dhe mobilje rrjepacake të mbuluara me sixhade të punuara me dorë. Në atë dhomë unë shkoja për të mësuar anglishten me Tatjanën. Në këmbim të kësaj, lexonim së bashku vjersha në frëngjisht, të cilat sidoqoftë ajo i kuptonte shumë mirë edhe pa ndihmën time.

Filloi lufta. I kisha mbaruar studimet universitare dhe u nisa me gruan në qytetin e Kirovit, pastaj në ushtri, në frontin e Karelisë. E dinim që, pak para lufte, Tatjana Gnediç kishte shkuar të banonte me të ëmën në një hotel të vogël prej druri në ishullin Kameni. Më vonë, ndërkohë që unë isha ende në front, morëm vesh se nëna e saj kishte vdekur gjatë rrethimit, se shtëpia ishte djegur dhe se Tatjana ishte bërë përkthyese në shtabin e Lëvizjes së partizanëve. Herë pas here merrnim prej saj letra, shpeshherë vjersha, derisa një ditë u zhduk. Për shumë kohë. Nuk kishim më asnjë lajm prej saj. U përpoqa të merrja vesh ndonjë gjë, por Tatjana Gnediç kishte avulluar.

Mbas luftës, së bashku me gruan u gjendëm sërish në të njëjtin apartament, në numrin 73/75 të perspektivës Kirov. Nuk kish mbetur më asnjë nga banorët e vjetër: pothuajse të gjithë kishin vdekur gjatë rrethimit. Veç, herë pas here, hasnim ndonjë zonjë të kohës së vjetër që kish mbetur gjallë nga ndonjë mrekulli, me një kapele dhe një vjollcë. Një ditë, besoj se ishte në 1948-n, dikush nga apartamenti 24 erdhi më kërkoi: Lozinski kërkonte të më takonte. Kjo gjë ndodhte rrallë dhe nga ky shkak shkova në shtëpinë e tij pothuajse me vrap. Mihail Lozinski më tregoi të ulesha pranë tij mbi një kanape dhe më pëshpëriti me zërin e tij të ashpër, duke u sforcuar të fliste krejt zëultë: “Më ka ardhur një dorëshkrim i Tatjana Gnediçit. Ju kujtohet? Ka ardhur nga Shtëpia e Madhe.” Shtëpia e Madhe, në perspektivën Liteini? Sigurimi i shtetit? (Lozinski, simbas një zakoni të vjetër, vazhdonte ta quante herë Çeka, herë Gepeu.) Ç’do të thoshte kjo? Ç’kërkonin prej tij? “Është një përkthim i Don Zhuanit, poemës së Bajronit, vijoi Lozinski. Një përkthim i plotë. E kuptoni? Në tetëshe, në tetëshe të mrekullueshme klasike [4]. I ka përkthyer të shtatëmbëdhjetë mijë vargjet. Një vëllim gjigand me vargje të një cilësie të jashtëzakonshme. Dhe e dini përse ma kanë dërguar? Që të jap mendimin tim. NKVD [5] ka nevojë për mendimin tim rreth një përkthimi të Don Zhuanit të Bajronit!”

Ç’do të thoshte kjo? Isha po aq i habitur sa ai. Ndoshta edhe më tepër: nuk e dinim që Tatjana Gnediç qenkësh arrestuar. Cili kish qenë shkaku? Në ato vite, kjo ishte një pyetje që nuk bëhej. Ose, duke saktësuar me një ton ironik, se duhej të ishe idiot për ta bërë. Nga po na dilte ky Don Zhuan? Përkthimi i Tatjana Gnediçit ishte me të vërtetë i mrekullueshëm. E kuptova këtë kur Lozinski, zakonisht tejet i rezervuar, më lexoi disa tetëshe me gjysmë zëri por me një admirim të fshehtë. Duke i komentuar ato, ai ndërmendi dy tekste pararendës, “Shtëpia e vogël e Kolomnas”[6] e Pushkinit, dhe “Ëndrra e Popovit”[7] e Aleksis Tolstoit. Dhe Lozinski përsëriste: “Po këtu ka shtatëmbëdhjetë mijë vargje, që do të thotë më shumë se dy mijë tetëshe… Dhe me çfarë finese, me çfarë elegance! Çfarë lirie dhe saktësie në rimat, çfarë fryme shkrifëruese, ç’rafinim në perifrazat erotike… Le pastaj gjallëria e gjuhës!” Ai hartoi një raport, por unë nuk e pashë. Ndoshta kanë për ta gjetur një ditë nëpër arkivat e KGB-së.

Kaluan tetë vjet. Tashmë kishim kohë që jetonim në një apartament tjetër komunal, jo larg nga i vjetri, në numrin 59 të perspektivës Kirov. Një ditë prej ditësh, dikush trokiti në derë – tri trokitje. Ishte për ne [8]. Në prag po rrinte Tatjana Gnediç, me një pamje edhe më të plakur se dikur, me një xhaketë të arnuar dhe një torbë. Ajo po kthehej nga tetë vjet kamp. Në trenin që po e sillte në Leningrad, ajo kishte lexuar te Gazeta letrare artikullin tim “Një klasik me shumë fytyra”, kushtuar një botimi të ri të Bajronit përkthyer prej shumë poetësh tejet të ndryshëm nga njëri-tjetri. Asaj i ishte kujtuar e shkuara dhe, mbasi na kish gjetur adresën e re në apartamentin tonë të vjetër, kish ardhur të na takonte. Nuk kish ku të banonte dhe ndenji tek ne. Atëherë jetonim katër vetë në një dhomë, pesë me gjithë shërbyesen Galia, për të cilën kishim sajuar një kthinë.

Kur vara xhaketën e saj të arnuar në korridor, gjindja zuri të ulëriste: kutërbimi që vinte nga ajo xhaketë e kalbur ishte i padurueshëm. Duhet thënë se ajo fufajkë [9] (siç e quante Tatjana) ishte mbarsur me erën e gjithë burgjeve nga Leningradi në Vorkuta. Na u desh ta flaknim. Meqë Tatjana nuk kish asgjë tjetër për të veshur dhe meqë ishte e pamundur të blinte ndonjë gjë tjetër, dilnim me radhë. Por Tatjana e kalonte pjesën më të madhe të kohës përpara makinës së shkrimit, duke shtypur Don Zhuanin e saj.

Ja historia e këtij përkthimi.

Tatjana Gnediç ishte arrestuar pak para mbarimit të luftës, në 1945-n. Me ç’tregoi vetë, ajo ishte vetëdenoncuar. Çka ajo rrëfente kish pak gjasa të kishte ndodhur, por kish të bënte ama me psikozën e luftës: në atë kohë, ajo kish paraqitur kandidaturën për të hyrë në Parti (çka ishte kusht i domosdoshëm për të punuar në shtabin e partizanëve) dhe kishte shkuar vetë në komitetin e Partisë për ta tërhequr kandidaturën duke deklaruar se nuk kish moralisht te drejtën për të qenë në Parti pas asaj që kish bërë. E kishin arrestuar. Komisarët-hetues i ishin vënë punës me mish e me shpirt për t’i nxjerrë pohime: ç’kish dashur të thoshte? Ata nuk u besonin shpjegimeve të saj (as unë s’do t’u besoja po të mos e dija që ishte aq origjinale). Me kërkesën e një diplomati anglez, ajo kish përkthyer në tetëshe angleze një poemë të Vera Inberit “Meridiani i Pulkovos”[10], që ishte porositur të botohej në Londër. Pasi e lexoi, diplomati i kish thënë: “Nëse do punonit për ne, ju do mund të bënit shumë për marrëdhëniet kulturore ndërmjet Rusisë dhe Anglisë!” Këto fjalë i kishin lënë gjurmë të thella, ideja e një udhëtimi në Britaninë e Madhe kish filluar të mos i shqitej më nga mendja dhe ajo e konsideronte këtë si një tradhti. Pra, e kishte hequr kandidaturën e saj nga Partia. Kuptohet fort mirë që komisarët-hetues nuk e besuan këtë rrëfim haluçinant, megjithatë nuk arritën t’i gjenin akuza të tjera. Ajo u gjykua (gjë që bëhej në atë kohë) dhe u dënua me dhjetë vjet në një kamp riedukimi me punë të detyruar për “tradhti ndaj atdheut”, sipas nenit 19, që përcakton se synimi nuk ishte konkretizuar.

Pas gjykimit e mbyllën në burgun Shpalernaja, në një qeli me shumë të tjerë, në pritje për ta dërguar në një kamp. Një ditë, atë e thirri hetuesi i saj i fundit, i cili e pyeti: “Përse nuk merrni libra në bibliotekë? Ne kemi shumë libra, keni të drejtën t’i lexoni…” Tatjana Gnediç u përgjigj: “Jam e zënë, nuk kam kohë.” “Nuk keni kohë?” kish pyetur ai pa ndonjë habi të madhe, ngaqë e kish kuptuar tipin e saj të çuditshëm. “Po përkthej.” Dhe saktësoi: “Një poemë të Bajronit.” Hetuesi ishte njeri i kultivuar. Siç duket ai e dinte ç’ishte Don Zhuani. “E keni librin?” pyeti ai. Ajo u përgjigj: “Përkthej me kujtesë.” Ai u habit akoma më shumë. “Po si ia bëni për të mbajtur mend variantin përfundimtar?” pyeti, duke shfaqur një mirëkuptim të papritur të thelbit të çështjes. “Keni të drejtë, tha ajo, kjo është gjëja më e vështirë. Sikur të mund ta shënoja atë që kam bërë deri tani… Sidomos tani që po i afrohem fundit. Fillimi nuk po më kujtohet edhe aq mirë.”

Instruktori i dha një fletë letre dhe i tha: “Shkruajeni këtu gjithë çka keni përkthyer deri tani, dhe unë do ta shikoj nesër.” Ajo nuk guxoi të kërkonte fletë të tjera dhe iu fut punës. Kur ai u kthye në zyrën e vet të nesërmen në mëngjes, ajo ishte ende duke shkruar dhe një roje i tërbuar rrinte ulur pranë saj. Instruktori mori letrën: ishte e palexueshme, shkronjat kishin madhësinë e kokave të gjilpërës dhe çdo tetëshe zinte jo më tepër se një gjysmë-centimetri katror. “Lexojeni me zë!” tha ai. Ishte kënga IX, ajo për Katerinën II. Komisari-hetues dëgjoi për një kohë të gjatë leximin, duke shpërthyer herë pas here në të qeshura. Nuk u besonte as syve as veshëve: fleta e letrës me kokën ku shkruhej Deponim i të akuzuarit ishte e mbuluar nga të dyja anët nga strofa tejet të vockla katrore që ishte e pamundur t’i deshifroje, edhe sikur t’u vije lupën. Ai ia ndërpreu leximin duke britur: “Po për këtë duhet t’ju japin çmimin Stalin!” Ai nuk njihte kritere të tjera. Tatjana Gnediç ia ktheu me një fjalë të mençur: “Atë çmim ma keni dhënë me kohë!” Nuk ndodhte shpesh që ajo t’i lejonte vetes shaka të këtij lloji.

Leximi zgjati shumë. Tatjana Gnediç kishte arritur të ngjishte në atë fletë të paktën një mijë vargje, domethënë më tepër se njëqind e njëzet strofa tetëshe. “A mund t’ju ndihmoj me ndonjë gjë?” pyeti ai. “Po, dhe këtë mund ta bëni veç ju!” u përgjigj ajo. Asaj i duhej një botim i Bajronit (saktësoi atë që i dukej më i miri, i shoqëruar me komentarë), një fjalor Webster, letër, një laps dhe, natyrisht, një qeli më vete.

Disa ditë më vonë, komisari-hetues e mori me vete duke i rënë kryq e tërthor burgut dhe i gjeti një qeli me pak më shumë dritë se të tjerat. I sollën një tryezë dhe gjithë ç’kishte kërkuar.

Tatjana Gnediç kaloi dy vjet në atë qeli. Rrallë dilte për shëtitjen dhe nuk lexonte asnjë libër, por jetonte vetëm përmes poemës së Bajronit. Ajo më foli për ato muaj dhe më tha se përsëriste pa pushuar vargjet që Pushkini i kishte drejtuar paraardhësit të saj të vjetër, Nikolai Gnediçit:

Kaq kohë ti bisedove vetëm me Homerin,
Kaq kohë ne të pritëm këtu poshtë, o burrë,
Ja tek zbrite tani nga majat e misterit,
Me Tabelat e Ligjit të gdhendura në gur.

Ai bisedonte i vetëm me Homerin dhe ajo me Bajronin. Në krye të dy viteve, ashtu si Nikolai Gnediç, Tatjana zbriti prej majave të saj të mistershme me Tabelat e Ligjit të gdhendura në gur. Vetëm se majat e mistershme të saj ishin një qeli burgu e pajisur me një kovë me erë të keqe dhe, në dritare, një “turizë” që fshihte qiellin e që pengonte depërtimin e dritës. Askush s’e bezdiste përveç gardianit i cili, herë pas here, kur ajo vërtitej nëpër qeli duke kërkuar rima, hapte derën me zhurmë dhe lehte: “Të kemi thënë të shkruash, jo të bësh shëtitje!”

Kuvendimi i saj me Bajronin zgjati dy vjet. Kur i vuri pikën e fundit këngës së fundit, i çoi lajm komisarit-hetues se punën e kishte përfunduar. Ai e thirri në zyrë, mori pirgun e fletëve dhe e informoi se në kamp do ta dërgonin vetëm mbasi dorëshkrimi të ishte shtypur në makinë. Daktilografisti i burgut kaloi shumë kohë duke punuar me të. Pastaj komisari-hetues i dha të korrigjonte tri kopjet. Njërën e mbylli në kasafortë, të dytën ia dha asaj në vend të lejes së kalimit dhe e pyeti se kujt mund t’ia çonte kopjen e tretë për të marrë një mendim. Atëherë Tatjana i dha emrin e Lozinskit.

E dërguan në një kamp ku kaloi tetë vitet që i mbeteshin, nga dita e parë deri tek e fundit. Ajo nuk ndahej kurrë nga dorëshkrimi. Fletët e çmuara kishin kaluar shumë rreziqe: “Do na mërzitësh akoma me ato kartat e tua të pjerdhura?” bërtisnin fqinjët nga shtretërit e tjerë. Ajo kish arritur ta ruante dorëshkrimin derisa u kthye, deri ditën kur na erdhi në shtëpi, në perspektivën Kirov, para një makine shkrimi dhe nisi të shtypë Don Zhuanin e saj. Në tetë vjet, ajo kishte mbledhur një sasi të madhe korrektimesh. Veç këtyre, pas kalvarëve nëpër burgje e kampe, ky dorëshkrim lëshonte një kutërbim po aq të ndyrë sa edhe fufajka e saj.

Në Lidhjen e Shkrimtarëve u organizua një mbrëmje për nder të saj, ku ajo lexoi fragmente nga Don Zhuani. Përkthimi u vlerësua siç e meritonte. Tatjana Gnediç ishte sidomos tejet krenare nga lëvdatat e mëdha të disa mjeshtërve që ajo i vlerësonte lart: Elga Lineckaja, Vladimir Shor, Elisaveta Polonskaja. Në krye të një viti e gjysmë, botimet Kudozhstvenaja Literatura botuan Don Zhuanin e saj, të shoqëruar me një parathënie të N. Diakonovës. Tirazhi ishte njëqind mijë kopje. Njëqind mijë kopje! E dënuara Gnediç, e cila përgjatë dy vjetësh e kishte ndarë qelinë e burgut me minjtë, do ta kish përfytyruar vallë diçka të tillë?

Atë vit e kaluam verën në fshatin Siverskaja, buzë lumit Oredezh, dhe për Tatjanën kishim marrë me qira një dhomë pranë nesh. Një ditë, e hasa atë rastësisht pranë stacionit. Po zbriste nga treni e ngarkuar me një thes të stërmadh. Nxitova për ta ndihmuar, por ajo kundërshtoi duke thënë se thesi ishte shumë i lehtë dhe, në të vërtetë, ai s’rëndonte pothuajse aspak. Në thes kishte futur ca lodra prej celuloidi dhe kartoni për gjithë fëmijët e lagjes. Tatjana kishte marrë një paradhënie për Don Zhuanin, një shumë të majme (shtatëmbëdhjetë mijë rubla), pa folur për përqindjet. Për të parën herë mbas kaq vitesh, ajo kishte blerë gjërat e nevojshme për veten dhe dhurata për të tjerët. Duhet të themi që ajo nuk kishte asgjë: as stilolaps, as orë dore, madje as një palë syze për të qenë.

Ksombla që ajo më dha mbante numrin 2. Kush e kishte ksomblën numër 1? Askush. Ajo ishte taksur për komisarin-hetues, por megjithë përpjekjet që kishte bërë, Tatjana Gnediç nuk kish arritur ta gjente mirëbërësin e saj. Padyshim që ai kishte qenë shumë i kultivuar e liberal. Sipas gjithë gjasave, organet e kishin ekzekutuar.

Regjisori dhe piktori Akimov e kish lexuar Don Zhuanin gjatë pushimeve dhe ishte ngazëllyer. Ai kishte ftuar Tatjana Gnediçin në shtëpinë e vet dhe i kishte propozuar të punonin së bashku. Ata e kishin shndërruar poemën në shfaqje teatrore. Nga miqësia e tyre kishte lindur një tjetër vepër arti e pazakontë: një portret i Tatjana Gnediçit nga N. Akimovi, njëri nga portretet më të mirë të serisë së tij me portrete bashkëkohësish. Shfaqja që vuri ai në skenë në Teatrin e Komedisë, ku ishte drejtor, pati shumë sukses dhe ndenji në afishe përgjatë shumë vitesh. Premiera, për të cilën fola në fillim, përfundoi me triumfin e Tatjana Gnediçit. Në atë kohë, dy botimet e Don Zhuanit të saj kishin arritur një tirazh prej njëqind e pesëdhjetë mijë kopjesh; në botimin e ri të librit të Çukovskit të titulluar Arti i Madh[11], përkthimi i Don Zhuanit ishte konsideruar si një nga realizimet më të bukura në fushën e përkthimit poetik bashkëkohor; eseja ime Poezi dhe përkthim kishte dalë tanimë dhe në të tregoja në vija të trasha historinë e këtij teksti, të cilin e renditja midis kryeveprave të artit të përkthimit. Por ishte pikërisht ai çast, kur shtatëqind spektatorët u ngritën në këmbë për të falenderuar autoren e ftuar të ngjitej në skenë, apoteoza e jetës së Tatjana Gnediçit.

Pas çlirimit, ajo jetoi edhe tridhjetë vjet. Gjithçka dukej se po i shkonte mirë në jetë. Kish krijuar edhe familje: nga kampet kish sjellë me vete një plakë që e kishte në vend të nënës. E po ashtu një bubërrues duarartë të pazakontë, Egorin, që ishte në njëfarë mënyre burri i saj. Mbas disa vitesh, ajo birësoi Tolian, një djalë që i ngeli gjithmonë besnik nënës birësuese. Falë saj, ai bëri studime në universitet dhe u bë specialist i italishtes.

Thashë se “dukej” se gjithçka po i shkonte mirë. Në të vërtetë, “nëna e kampit”, Anastasia Dmitrievna, ishte një ters i vërtetë që ripërtypte ide të zeza. “Burri i kampit”, Gregori Pavloviç (Egori), ishte një i alkoolizuar i shkallës së fundit dhe shante si harbut. Së jashtmi, Tatjana e kish qytetëruar, i kish mësuar, p.sh. sesi në vend të sharjes së tij të parapëlqyer, të përdorte emrin e një hyu latin. Tani, ai priste nxënësit e gruas së tij duke thënë: “Do pimë ndonjë gotë, çuna? Dhe po nuk deshi ajo, le të vejë në feb!” “Mamaja” dhe “burri” i saj nuk kuptonin asgjë nga letërsia, por as që kishin dëshirë të kuptonin ndonjë gjë dhe tekefundit ishin të pazotët për këtë. Por nën udhëheqjen e gruas, Egori zbukuronte bredhin e Vitit të Ri me ca mekanizma të veckël gjenialë që i fabrikonte vetë. Nganjëherë ndodhte që edhe ta rrihte. Kur e pyesja nëse kishte frikë se mos ai shkonte më tej, Tatjana përgjigjej plot gjykim të shëndoshë: “E kush do vriste pulën që bën vezë të arta?”

Tatjana i jetoi dekadat e fundit të jetës ashtu siç kishte ëndërruar gjithmonë, në Pavlovsk, në fund të parkut, pranë Carskoi Sielos së saj të dashur, të cilit i kishte kushtuar shumë poezi të pabotuara kurrë, ashtu si pjesa më e madhe e vargjeve të saj.

Sa bukur që parku është kaq i gjallëruar,
Që së largu duket Hermitazhi q’e adhuroj,
Që gjumi i kolonave është kaq i zbardhëlluar,
Që konturet e çuditshme janë përherë njëlloj.
Sa mirë është që këtu të qëndrojmë un’ e ti
Nën hijen e blirëve – e shenjtë për çdo njeri,
Dhe në kupën e kulluar të frymëzimit, të dy,
Ujërat e Lethesë t’i pijmë në qetësi.

20 gusht 1955
Qyteti i Pushkinit

Tatjana Gnediç (1907-1976) vdiq në qytetin e Pushkinit (Carskoi Sielo), pranë Leningradit. Në vitet pesëdhjetë, ajo drejtoi një seminar përkthimi që ishte një fidanishte e vërtetë përkthyesish që sot kanë bërë emër.

Përktheu: Alket Çani

———

[1] Nikolai Akimov (1901-1968), regjisor, piktor dhe grafist, drejtoi për vite të tëra Teatrin e Komedisë së Leningradit.

[2] Nikolai Gnediç (1784-1833) kishte miqësi të madhe me poetët e brezit të tij. Ai botoi Batiushkovin dhe Pushkinin dhe ia kushtoi jetën përkthimit të Iliadës në hekzametra daktilikë. Ky përkthim, që doli në Shën-Petërsburg në vitin 1829, konsiderohet si një kryevepër e gjuhës ruse. Qysh nga ajo kohë askush nuk e ka ripërkthyer.

[3] Akmeizmi ka qenë lëvizje poetike në fillim të shekullit XX, përfaqësuesit më në zë të së cilës janë Nikolas Gumiliov, Ana Ahmatova dhe Osip Mandelshtam.

[4] Strofa me tetë vargje ku vargu i parë rimon me të tretin dhe i pesti e i dyti me të katërtin dhe të gjashtin, ndërsa i shtati me të tetin.

[5] Narodnii komissariat vnoutrennikh diél (Komisariati Popullor i Punëve të Brendshme), policia politike e BRSS, krijuar më 1934, i cili, pas njëzet vjtësh ia la vendin KGB-së. (shën. i përkth.)

[6] Poemë prej pesëdhjetetetë tetëshesh shkruar nga Pushkini në vitin 1830.

[7] Poemë satirike prej dyzetë e dy tetëshesh shkruar në 1873-në nga poeti Aleksis K. Tolstoi (1817-1875).

[8] Çdo familje që banonte në një apartament komunal kishte një kod.

[9] Xhaketë ushtarake ruse (shën. i përkth.)

[10] Poemë e Vera Inberit (1890-1972) kushtuar qytetit të Leningradit dhe rezistencës së banorëve të tij gjatë rrethimit. Meridiani i Pulkovos, që përshkon observatorin astronomik të Pulkovos, ka shërbyer si meridiani zero në perandorinë ruse deri në fillim të shekullit XX. Është ky meridian që kufizoi linjën e mbrojtjes të arritur nga gjermanët gjatë Luftës së Dytë Botërore.

[11] Vepër kushtuar përkthimit, e autorit Kornei Çukovski (1882-1969). Poet, kritik letrar dhe përkthyes i madh, autor poemash të famshme për fëmijë, ai ishte një figurë madhore e jetës letrare në Rusi gjatë gjithë shekullit XX.

Çdo ditë-Ingeborg Bachmann

Published on November 19, 2019 in Letërsi/Përkthim/Tharm by Admin

Çdo ditë-Ingeborg Bachmann

Lufta nuk shpallet më,

por vazhdohet. E pabesueshmja

është bërë e përditshme. Heroi

u rri larg luftëtarëve. I dobëti

është dërguar në vatrat e zjarrit.

Uniforma e ditës është durimi,

Shprblimi i saj, ylli i mjerë

i shpresës në zemër.

Ajo jepet hua

kur asgjë më nuk ndodh,

kur zjarri i daulles heshton,

kur armiku është bërë i padukshëm

dhe hija e parzmores së përjetshme

mbulon qiellin.

Ajo jepet hua

për arratisjen prej flamujve,

për trimërinë përpara armikut,

për tradhëtinë e të fshehtave mizore

dhe mosrespektimin e ndonjë urdhri.

Pěrktheu: Smeralda Çaça

Sa shumë libra! I ke lexuar të gjithë?-Umberto Eco

Published on November 18, 2019 in Letërsi by Admin

Panairii i Librit, Torino, 2007

Umberto Eco

Natyrisht, bibliofili, madje edhe ai që koleksionon libra bashkëkohorë, i ekspozohet kurthit të idiotit që një ditë i bujt në shtëpi, sheh të gjithë ata rafte dhe shqipton: “Sa shumë libra! I ke lexuar të gjithë?”

Përvoja e përditshme na tregon se kjo pyetje bëhet edhe nga njerëz me IQ më se të kënaqshme.

Përballë kësaj fyerjeje, për dijeninë time, ka tri përgjigje standarde:

E para, që e bllokon vizitorin dhe që ndërpret çdo lloj marrëdhënieje me të, është: “Nuk kam lexuar asnjë, përndryshe pse do t’i mbaja këtu?” Gjë që e kënaq këtë bujtës të bezisshëm dhe i jep ndjesinë e epërsisë, por nuk shoh pse duhet t’ia bëjmë atij këtë favor.

Përgjigjia e dytë e bën vizitorin e ngjitur të kaplohet nga një gjendje inferioriteti, dhe tingëllon pak a shumë kështu: “Më shumë, zotëri, shumë më tepër!”

E treta është një variant i së dytës dhe unë e përdor kur dua që vizitori të bjerë pre e një habie të dhimbshme. “Jo”, i them atij, “librat që kam lexuar tashmë i mbaj në universitet, këta janë ata që duhet të lexoj brenda javës që vjen”.

Duke patur parasysh që biblioteka ime ka pesëdhjetë mijë vëllime, ditëziu vetëm sa kërkon të përshpejtojë çastin e ndarjes me mua, duke përmendur kështu angazhime të papritura. Ajo që ky person ditëzi nuk di, është se biblioteka nuk është vetëm vendi i kujtesës tënde, ku ti mban atë që ke lexuar, por është vendi i kujtesës universale, ku një ditë, në një çast fatal, ti mund të kuptosh që të tjerë kanë lexuar para teje. Ёshtë një depozitë, ku gjithçka ngatërrohet dhe gjeneron marramendje, një kokteil i kujtesës erudite.

Përktheu: Arlinda Guma

FLOKNAJA JOTE E PORTOKALLTË-Paul Eluard

Published on November 17, 2019 in Letërsi/Përkthim/Tharm by Admin

FLOKNAJA JOTE E PORTOKALLTË-Paul Eluard

Floknaja jote e portokalltë në zbrazëtinë e botës
Në zbrazëtinë e qelqeve të rëndë prej heshtjes e prej hijes
Ku duart e mia të zhveshura kërkojnë gjithë pasqyrimet e tua.

Forma e zemrës sate është kimerike
Dhe dashuria jote i ngjan dëshirës sime të humbur.
O psherëtima të qelibarta, ëndrra, vështrime.

Por ti s’ke qenë gjithnjë me mua. Kujtesën
E kam ende të errësuar ngaqë të pashë të vije
E të ikje. Koha përdor fjalët si dashuria.

Përktheu: Alket Çani

Republika e gomerëve-Granit Zela

Published on November 16, 2019 in Letërsi by Admin

Granit Zela

Në republikën e Zullumhanes ndodhi diçka e rrallë: një gomar u fut në parlament duke zëvendësuar në listë përfaqësuesin përkatës të popullit. Pas këtij veprimi të pandodhur ndonjëherë, shumica e anëtarëve të parlamentit qeshën, madje disa edhe u tallën ngaqë atë ditë ishte 1 Prilli, dita e gënjeshtrave dhe kjo ishte një shaka kolegësh, mirëpo kryetari i grupit parlamentar të shumicës qeverisëse e tha se ky ishte një kusht i Bashkimit Evropian në kuadrin e promovimit të të drejtave të kafshëve dhe shakaja kaq ishte, deputetët e opozitës mbyllën gojën dhe nisën të mendojnë për lëvizjen e radhës në shahun e ndërlikuar politik me plot të tatëpjeta dhe të përpjeta të demokracisë.

Të nesërmen, në parlament u paraqitën njëzet gomerë të opozitës, por kësaj radhe me mbulesa të shtrenja xixëlluese dhe jele, si dhe me samarë të sjellë enkas për gjithë natën nga vende të largëta, sipas portaleve nga India, dhe kolegët e shumicës qeverisëse u nervozuan sepse ata ishin imituar keqazi në sytë e publikut duke fituar pikë përballë popullit pa meritë. Po atë ditë, në sallën e parlamentit u futën shumë gomerë nga partia kryesore në pushtet dhe aletatët e saj, por dhe nga partitë që rëndom quhet “të vogla”. Fut gomerë e majta, fut gomerë e djathta, fut gomerë të qendrës, konservatorët, reformatorët, progresistët, nacionalistët, socialistët, demokratët, liberalët, parlamenti i Zullumhanes u mbush plot me gomerë, ndaj dhe kryetari i kuvendit kërkoi rishikimin e kushtetutës dhe propozoi disa amandamente kushtetuese, ku roli i kësaj kafshe deri dje të përçmuar në republikë, të merrte dinjitetin që i takonte.

Me votat e 140 gomerëve pro dhe të asnjë gomari kundër, u vendos që edhe kabineti qeveritar prej asaj dite të quhej “Kabineti i gomerëve” dhe kryetari i qeverisë, Kryegomari i Qeverisë, kryetari i parlamentit të cilësohej Kryegomari i Parlamentit, dhe po kështu edhe për kryetarët e bashkive, komunave dhe me radhë. Në zyrat shtetërore u miratua që të vihej fotografia e një Kryegomari President, post i cili megjithëse tani në demokracinë e re të Zullumhanes nuk kishte as peshë honorifike, luante rolin e një azili pleqsh të braktisur në rrugë të madhe, sidoqoftë duhej të ekzistonte qoftë edhe formalisht, pasi kështu do të dukej sikur ekzistonin të gjitha pushtetet.

Duhet thënë se edhe nga populli i Zullumhanes pati një pritje të jashtëzakonshme të këtij shndërrimi epokal në historinë e tyre. Njerëzit e entuziazmuar mbushën sheshet duke brohoritur:

Qeveri me gomerë, jemi gati kurdoherë!

E ndodhur para një entuziazmi kaq të madh popullor, që vërshoi nëpër rrugët e sheshet e Zullumhanes, qeveria u detyrua të ndreqë një tribunë në sheshin kryesor në Zullumdreq, kryeqytetin e republikës pas ndërhyrjes së Gomarit (Ministrit) të Ministrisë së Mirëqenies Hajn Hajvani. Pas ngritjes në kohë rekord të tribunës gjigande në shesh, të shoqëruar nga oshëtima e brohorimave dhe thirrjeve të zjarrta, në tribunë u ngjitën Gomari i Kulturës Bidat Budalla, Gomari i Punëve të Jashtme Debiljan Kopili, Gomari i Transporteve Analfabet Rrota, Gomari i Bujqësisë Kastrim Veci, Gomari i Integrimit në Bashkimin Evropian, Jashar Halli, Gomarica e Propagandës Liza Poturja, Gomari i Unitetit Qeveri–Popull Taip Leshi. Populli shpërtheu në duartrokitje dhe këngë kur në tribunë u ngjit Shkelqesia e tij Kryegomari i Qeverisë, i cili nuk mund të mos përshëndeteste me duar e këmbë popullin duke i buzëqeshur pa pushim. Ai madje edhe këndoi bashkë me ta vargje nga himni i Republikës së Gomerëve të sanksionuar edhe në Kushtetutë:

Gardh më gardh e hu më hu

Jemi zullu, jemi zullu!

Demokracia vú e vú

Jemi zullu, jemi zullu!

Përballë turmës së papërmbajtur, Kryegomari i Guvernës e hapi fjalën e rastit me një oioooooooo të gjatë, e cila çliroi një eneergji të paparë në popull, njerëzit nisën të qeshin me të madhe si të fantaksur, hohohoooooo, hahahaaaaaa, pastaj shoqëronin Kryegomarin me oio të gjata derisa u dilnin lot nga gajasja.

Gjatë fjalimit historik u theksua se shndërrimi i Zullumhanës në republikë gomerësh do të jepte menjeherë efekte në aspektin ekonomik pasi mijëra turistë nga i gjithë globi do të vërshonin për ta vizituar këtë republikë, të pangjashme me asnjë në botë, ku gomarëria kishte marrë dhenë. Natyrisht, u mbetej skulptorëve të ngrinin statuja gomerësh që do të ngjallnin kërëshëri për turistët e huaj, kurse shkrimtarët duhej të frymëzoheshin dhe të shkruanin në vargje, tregime, romane për këtë epope të lavdishme budallallëku, apo “marrëzie hyjnore” siç mund ta quanin poetët e zullumhanes, për ta bërë pjesë të thesarit kulturor botëror. Ndër ata që duartrokisnin e brohorisnin më shumë në tribunë ishin gomerët e shoqërisë civile Ilas e Ide Pushteti, Damuze Gafa, Amir Kanabisti, Duldushk Kokoshka, Gjenkeq Floriri, Lirka Xhorka dhe Avokatja e Popullit Makiavele Pazarxhesha.

Prej asaj dite në Zullumhane gomerët e medias mbetën të papunë. Arsyeja ishte shumë e thjeshtë: tani çfarëdo që të ndodhte nuk përbënte kurrfarë lajmi pasi në një republikë gomerësh lejohej çdo lloj marrëzie, edhe më e pamendueshmja, ishtje kjo një liri që nuk e kishin as vendet e Bashkimit Evropian, ndaj zullumhanasit e ruanin me fanatizëm dhe për këtë ishin gati të jepnin edhe jetën. Nëse gomerët e portaleve shkruanin për shembull një lajm me titullin: “Kryetari i parlamentit i miraton vetëm me votën e tij ligjet” askush nuk çuditej madje talleshin ne gomarin gazetar pasi marrëzi të tilla priteshin.

Po kështu, gomerët e parlamentit ia shtronin me të ngrëna e të pira në parlament dhe kjo ishte mëse e zakonshme. Pavarësisht nga kjo, ata ishin të përpiktë në këndimin e himnit në fillim të çdo seance parlamentare në sallë duke e shoqëruar me “oio” të stërgjata. Kjo precedurë ndiqej edhe në kryeministri dhe presidencë ku “oio”-të e Kryegomarit të Guvernës dhe të atij të Presidencës jepeshin drejtpërdrejt në televizione.

Media përgjithësisht shkoi drejt falimentimit, mbijetuan vetëm disa prej tyre dhe disa portale ku shkruanin gomerët më të njohur të gazetarisë në vend, të cilët përqendroheshin tek jeta intime e gomerëve të politikës, por edhe tek ato të fushave të tjera. Mund të veçohet nga kronikat e kohës ai për vdekjen e tregimtarit KNK, lajm që u botua edhe në shtyllat elektrike, edhe në stacionin e autobusit në lagjen e tregimtarit. Aty njofotoheshin të afërmit, miqtë, shokët dhe dashamirët se me zemër të pikëlluar duhetj të lajmëroheshin se në moshën 76 vjeçare, bashkëshorti, babi dhe vëllai i tyre i dashur, Kot Nasi Koti, vendosi të shkruajë një tregim. Duke pasur titullin “Nëse një natë dimri, një gomar” tregimi u dergj në duart e Kotit derisa dha shpirt bashkë me të tek fjalia e tretë ku rrëfimtari pësoi një metamorfozë duke u kthyer vetë në gomarin që përmendet në titull. Mjeshtri Koti e aksidentoi për vdekje gjininë e tregimit, duke lënë në hdhërim të thellë lexuesit e tij imagjinarë. Ai do të prehej i paqetë në varrezat e librave të vdekur dhe familjarët e tij prisnin ngushëllime në adresën “Lidhja e Shkrimtarëve Mediokër” (LSHM), banesa pranë ish Magazinës së Grumbullimit të Subjekteve Njëleximshme.

Normalisht, në fillim, fakti që gomerët e gjykatave dëmshpërblenin kriminelët dhe fusnin në burg të pafajshmit, ngjalli habi, por edhe kjo u bë kaq e zakonshme sa kot ta përmendje. Hajdutët që kapeshin duke vjedhur merrnin edhe medaljen e mirënjohjes nga gomerët e këshillit bashkiak, kurse atij që vidhej i jepej edhe një dru i mirë ngaqë ishte treguar qullac. Shteti e shpalli publikisht bashkëpunimin e ngushtë me mafjen si prioritet kryesor dhe tani kishte një organizim sipas ligjeve në fuqi të organizatave kriminale, të cilat paguanin dhe taksa. U legalizua hashashi, kurvërimi, vjedhja, vrasja për motive të forta dhe të dobta pas miratimit nga bashkia, mashtrimi i përligjur, besimi tek gomari si kafshë e shenjtë politike, dëbimi i prindërve me arsye, shkelja e kurorës bashkëshortore me dijeninë e të gjitha palëve, dëshmitë e rreme, përvetësimi pa hesap i pronës së tjetrit.

Duhet theksuar se shitblerja e baballarëve nuk eci mirë në fillim karahasuar me shitjet në radhët e nënave dhe motrave. Ato kërkoheshin më shumë në treg dhe gjithmonë kishin një çmim më të leverdisshëm. Pati edhe risi, siç qe marrja e paradhënieve për foshnjat që nuk kishin lindur akoma, por edhe shumë ngatërresa, sepse nëna që pritej të lindte foshnjën e shitur pa lindur, ndërkohë ishte shitur diku dhe pastaj diku tjetër, dhe blerësi kishte vështirësi në gjetjen e adresave. Natyrisht, shteti ndërhyri për rregullimin e tregut me masat e veta, duke marrë edhe ai taksën përkatëse. Në këtë gjendje, nuk dihej se kush ishte pronari i kujt, sepse edhe njerëzit edhe sendet ndërronin pronar me shpejtësi.

Pasi gomerët e Guvernës miratuan vrasjen me motive të forta dhe të dobëta me arsye, pati shpërndarje armësh pa hesap nga garnizonet ushtarake me qetësi të plotë dhe me rregull. Secili merrte armët që pëlqente, ku më të parapëlqyerit ishin granathedhësit, të cilët më vonë krijuan një spektakël të vërtetë në qiell pasi një pjesë e shtëpive të zullumhanasve nisën të futurojnë përpjetë nën shoqërinë e pareshtur të granatave. Nga ana tjetër, jo pak zullumhanas parapëlqenin tankun, por duhet thënë se kallashi e fitonte davanë pasi ai pëlqehej dhe përdorej nga të gjitha moshat. Fëmijët e vegjël e përdornin kallashin duke vënë edhe maska të zeza dhe ashtu u dukej vetja si nëpër filma. Përgjithësisht qëllohej kudo, nga dritaret, dyqanet, shkollat, stadiumet, qendrat tregtare, institucionet shtetërore që tani i shkalafiste dhe përdorte sipas qejfit publiku i gjerë duke i vënë në shërbim të komunitetit.

Gomerët e Guvernës siguruan nëpër shtëpitë e tyre Thesarin e Shtetit, me qëllim sigurimin e një të ardhmeje të lumtur për republikën, pasi aty ai ishte shumë i sigurt ndërsa rrallimi i popullsisë nga vrasja pa hesap e qytetarëve mes tyre nuk shihej si dçcka shqetësuese, sepse bëhej në liri të plotë, sic duhej të ndodhte në një vend demokratik. Natyrisht qeveria e gomerëve do të merrte masa për largimin e kufomave nga vendet publike dhe gomerët e ministrisë së shëndetësisë do të siguronin mjedise publike të pastra dhe në kushte të plota higjenike. Rritja e rrogave të punonjësve të funeraleve do të ndodhte natyrshëm, pasi populli ishte i vetëdijshëm për vështirësitë e punës së tyre, ku kërkesa dhe oferta ishte në favor të funeralasve, të cilët sakrifikonin duke punuar ditë e natë.

Ndërkohë, dëmtimi, plagosja dhe larg qoftë vrasja e gomerëve të politikës ishte e ndaluar edhe në Kushtetutë dhe qytetarët ishin të vetëdijshëm për këtë. Ata mund të vriteshin mes tyre, por gomerët e administratës shtetërore dhe gomerët në të gjitha nivelet e pushtetit lokal dhe vendor nuk duhej të prekeshin pasi mbroheshin nga shtetit. Sigurisht, gomerët e parlamentit i mbronte Garda e Republikës dhe gomerët e qeverisë ishin në ruajtjen e vazhdueshme të policisë. Gomerët e guvernës kishin bërë të ligjshme një pagesë simbolike për këdo që ofronte informacion në rastet kur rrezikohej jeta e tyre dhe zullumhanasit sakaq zbuluan se e kishin në gjak spiunimin dhe vazhdimisht denonconin në polici njerëzit e tyre të afërt duke marrë edhe pagesën përkatëse.

Një pjesë prej tyre nuk e pranonte pagesën dhe dilte nga komisariati ku kishte bërë denoncimin duke kënduar vargjet e himnit të Zullumhanes, këngë e cila ndërpritej kohë pas kohe nga sirenat e policisë të cilat kishin mbërritur ndërkohë tek familja e personit të denoncuar dhe e kishin nisur menjëherë në internim. Por edhe ata që internoheshin nuk është se kishin ndjenjur duarkryq. Edhe ata kishin dërguar me postë denoncimin për personin që sapo i kishte denoncuar, duke përshkruar me detaje veprimtarine e tij të rrezikshme kundër Guvernës dhe ndërkohë që ata ishin rrugës, posta soste në polici, denoncuesi duhej ta ndërpriste këngën, sepse edhe ai rrasej në një makinë policie dhe nisej për diku, për të vuajtur i lumtur dënimin ose ekzekutimin me vdekje në ndonjë kodër a luginë nën shoqërinë e sorrave.

Ashtu sikur ishte parashikuar pati vërshim turistësh nga e gjithë bota. Ata shpreheshin të bindur se marrëzitë që shihnin në këtë republikë nuk i kishin parë askund në planet, ndaj do të rrinin për të qenë dëshmitarë të kësaj marrëzie historike. Secili popull ka gomerët e vet, shpreheshin ata, por republikë gomerësh nuk ka njohur historia njerëzore ndaj ne nuk do të lëvizim prej këtu.

Të gëzuar, zullumhanasit e shtuan dozën e tyre të marrëzisë individuale dhe publike. Prioritet morën marrëzitë e kryera para kamerave si për shembull: bllokimi i rrugëve, shkatërrimi i të gjitha ndërtesave publike, kthimi i shkollave në biznese private të kumarit, të folurit me zë të lartë duke thënë fjalë pa kuptim, gajasja ndërsa u dilte shkumë nga goja, dalja lakuriq nëpër rrugë etj, etj.

Ndërkombëtarët mbanin shënime dhe një delegacion i BE-së mbërriti për të takuar gomerët qeverisës, duke nisur nga Kryegomari i Guvernës, duke vijuar me Gomarin President dhe gomerët e Shoqërisë Civile dhe ato të medias. Në fund të takimeve ata mbajtën një konferencë për shtyp ku sqaruan se Bashkimi Evropian nuk kishte kërkuar kurrë kthimin e Zullumhanes në republikë gomerësh dhe se ky ishte një keqkuptim i madh. Absolutisht nuk është kriter që të bëheni pjesë e Unionit, deklaruan ata.

Kjo deklaratë la pa gojë dhe habiti sa s’ka të gjithë shtetarët dhe banorët e Zullumhanes. Ky ishte komplot. Në Kuvend u krye menjëherë një proces hetimor për të zbuluar se kush e futi dhe bëri popullore këtë ide të çuditshme dhe u arrestua ai deputeti që futi për herë të parë në Kuvend një gomar, duke hequr emrin e vetë nga lista dhe duke ia deleguar të drejtat gomarit. Më pas u arrestua e gjithë opozita, por BE-ja e bëri të qartë se kjo gjë nuk kishte mbështetjen e saj.

Një tribunë tjetër u ndreq me atë rast në Zullumdreq, ku qeveria dhe kryeministri mbajti fjalimin ku shpjegonte se kishte qenë komplot botëror ndaj republikës. Shpalli se ishin përkthyer gabim kushtet që duhej të plotësonte Republika e Zullumhanes për integrim në BE dhe për t’i dhënë fund këtij keqkuptimi, mu para popullit do të bëhej varja e përkthyesit.

Zullumhanasit u entuziazmuan nga zbulimi i komplotit dhe sakaq harruan gjithçka. Ndodhi që secili prej tyre e mori gomarin që kishte harbuar rrugëve dhe e futi brenda vetes dhe tani sillej sikur ai të mos ishte aty. Për sa kohë do të duronte të mos e nxirrte përsëri jashtë vetes gomarin e fshehur nën lëkurë, kjo nuk dihej, as nuk mund të parashikohej kurrë.

Previous 1 … 133 134 135 136 137 … 190 Next

HANNAH ARENDT-Një film autobiografik për filozofen Hannah Arendt

Doja të të shkruaja-Soren Kierkegaard

Orkshop për të fituar çmime letrare-Granit Zela

Letrat e Tolstoit mbi dashurinë, dhunën dhe të vërtetën e shpirtit njerëzor

Pas vdekjes së bashkëpunetores sime M.S-Bertolt Brecht

Përkthyesja/Efim Etkind

Çdo ditë-Ingeborg Bachmann

Sa shumë libra! I ke lexuar të gjithë?-Umberto Eco

FLOKNAJA JOTE E PORTOKALLTË-Paul Eluard

Republika e gomerëve-Granit Zela

REVOLUCIONI NUK DO TЁ TRANSMETOHET

Admin - page 135

Admin has 1899 articles published.

Admin - page 135

Admin has 1899 articles published.

You might be interested in

You might be interested in

You might be interested in

You might be interested in

You might be interested in

You might be interested in

You might be interested in

You might be interested in